HET DERDE DE EL. 

 Het dertienfte Boeck. 



Van de ghcflachtcn vaii Winde, Klockskens ende dierghelijck ghewas , dat 

 fich om eenighebijftaende dinghen vlecht, windt oft anders vaft maeckt. 



VOOR-REDEN. 



t derv a'ê sï by de purgerende oft denbuyckweeck-makendedruyden moetett 

 gheftelt worden de gheflachten van ghewas, diehaer aen'tghene dat haernaert is 

 plcghen te hechten ende vaft te makelende niec leer wel leven oft aerden en kon- 

 nen fonder erghens teghen te lenen, ofchaererghens om te winden, ende te vlech- 

 ten : want onder defe zijrider pock veele die een flercke purgerende, beroerende 

 ende afiaghende oft den buyck fuyverende kracht hebben. Daer zijnder nochtans 

 oock fommighc onder,die fulcks niet en.vermoghen, maer door dien dat fy de felve 

 aengaende het klimmen ende omwinden gelijck zijn,daerom rnoelten wy die by de andere Hellen, endè 

 te ('amen befchrijven.tiyrgheióndert alleen de Pluck-vruehten endede Concommerachtighe cruyden; 

 dewekkeoft by.de Moes-cruyden oft by het Corenwefckhöoren. In voeghen datwyin dit dertien- 

 fte Boeck befchrijven fullen de gheflachten van 'tghewas 'cwelck eenigh fteunfel om teghen te lenen 

 Van doenheeft,endefichfelven aeniet bijftaende te vlechten ende te winden pleegh. Van defe wordt 

 meelt ghebruyekt hctScarnmonium;dacrom fullen wy dat eerft befchrijven. 



HET I. CAPlfEL 

 Van Scammonia, Scammonium ende Diagridiurn. 



Ghedaentc. 



S£aminonia bjcngljt beel fr«IBrire ban eencn toojteï 

 boojt/ langt)/ bun enbe rntïirljrigrj; mrtbetocitBe 

 ipDenacfreDeefrcrenenBt freeKen/ me baer neffenji ghe= 

 (lelt too?be h / bclilimt/ enbe met bcele omtoinbfefen om* 

 jjclft oft ombatt. 3Sc biabcren jrju bjrebt tube boor fuitpy 

 bc biabcren ban beJsacrjteïBitiöc niet feer ongljchjcfc: Dt 

 bloemen 5ijn ootls OiergcIrjtB/ te toeten als Bojfacnji oft 

 bloehöi(eti«j gfvcmactBt / toit/ bortj toat lilcpnet ban bie 

 banbelDinbe. tDe toojtel ipianglj/ bieb./ ban binnen 

 toit : upt bc teeftfie een fap bcrgaöcït toojbt/ bat gfje= 

 bjoogïjt cnbe bun gctoojbnnrinbe/ iu bcmcbicijncn fcer 

 g!)cluutirf!clücli pleeg!) te toefen. 



c Pl.iafc. llcttoafUnljeeteiaiibcn/op betten gronbt/ 

 alomftftcnyfnbe önrftcntom JBpftcn/ Sjpncn cnbe am 

 bete bicrgforlijrlie lanbontoen. Jlkn binst fjet ooca in Jjtt 

 rplanbt «Creta oft Canbiert/tupgijt Senoiitujï. 



1 Tijde. ï?tt «f toaeifrörinlntn/bat érammom'a inbie 

 ïanboutoen batt (p ban feffja toaft/ fcer bjocgjj in't taet 

 Slorpt/ cnbe boojtsï een groot brei ban ben .iioutcïbooj: 

 toant felfjs mJJcberlanbt aanmenfein be fomerfrfje maen= 

 ben biefitotjtó met fjact bloemen te firn nomen. 



f Nacm. T>e «önerhen noemen bit gfjetono Scammci 

 «ia ZM«Wa,beï.atünftijefrlmjberj3mccfrenbecI Stam- 

 momum: toelclitn naem fp nochtans niet alleen het crupbt 

 feïbe/macr ooea het Tap baer ban/ 'ttoclrh ghebjooght en= 

 gebica getoojben is/plegen te geben. gjommighe génen't 

 COCB ben «3jlCCKfr()en nacm Scambonia rhiza Sic^fWaf/- 

 f a. -. anbere heeten't Colophonion ko^b'moc ''JEfaaüanbe 

 toojtel norfi ronto enbe onberepbt 3fjnce/ toojbt inbe 

 SSpotcïien Scammonea gjjenoemt; enbe- afe Ijet in eenen' 

 <Quec-appel ( alö top ijiec nac betoonen fullen ) gl)cfoben lo- 

 ense glicbetert / ban noemtmen't alöact Diagredium oft 

 Diagridiurn, alsj ofmen Dacrydion AsxpvJW fepöc; 'ttoeltK 

 foo beel bctcecHcnt alö m onfe tael -STraenaen / in't Hatrjn 

 Lacrymuli. §iet te lanöc en tjeeft bit rrupbt enbc fijn ftn 

 anbersgljcennaemcnbau bc boojfepöe / ^tammonia/ 

 Scammonea/Srammonp/ fitainmomum/enOe ©ta^ 

 rjnöram oft ^larrccbium. 



C Aerd, Kracht ende AVerckingte. ÏJet^iagtcbimnOft 

 tfap ban seammonia bjrift KcirMritK af Uan onbet/ 

 nibcentoercbt banbrarlitcn gftecn anbec pi tgerenbi ' £* 

 be furrjcrcHbe oft ben bunth WcecK-mabenbe brn-Tfi 

 ZW' aio «ïitafiiwrrteüft/jftitn ijanaKfcetg* 



toelbigljc bi'ngfjen bie fjet gfjefterie ïicfjaem fjeroerjn / ont^ 

 ftcllen/enac brjnae Ijet onbcr|te oprnaertöenbe ijet oppers 

 fte nebertoaertö toojpen/ gaet Ijet «>tammonfum ban 

 Btacljtente bobcn. 



, 5Sefe toercHinglje ban bit boojrepbe fap entoojbt noch' 

 tang niet ïjeroo^faecBt booj eenigc getoelbige fjeete firaeh^ 

 bic ïjet foube mogljen jjebben ; maer toeel eer boo? eeniglje 

 rjerljolcn enbe onbelicnbc epgfientöepbt ban frjn gantfrfj 

 toefen enbe ftoffe. T©ant int fmaetBen en nanmen baer 

 rn gljccn gfjetts elbige Ijitte op bc tongc gtijoeten oft getoaer 

 toojbein gijcmércltt bat Set bp eenigl; nat oft anber bingl)/ 

 Ijoebamgl) bat het oocu ,p/ bcrmeng()t 3nnbt/'tfelbe geen 

 lutttrljepbt oft ftljcrpiglitpbt oft anberen onaengtnacmen 

 rmactamebeenbeplt. ©acrom en Ijoeftmen bit fap niet 

 onber be uptennaten ijecte oft alberöretltc bingoën te re^ 

 «enen / gljrtijtB fommigljc gljebaeu Iiebben / maer bet iö 

 necl eer onber 'tgljctal ban be matelycfcen toarmc enbe 

 bjoogljc bingljen te ftcllen. 



©ooj allen cnbe mcc|ienbecl iaegïjt bit fap nvt ben Irifbe 

 enbe baegljt af be gcefe oft gaiarfjtigfje boejjtigntpbt/ bilis 

 naua gljebceten ; baer beneffeno boet fjet ooclr rtmmen be 

 bunnc tocpari)ttge enbe fomtnbts ootB be Soubc ririmerigc 

 oüerrilacbiglieben / bieinen pituita noemt. 5?it fap wel 

 berepbt 3tjnöe/ig feer goebt om alle ïiecrc hoitfen te gfjene- 

 Rn/ enbc alle bc gfjcbjeaen bic ban galle enbc geele tolernfc 

 6e cnbe oocü anbere borljtigneben Dunnen ooifpiongh öcfc 

 ben/als top Jjiernae betoonen fullen. 



€>m ttan bit êtammonium niet berepbt 5rrnbe/ tae ban 

 fttt tPtagribittm fcltjè niet te beel fefferis te ghebjupcÈcn/ 

 foomoctnicu gabe flacn/ afe JBefue ftljjtift/ batmen ban 

 bertoaerte banbnf grepnen af begDinncnbe/niet meer ban 

 tien oft ten fjoagljtten ttoaelf grenncn fcffcuö in ben Irttte 

 en berboo?öcre oft en üerftoute te gftenen. 



©cnfclrjcnjBefucbctupgOt/bat bit Tap bier iacren 

 langlj bemaert aantooiben/ fonber te bebertjenoft frjn 

 Uracöt te ïjeruefen : ban^liniuotoaöbanmep'.nngljc/ 

 bat Ijet naeljet ttotebe wcr onnut enbe Hrarljtcrooaié. 

 .ïEcn gfiebjupr lit öct/fepbt Dr>/alö Ijet ttoee iacreu oubt ia: 

 longfjr * oft oubcr jiinbe ie bet onbertuacm cnbe onnut. ' 



f Hinderniue eride bereringhe oft bereydirighe van Scam- 



%ÊX >j" bcrl,I ff?> «m» Ift&bn inbjengDcnbcl in fon.- 

 DerOcpüt aio Ijet ongebctert cnbe bunten nootfa&clnrlifjept 

 ingenomen ïoojbt. ©aut/ al^^auluoegmeta fcfijrift/ 



Jiet 



