£i4 



alle beüJöjntcntnöeongBcbicrtcn ban be bannen/ cnöc 

 maccbt Den ünptH fonuuDtd bjcctft. 



ÜOefuc fclj'.ijft/bat Dcneüirli/ Dact De Coloiiuintiba me- 

 tie gljcfoDen i'cv fecr goeDt ie om Den tanDttbjecr te bcroj ii= 

 ben enDe teberfocten / alfinen Den nionDt Daer nieöc fpoelt 

 oftbjafeljt. • . , 



f Ander ghebruyek. ©e faüen oft fteerncn ban CöIoj 

 miintiDa Dienen ootb om De DooDe ut Darmen Dan het ter? 

 rotten te bcbJaerrn/ Datmen ballonen noemt/ m fouDer= 

 ï)cpDtalfmenbacr:»Ioe enDe J»p?rl)ebp boet. 



f HindemiiTe. <©m Dat De Coloquïnttbafoo Bratuttgl) 

 iv.'t toertUen is / als bjp boo t ft pot ftebben / Dat fp De bars 

 men opfiaclen/ beabcrhenpontflupten/cnbebloeDiglicn 

 Kamergang!) beroojfaecuen ban ;Datrom en falmcnfe met 

 alteonbcbafljtclitcli gijebjupffcen / iae nimmermeer atv 

 bers Dan aio Dat een fect füiaete fteeftte ftJjtjnt te bctep^ 

 ftben : enDe Dat ooch niet al te litlitelijcK/ ten 5P beu men* 

 felie/ DieDatgï)ebjnpt6enfaI/l)eelftett6enDc ijarDbartnli 

 isv enDe ten 3? De Coloquintica in De naebolgljenbe bjgfe 

 nljetemt enbc bcrcnDt iö. . .. „', . . 



^ Beceringhe ende Bereydinghe van de Coloqumtida. 

 <0mbe ColocjuintiDa cenjSDcelS te beteren oft te temmen/ 

 öat fp Den menfclje niet ftljaDeliïf u en balie / falntfn Daer 

 ftercüjjcpbt urbbmtgen cnDc matigen/ miiö Daer iet tatpetf 

 enDeliimaclmgfjöbpboenDe: mant Daer DooibJojDtljaet 

 ïjinbcrlijcHe brafljt enDe epgljentijcpDt üiat bcrDupftert; 

 ênDe miDtö Dat fp Uiatöaefteltjcfeec oooi De Darmen gliibt 

 enbe btjnaeboo;tn[bbcrt oft raffeltjc& boezbactt/ Daerom 

 Doet fp De felbe min letfff / enDe en quetft oft en ff Ijjabtfe 

 niet foo Teer / nor I) en opent De abetHens met fulrucn glje? 

 toeltnict/ ala fpanbetö fouDe Doen/ in foo berre Daer 

 Bierggclijcfie tacpe bingfjen niet bp gfjeboegöt en maeren. 

 «CnDe tot Dien epnöe bermaent onö JBcfue / Datmen 

 baer Jï^afticlje oft «©oiiiiiie 'Sragarantü fop fouDe bec* 

 ïnengljcn. . „ , ■ rrT 



jBen bcreuDt ooc6 fomtijDtjS m De Mpütttet trocniffnen 

 cftkoft&BKcnöban Dere ColoquinttDa met jitiaftirlie/ 

 <©oinmeüan2trabien / -STragaeantü en 2&bcIInmi. <©arr 

 cnDf r Dcfe binttljcn té °t JBafnclje mcrcBcItjcuen beelart> 

 tigijbait eenrglje famentrecMtiglje. jtëacrnocötanö/nae 

 mijn gijcboeleu'/ foo fouDemen beter Daer anbers niet bp 

 boen ban taepe enbc lijmatfitige oft flibberatïjtige tongen/ 

 bic gantftfj gijeene famcnmcfeingïie m ijaer en Ijcbben. 

 töantljet gebeurt fcer bicubjjjlo/ bat beft enbc bünbanige 

 ftettfee Dingljen/ alö be Coloqumttba iö / boo? De ramen* 

 rrccHenbe Dingen bebbJongen enbebfjnae gebonben?ijn6e/ 

 baer nae noclj ten laetftcn ijaer ongetembe urattjt en groot 

 gcluelt in'tbjerckenbieöte meet enbetelanger betoontn: 

 tnbe Dact-en-tegljcn alfl baer gtjeene fanmrtrccHoiDe 

 bingen bp geboegfjt en jijn/ban toereken fp btcis te gemar^ 

 Sciörlier / enbe en boen bes» menfeJjen Jithaem fultfeen 

 moepte niet/tube en ontftellen oft en beroeren Den kiants 

 ücn gucenfmjs foo fcer / Dooj Dien Dat fp bie Too langl) in't 

 fijf met en laetcn bigben/ macr Doo^ Ijaer fUbberigljcpBt De 

 felbe op 6o?ten tijbt «pt boen gacn. èoobanige betcpDnis 



Cmydt-Bocck Remberti Dodohael. 



baer ancenfinötp te boen : $oe toei öe oube mebitijnett 

 r nor ii fonbeifjtpDt «uüttuS ben mec|rer oft lecraer ban 

 Den feben ©ae.W) bie boojfepDeDingöenmDj ^il ta , 



te noen ulenlien / alö in fcet eerfte boeeft ban be 45ljetieer= 

 n 1 engDeUngl)enaeDe%<aetfen ban benfelben <©aIenu S 

 niet mrcrtoóojbènuptgljelepDt «». 



BIIVOEGHSEL. 



D«twemtnbantiit BÖ«oa0 oft ban De bzutjten ?Sn Quiw, 

 appel itl Ollft tadi itl't ÖOOgÖBuptfcll Coloquint oplflan; wt 

 ^canfoiia Coloquimc cnBt Coutge fauuagc ; m t Jtaliamftt) cnöe 

 "épacnfcö/tnOt oocU ui'tengBtlfchploquint^, tn'tlatjnCo- 

 focynthus oft Curcubira amara cathartica. Jlitn ptefjljft l)i« 

 tt ïanDc ootll Cauwoordcn over Zee K notmtn : ctn fooitc üatr 

 ban noemt lobcl Pcers-ghewi jfc Quint-appcl , m' t latljn Colo. 

 cynthis Pyriformis: Öitban ©obontuB bittÖCt btf(^!Cbcn iBOiOt 



in hn 7.<Capïfd ban fon 11. Boeth. •©na boo:-baO«s nocmoen!. 



ft OOCK Fel ten^.cnDC Nex plancarum, Oft Mors in olla; als Ofmcn 



1'euDe CciDt-salle / aDooot.ban alle «upotn / oft tDoobt in dm 

 pot: om Oat Bit Bbrtuao foo bttte't tnoe fcöaBtlijck ie[ bat het Be 

 naefte trnpBtn Boet fhriten. „i^ff-L „ , k t „ , 



33eft <auint-appt(/ fepBt lolbt!; bioiöt ban Be IJetbanfhn in 

 ©lancfttijclt/ aDiiptfrljIanBt enBe «rngtlanBt in Bt ï.tnte gtfaept/ 

 enBt Be bjutftt tooiöt ghtpiiicht in |jtpttmöet / Bit getlatDriglj 

 gtocn ia/ enBt quaiijeft tittftcuBt; noclj ootl: foo nut niet om Baet 

 nuBe tt putgtrcu/als Bt gljene Bit tipt <S;itchcn enBt fepatgnim 

 gijcbiogIjtttJoiBt. '<Oe apptla ;ün / ala Bt ftljoifft af gljcB.vn ia/ 

 tuit tnBc booa/ nitt bafl / met gtoote tnialijth ticehciiBt uiteet? 

 bepBt / Bic Be kctlt / Binglittoant cnBc Bc Batmcn ciuttfi; fulelta 

 Bat fommigljc Baet Ban Dit inrn-gljcöielit pltgljtn te gcbiupeltettf 

 gctbittetfle Batmcn bint/ 3eBcn3lpptl<eoIotnimt. '^TfaeDtia 

 Bat ban Bt Coneommeta gljclneh/maet htepntt / batBcw enBt bp> 

 hanta niet anBcta Ban ten Ijout. 



Veranderin»he van Coloquint. TDp tjebbm gtjcficn UI Be Ijobeit 

 ban IJolianBt/ Siancruijch cnDc jftalieii/ fept löbcl/ Bip oft Biet* 

 BctljanBc fooitcn ban «roloquint Bic Baet ghc)acpt toao ; i. te 

 toeten / Bt bmebt IjcbbcnBc glictnek ten hlepn «antooöiBtljcn oft 

 IBeerc / oft ala ten flcoHcu / Bomfttt-gtoeu ban bcttoc : Be fcSoif* 

 fe toaa toat gljeplacht oft gtjefpicftclt : Be blaactcn toacten boojw 

 BiebanBc ÏOilBe «Coutommcten gljclijclt. Den fmaceh ban Bit 

 gantfei etiipDt toaa ootft fect quaeBt: tnBe t)tr febiint Bat Bc H3i!» 

 Bc off Bic ban fclfaf toaft Bc felbe fooitc ia/Bic ban Bc ï&jopli»? 

 ten/Bic bp ije!i5t!ia quatmen ftlaghtn / 33c Boost in Ben pot gjc* 

 noemt toojDf / Boen fp ban bongljcc gljtBtoonghcn moca gtjeplucbt 

 baBBcn / 'ttotlcb fp aten : toaet otiBct: een gtoot BetI ban Bit 

 trupBt toaa/om Bat fp mcpnBcn Bat g»t CautooojBc toae:Ban fo» 

 bacft ala fp Baet af aten/ fmaecftcnBe Bc gtoott bittetbcpBt/ héb* 

 ben 'tfeibc ala Bc BooBt latten (Iaën: macr Ben piopljcet ftelistus 

 beeft fntel in Ben pot gljttooiptn / cnBc Be lTDitOe <Iolotuiinttfott 

 gijemateht cnBc bcquacm ometen. i. BSp IjcbbmBct ootft Boes» 

 fien Bic Ijccl eonot toaeten / gbciijch tenen sjrootett Ojaenge-appel 

 óft Citroen gijenoemt aaama appel / ootft tjtbbenbc Bc ftOojfTe 

 gljefpieltelt. j . /Den fictct ooeft op fommigc plactftn Bic plntaet)^ 

 tigb tonBt ;rjn / geelatlitigb ban fchoiffc ailc Bc toelcftc geljtfte 

 Ktac&ten gebben/ tnBc fect bitter ;rm. 4 . 33icfttoi)la biuBtmenBec 

 Bie fett ftlepn ;ijn/ ban fatfocn gbclijeft ten langlitooipiglje pom* 

 poen / foo groot ala een «Sanfcn oft gtoantn ep/ fect ftarOt ban 

 fctjcllc/üljefpicftilt groen tnBc graeuto. 



<Bnfc boojouDcta mattfttcn Baer ftoec fooitcn ban/ iRannefteti 

 enBeUDijfftcn. 33e groot(te toaa Ijet IBuf hcn/enBe Die toietBt ootfc 



mrefl gbcacüt. 

 «olotiumt gtjccFt ten tonflc bmtbt gclocft tenen bal/fcpDt 33io? 



fcojiBtjj / Bit fcer bitter ia : Bt toelcftc gljtplucftt moet si)u ala fp 

 ge blijtfit in De ©tllen bie m be «poteben Puula: Iliac* gtje- öicecft bcgbint te tuojoen. 

 Ijcctcn ïu ojbcn / ban i&hafié in frin 9. boecfe aen Den -feos ^ Medeiboneofc verandciin 



ningl) a.Imatt3oj befrf»eben:be ttieltlje gfieinaetlit baojDen 

 ban De «ColoquintiDa enDe ^«tammonium/bepDe fecr ge; 

 toelDigije enbe uptermaten fetathtigljt bingen/ gemcngelt 

 met *>agapenum ; 'ttoelti een taepr gomnte fel/ bie booj 

 {jacr tatpigöepDt enDe ItjmatbtigfttpDt De Darmen enDe ïjet 

 gantfefté ingetoant befctt/enDe ban De hinDernilTc/ ait ban 

 Dcfe tbJte gljeüiclDigfjc Dingljen fouDe mogljcn üotnen/ bes 

 toaert enDe beftlnit. IBcltfec mengelinge ban gillen toei 

 bijfter fcrathtiglj ijS/enbe fulcfeö Datmen Die geenfmis onbe; 

 öachtelrjc&en beljooitte gebjupcfeen/enbe niet anberc ban 

 als renen feer btinggienben enbê grooten noot bat gl)tbiebt 

 tnbeberf»ifI)t:nocljtattöbebinbtnicn/ bat befe boojftpbe 

 gillen ben bupen baeeeft ïnacehtn fonber al tt groote 

 moepeliiefificpot enbe quellingljen / enbtgaer bjcrrltmgije 

 Boen met beel min beroerteniffe enbc hrimpingljen bes 

 fcupcfis/ banbccieanbereonftercaerenbe fatj)termebita= 

 mentett / afas pillen oft anberemengheHngben/ baer JBa= 

 ftitjie oft cenigö anber t'famtntrccbeitbe Dtugl) bn gebocgt 

 i$ / plegjien te Doen/ bie ben menfrhe bifftbJtile fcer ont= 

 jtcllen/ enbe in )tebe ban te repntgen/firantfier enbe ftoar; 

 ièr manen. «Jube bit ffhnntbeoo}faet6etebJcfcn/booï 

 be bJelene <S5alenuö betboeeltt iö ghettjeefi om bt JBaftis 

 efie enbe ©bcllium upt romiuige gillen / alei jrjn De Pilu- 

 IsGochix BJjehetttn/ tt bannen enDe te betbuojpcn/ oft 



gh van Peers-ghcwijfe Coloquint (ilt 

 ben bof ban Petrus ijonBiua booitgcftomcn ban Cv.ictftfch facBt) 

 ia ban blaBcren tnBe gantfebe gljcaatntc Bc jïiclocnen feer ghc* 

 liieh/Dotlj in allca naaf tupgött. 3Dc bloem ia bieccftgeel/OiepacSc 

 ngij gttcftcttclt. 3Debiucljtcninnbanbccfcl|cpBenmaetftfcI (ató 

 lobel ban Bc fijne ooeft bermaent: ) toant fommigljc ?tjn pecra- 

 glietoija / tnBc mogljcn met rtebt Colocynthis pyriformis hetten; 

 fommigbc «jn ala ten ƒ Itftlj-'CnnbJOOiOc/ cnBc mogben Colocyn- 

 this Cucotbitzformis gtjenoemt tooiBcn : Botb Bcfc bepBc flaen te 

 famen op cenen firupch / fcer utt/glat / foo hlcpn Batmcnfc ineen 

 JinnBt fouBc mogen bcflupttn. 33c fctjcllc ia tamcltjcftcn Bitft/cee(l 

 groenactjtigl) / Dan aMTe rijp ia nac Ben geelcn trccftenBc / titer 

 cenparigb effen / fonOcr cenigtje blctbcn > cnBc foo liarBt alflc beet 

 rijp ia/Batmenfe nacutoa met ten mca BooifujjBcn ftan : gtjco» 

 pent 5JjnDc / giiccft cenen bctfocpeljjcftcn reneft ban baer; Ban Bicn 

 minBert mettet tijBt. ''<CmcrgbiBBun/booa/blcceftgccl. '<EfaeBt 

 ligtjt rnpm/ia rcBeljjcft gljcijjfbigh/tctfl ge:l/Dacr nac toat binpn/ 

 anBcia De |3ompoenen oft De öarbariftlje g>toartc jjftclocn-fa» 

 Den gbtltjtftciiBc/maer in allea ftlcpner. 33enfmactftiafcetbit<' 

 ter. «Gbtfacpt Den is. .fRtert/ ia rjjp in ©tptembee / foo ober* 

 b(ocDtgtj!ntft DjaaljtnDc / Dat jjp upt ftoec planten grjepticftt Beeft 

 buf Ijonocrt ncgbeutiflb gt|ete!Be rijpe biucbtm. &00 Bat Bit gSt' 

 toaa hier in Bc fiolocpnebts Baer 33iofto!iBca ban fpjectftt/ cc* 

 nigbutia gbtljtftt/ miBta Oat Jp ftbiöft/ "at Be biucbtcu beel 6p 

 ten gehoopt toaflTcn. ÏJcfftomtceniBhunsobct een met Be Colo- 

 cynthis Pyriformis Baer lobelban fpieccht:Baii Uct en tjeeft gB«" 

 placften / notl) ooeft g$ecn fooDanigpc bcttoc ala tobel De ftme 

 fepBt te bebben. 



Otiecki'che eys-ghevyiife Celoqutnt, tjoeft UanDenfclbfn pffe" 6 



gonoiu.? 



