Gi3 Cmydt-ÈoeckRémtèttiDodönflei. 



enbe Wt acn oórf. rjïjcrrtibe enbe gScboojbe Diabete,./ IBactbaec ^^SS«SMi«tt^"JÉ 



bjtcbatStiglj/ als bicbanlüit JMejWrojfct/tnfltt btam* tttwoWf.'n^^S^giTC^^ÏÏÏfSïS^ 



sen* : bc bloemen jgn langbs ben fteel gl,cfcl)ic&tclijc« HMM ^^InS ototocs £ SS 



gljenocgbgbcbocgbt/blabtacIitfgb/toitatijugS/in'tmib, P^f^ «^? H ^^^^ffigSSffi^«» 



beu toat untpuplenbc / enbe albacc geelacljtigij ? cnbc al.ö ^a.s te ijo uben jmv °ft mrt- want 19 *°"« m .fioft 



bie v ctgscn/foo komt Set facbtboojt/bat bnfict ftltwt is/ niet gj&tfc&jewn bat be «="™°" n = 8» ""I3™ 1 <# 



nocbt is tegöen t becgbift/ «'öc be gSebjeaen banbcïc- 

 Set gfienefen ban. <£nbe boojtoaet baet bonnen teel toette 



oft gtjeftteepte SunSHcnS / als SautobenS- TDe toojteïen 



Sijn befelacfitigb / bunntr ban bie San Set opjcrSt 3©it 



jsics-cmpbt. • 



5 pia«fe. ©it ttupbt teaft hi tctfcSepben Ianboutoen 



op fcljaoutoaf Stigfjc tamelijeUe» bocijtigbe enbe gbeen-- 



fittsboite oft bjoogfieplaetfen. 

 « Tijde, tjet Wotpt hi Bjaecfimarnbt ènbe^opmacnbt. 

 f Naem. tpc gtoote gSelytbeniffe/biebit ttupbt met 



Set IBit jütcfS-cnipbt ïjeeft / torjft göcncKgSfacm npt / 



batmen 't ftlbc fect bcquaemeltjcH ettbcepgcntlijcliHelie- 



borinej ais mtbe-foette ban $tcs-ttüpbt / fouöe mogljen 



noemen: bant &et fcjjijnt een bailactbt oft toiibe fooite 



ban Wit $ieS-ttupbt te toefen v enbe baetom fa! bat felbe 



hi onfe taelben naem ban lüitot Wit jfsics-ctupbt fect 



tocjmogbcnboctcn. 

 Sengaenbe bc Hellebonne E'^Aïêsf/™ ban be onbets/ set 



ijs te toeten/ bat^iortojibeo bat getoas eeu blepn fpjupt* 



6enfrS?tjfï te toefen/ 't toekafeer iiicpne Wabeten Seeft. 



«?n&c#limus"m riet?, rapittl ban fijn 17. boecb fcbftlft 



«oei!/ bat be Hellebonne een Klepn cnipbt iö «net fect 



filtpne Wabeten ; etibe in 't 10. rapitel ban fijn 25. boetft 



jjetupflSt Tjp infeSenjcfts ootb bat Set ftlepne blabctett 



Seeft. tfnbcbooturactonfe Hellebonne i> een Bfepn gbe= 



toas/ enbe moet oubct be ttupben oft hlepne fpiuptuens 



öfietefieiit toojben; gfiemetcat bat Set toootbt thammfcos 



S«uwVx<Sf,in't5.at!Jnfriiticülus, in be boeteen ban ©io* 



fcóiibes met altybt epgSentlijch een Sceftetnen en beteer 



sent/ maet fointrjbtö obt» toel een rtupbt/ toienss fteet 



teeSt obet epn&e ftact en toafi/al is 't faer&e bat bitn fteel 

 entieltS/enDf ftt geeneaiibcce tarhsbens oft fnb-ftceihens 

 nfjefeöepben oft bcescplt en toojbt. IBant Set Polygona- 

 ronoft «ialomonö fegDeï/'ttoeltB inaet eenen entneien 

 ttüjt op ftaenbtn fteel en Seeft / tocjbt ban Sent chamnos 

 ^^©-öStSCefen/enbeonbetbCn naem ban be Seefieten 

 begtepen ; toan'ncetSp fcSióft bat Polygonatón een Secftct 

 ic'Soogijetoft langSttöan anbctSaluen boet. 19oojtsi 

 oocfifoosnnbe Wabeten ban' befeonfe Hellebonne niet 

 tpgSentlijtlibeoi uptetmatcn feïepn te Souben; maet aUV 

 snenfe met be biabeten ban Set apjtr St l©it j5ttj«-ctupbt 

 teil t'fanttnli?engl)en enbe bctgSeltjtKen/foomoetmenft 

 met teeSt enbe tcüèn feet Wepn Seetcn ; gSeinctc&t bat fp 

 ban gtocttcmet befelbe in gSeenbet bocgljen te famtn 

 fttrjben en mogSen. Cnbe^IiniujS felf en fcljjrjft/rtict bat 

 fp foo örrfter oft wptetmaten Mepn jijn / afos ©iofcojibejï 

 toooxbeh frDtinen te ïupben / maet ftSïiift bat fp toat 

 IiïepnacStigSoftaHeenHlepn5iin. éoobatuptbcfe fcen- mtttoopepMtfcijebiotmm 

 tecelienen mctrliciijeK gSenoegS ulncuen 6an / bat onfe 

 Helleborine oft ïDilbt HDlt jSitS-ftupbt/mtt be Hellebon- 

 ne, bit ban triofrojibeg enbe laiinuiöbefeöjcben toojbt / 

 feet gtoote ghelijclieniffe fieeft. Jöaet nocStaniS oft fp be 

 opierfjtr Helleborine i$/ bat en fonbeitft niet totllen oft 

 niet mogSen baftelrjcfi bttftUcten oft booj toaet feggSen/ 

 gtmtttfit bat be onbct.s in Sttnne be&S?ijbingSen foo 6oit 

 cnbebupftet5!jn/batinen tnSenebatfpbaneenigij gSc- 

 toas fcSMJben/ bicBtoijiS beele beiftSepben ttupben foube 

 mogSen toe-epgSenen / gSeüjtlt top te bojen bitBtoglïl 

 bcnnaentSeunen. 



23eSalben ben naem Helleborine, foo tooibt bit ttupbt 

 ban SDiofrojibcs' enbe ^Itniits ooch Epipadtis eV;^-<uct« 

 nljenonnt ; maet toaet ban oft toaetom bat foo gtScetcn 

 15/ en ijs ons niet btBtnt.TOit Jütje-ttuubt/ate top booj- 

 fepbt Sebben/ tooibt fomtrjoM ooefi Afcis aVkiV geSeetei' : 

 enbe iubien men in ftebe ban Afcis een anbet toooibt A€lis 

 av.-k mogSte betanbeten / foo foube men ooch iuoggen 

 gSrioobcr./ bat baet ban ben naem EpipatHs EV/sraKT/V, 

 nfeepiaffinW/ttuTir, gSefeOHitn mogtjte jijn ; als ofmen 

 Tcnbe een ttupbt bat nae oft bp Set llDit jSieg-etupbt oft 

 Aais gSeftrit enbe gSebocgSt toojtit : toant / gSrtiJfK 



-ïTlieopSJaftnsin fijn 9. boete bctljatlt/ Set fatbt ban be 



Helleborine bJietbt Sietboojttjts betincngflt Op be bianfc 

 feen bientenban Jet IBit ^ieö- ctupöt pleegt) te üetepben/ 

 opbatfptebetet enbelitStelijtBer fbuben boen ujaeeften 

 oft onetgötben: baet bp beegSt ben felbcn 'SSeopSiafiug 

 bietoooijöen • Utfe HeUebonne i> ten 6lepn ctupbeftcn. 



enbe betfrhtpben ttupben bnbe oubcto- behent gSetoecft 

 Min/bic allcgabcc ben naem Hellebonne boctben. Want/ 

 aljj top böienbttSatft Sebben/ Jet hlepnCentaurmm oft' 

 Mepn £>antoiie tsbp be oubetstoocafomtijbti6 Hellebo- 

 rine «benoemt gbctocefr. :.-•/.,•. . .. 



« Acrd, Kracht ende Werckinghe . IPatbooiaeibenbe 

 fitarSten oniS Helleborine oft UDilbt Wit 33icsi-rrupbt 

 iiiagj) Sebben/ en is ban ons noeS niet tocl onbetforSt oft 

 ónöeïbonben. jBact is fp be Hellebonne ban 5Dioreoji= 

 bes/foo iö fp goebt gSeöJontlten. tcgljen Set bttgStft bat- 

 men in foube mogSen gijenomen ijtöbfn ; enbe gSenteft 

 be gljf bjrften ban be Itbet / ais booifcpt is : ban is fp be 

 Helleborine ban^SeopSjaflns/foo is Saet fatbt goet om 

 gScmacHCIijcBtc boen biaecnen/ oft obcrgSeben/immetjf 

 alsbat betmntgSt toojbt met be bjanciien biemen ban 

 optccStTOit ssits-ctupbt pleegS te betepben ; gSeltjCBtop 

 óotKboojfepbt Sebben. 



B I I V O E G H S E L. 



A«?ri btfteelcn ban BitgttóaB etoepmbttle tuitte oft Iijfbctbi* 

 glje bloemen/ ftpDtlobtl/ Bic inde mi&ocn!)o!;!jn/ metfiip» 

 fcenottriffictlagttl/entie ttnCDttlarooo/ Bbcltjtfc Bitüan'tDin* 

 Stjtt-Joct-cmpDt. 'C facDtisUltprt/ gticlgcft fanbehen. ^etooj* 

 tcbn;nnljtrïoacratiloeotrtBacctBgöefpjept/ ftoattacl)tis!)/fap? 

 acUtigj/ tnae oithïan fctjellen / bitter ban fmoetK.iRmbinstOit 

 enipbt fomnjBtain Uïnb.inBt in CommigbencetebemBcn. 



«rcmgötmcpncnbat HeikboriiicttiuriipBtiaallecrtbanlstat!!* 

 ten enbe niet ban ghcBacme Btiilitllcbojua gijtltjckuiiic » tnBe Bit 

 ftlbtcnfouBcnBit ttupBtbooj gliteii Helleborine pjillcn IjoiiBtn. 

 iRaet tjitn mepnir.sbe bjoifit Baet inbalfth gbcboiiBcn; Bat nota 

 <6alcnue noch aaioftojiBeaBe ötllrfwjine cenigytisratljt ban Sel> 

 ftboniB totfctJïBbcn. jbommigbc öebbe" oitfc Hermaria boo: ot 



Elleborine ban Be CUBcrO gt)Cb.MlBen. ©an Helleborine, fepflt Bert 



fcIbtnUobcI/iafoobct! ala Vcratrulam.bat iaKlenn Jüica-trupBr/ 

 grjEfcpBtgljctoctft. anBcte noemen Bit BtjetDaaepgljtutiiicKWuté 

 Elleborine. 



Swarte El!eborinc,iii'tï.atnn Elleborine nigra, moiBtban fom* 

 migljt bp be febaatte JSita-tnostcl eöeftelt: maet Bat tn iaanBcra 

 niet Banljtt ï.upa-ttupBtbcnBc IjoogbBnptftljcn/'ttDcltfibjp in't 

 ©ijboegbftlban't boIgltcnBe ■Capitel bEfciptjncn. XnBtre gbxbm Be 



teltpm SantOjieBCn naem banHelleboiine nigra; cnBe ooclt Hel- 

 lebontes. 



Epipadis oft Helleborine ban<£o!Buö/ gncIjOltBcn bOO! Alifmi 



ban fommigljc/ja Beft onfciücllebajineoft itSifBtlBit JSica-eeupBt 



ileborint ia bet £,tontt UDilBt fiitS- 



ttupBe feet gljeljjcft/ ftpBt lobel/BiaghtnBc gtocnachttgt bloemen/ 

 beclbpccnftatnBc; notljtana Bc blaBeta gljetjjchBicban BclDccb? 

 ö?e / cnBt bun liSiIBt U3it iDiea-ctupBt / fect nae tiomcnBe Bic ban 

 jbalomonafcgbcl. 



Ooft-Indifch-cruydt als Elleborine toojt ban onebp Be JfnBiacn* 

 fefte cft min bchenBe crupBcn Ijict nacmacle npt-Chifiua bcfc(;:cbcrr. 



Ghcdachrenvan Elleborine oft WiUt Wit Nies-cruydtuyt Clu- 

 fius. 1. 53t ectfït ia Ben Vrouwen fchocn , in 'e ïfttnn Olceolaï 

 Maria-, tnöc Sacerdotiscrepida; in't ^OoggBuptftO Fravien fcfiuh, 

 ban one boicnbefcljitbtnm ten ngfoiiBct <Tapittl met naem J9a* 

 penfcljocn. iobel noemtOt Damafonium nothum ban ©oBoncna; 

 2 . 33c rtoecBc fooite ie Be götnt/Bte ©oBoncne biet bcfclpnft /feet 

 üBriDcbi foonictBcfelbc :toant fp tjccftbcclebjfblaBiglje ttitatb* 

 tigtjt Olocmftene/in't miBBtnecn Jclmncn BiagbcnBe met een geel' 

 acütigbltphen/ 'tbjclcugbemepnlgtlt in Bcri jpfico blotpt mctöeit 

 JSapmMjocn • m atr Bc nacbolgbenBt bloeptn in S'.attftmacnBt ƒ 

 fomttjatB in yopmatnBt. i- «Be BctBe foojtc tuafl m Bsoogttct 

 toepen ban>0ofrtnrBtR tnBe Batt omtrent/ tnBe beeft toarbsccBee 

 blabcrtnl/ ftfcpnetbloemtn / ootftbajibnfblaBcrKtnegtKmatcKt/ 

 omemhclmitcnmcteenupt(lcftcnBe!Iiphcntoa(TcnBe/gcarncrtoiBS/ 

 binnen toat toitaebtigt) / fottBcrtenth. 4. ©t biecBe en malt foo 

 tjaogb niet / maet beeft fomtjBtB bttl bueBcc btaBcreiu Be btoc* 

 men ïjjn oft&ecl pttrfrb / oft bniiat liifbcttoigb / anBeta Bie banBe 

 booigaenBefooitcbctlghelticB: fp toafi inbc betgb boffcljeri bart 

 ©oflentfleft. s- ©tbfjfoefooiteiBhoogbccoprtbicttiiBc Banteni* 

 Stat ban BeboengacnBc/tna« beeft gtootcr blaBcttn Ban Bie ! Be 

 bfeemtu ïfjn pettfctjatbttBl) ala ctn rangbc abctt booitRomtnBc/trt 

 BcbafTcljtn ban <Ooflcntiitli bttl gtocpcnBt. 6. ©efcfïe toaftop 

 Bererbegt)ctotffen ; cnBcIjccftctnenBnnncnftetI/ gbefinoapt / arti 

 clch fcnooplttnmct beurten betoaffen mctfmallt blaBettn ala Bi« 

 ban onB gtjcmepn tDit IBiIBt JSica-ctupBt: op't fop ban ben toclo 

 feen een aBetttoaftbanfca/acgtoft meet bloemen / banbpf fcgoott 



blctett- 



