Het derde Deel. Het dertiende Boeck. 



tHgljcrt toan mririi te boen firijgljcn. ^orhtanov nare ontf 

 «lirtiot fc n/Crtjijnrn ft> bc nermcniöhbiilömghe üan't mclrb 

 ter te beletten enbe tcucrhinbctcn. 



c Ander ghebruyek. 1. «©alenuö fc.ljji)ft/Öat bc öf 5»cn 

 Uati ïjronie goet 3nn om be tocllen oft hunben bact mcQc 

 teocrepben: 'tghene battEicftojibrsooffibetupglit/fcip 

 ghcnbcbatfi' bequaem jijn om betiarljten bact mebe te 

 Dlooten cnbêhcthapr oan bc feltic upt te boen toallcn. 



z. 3?t êtoaite ;t??pbnie / fepbt «öalemijj / ijs be TOittc 

 in alle Ijaer toicrrningljen gficliirlï; uprgijrfonbcrt alleen/ 

 bat ft> flapper enbe onftercfecr ijs ban be leitje. 



Hindemiflë, jBcn moet be 22>jpoiue niet te ücfitelijctten 

 binnen ben l»f neghcbjupcKemUjant fp ontfrelt be maghe 

 enbe he t gantfrhe lichaein / enbeftrencKt bciiinrnirht iu 

 alle fijn leben booj haer onticrbjacghlijcfï enbe ontenu 

 imUjch gheiuelt : bat b gantfchcirjtBtcghenben mmrcjjt- 

 Ivjcfeenaetblttijbt. 



BIIVOEGHSEL. 



DesipomeiacengemcpnmbealIcn'nafcertotlbeKcnttrtipbt- 

 33an Be H3ittr foojreiff bier te lanDe tori bc gbrmcpufre / tttnt 

 beeft Dcfenacmcn / Stick- wortel , Racfel-wortel oft Ros-worcel, 

 tnDc Wilden Wijngaert.; iu üiabant Alffpape Oft Bryouie i in 

 IDjicHanDt Schacp-entcl oft^chaepkeutelj nacocgltcOaente ban De 

 bcucn > in lifllIanDtQnartcl bezien oft Quartcls bcyen jomDntDt 

 ©tiartclcnofrdiaehclcn Befe bc;ien niet noobc en eten: in «Pngc* 

 lanBt Ijcctfc Wilitè Vïj al oft Wilde Hopjes ; in T( talitn Vïu k<wc* 

 CllOtColutri'M; in OianrhritchFeuardantjColubririé.Vigne bianrhc; 

 in ^oogllDulitfcblanBtSchinartzwurtz.TeuffcIkiirbs, Wilder Z.it- 

 vven,Schéifzwurtz , Raswurtz , Zaunrubcn , Romifchc Ruben ; 

 ïn't jbpacnfclj Ainru, Nun^bUma; in't ïatÖJt Carcinothron, Am- 

 peloleuce, Colubrina ,cnüe anBcrc. 



33c tooitclban USitte örponic/ afgljtfncocu/ tnbé tocbet geplant 

 3flnBc / ftpbtEobci / mctOfi; biclttn neberroaerta / tootBt alle iatc 

 oft allt ttoce iaettn nocb rena foo bith : ootli ia fp mtila ; ban bet* 

 lue btn liaBno gjrlpth. 33c bloemen «jn (lerrca gbclups . 33c bc* 

 ïicnsnn rono/bau grootte Dirban 't lïoiael-ertmDtüijhantBBbc* 

 lijdt/ fapacbtigb cnbt feberp ban fmatck / gbrlpch bit gantfepe 

 trtipDt ooch ia. 



33c £>toarte öjponic tooibt ban fommigbe Wilde Branie glje» 

 bccten/Biyomafilucftrisin't latijn/ anDcrBTamus, Salomonis C- 

 <;illum cnbC Viris nigra ; in 't 3taliatnfdj l"«""i» cnbt Vitt ntgra; 



(mact f ucbfiua gtjeeft De timen oft Vttalba Den nacm ban Bryonia 

 nigra:) todthe naemen noctpana Den opitcbten UDilben BSjmgacrt 

 tpgUcn «jjn/ ala in't bolgtjenot <ï apitclblijchcn fal. 



Bryonia dkoccos ia een fooitcbaitSjponia in ianbicn toaffcnDc/ 

 ttoce bcrirnbn ernB>agbtn0t. 

 Bryon ia 1'eruüiana ia aiibeta niet ban be bjoïtcl jjftccpoacan/bojttt 

 banonabefetpebtn. 



Bryonia Cretica maculata ia ten foojtc ban Kiponic in «anbicn 

 toaffenbemet gbeplachtc blaatten. 

 . Acrd, Kracht ende Wcrcldnghe. I. 33t blaOetB CilDC brijen 



bannsittcajpbnicijebben een febttpc oft bptenbt fttaept. 3jjt 

 tooitclljccfteciitoepnigtifiipbcrciicc; bjoogbcnbc/ bunnc oftfjne 

 tnbe matdtjeh bccliiacmenbc Ktacpt. 



30cfcU)0'.tcIban giujatte ï3;noniciB fetr goet gljtbüipcKt in be 

 placficra/ uicmen berept tcgbeh &ciatita oftflernjn / enbcom tjet 

 èapc tipt te Doen ballen: enbe met •OffenbloctgcmengUt/iaüJon* 

 btrlijchcn goet tcgtjen De bnroc gtjcitoiHen. 



33 e. tongljc febeuthtne ban bc 25;ponic/aIa bie eetfl npthomtn / 

 met fptift gljcfoDen/ macefttn iieljtcn !iamergantft/cnOcr,pn üedyeft 

 nm CKH Dooi pact t'famcntrecRingljc : eubt booi rjatren bi'ttcten 

 fcljerptn t'famcntrccfienDtn attDbocnfp bepiflc matelnth booit* 

 Homcn/fcpbtlobel/naeDclcetingpeban piimuacnbC'SalcnuOi 

 boe toel 33oDoncnff Daec tcgtjen feptjnt te (IrpDtn. 



33t ü)o?telbanl®ittc Biponit coat bttlatbtiglj ingbenomen/ 

 flipbctt bc finnen / fepbt pliniu»: Dan te btcl gpenomcit / beroert 

 be felbe. 



'CfapbanbcrctooitcIalIccnbftmttmccIban'erlBtcngtmcngtit 

 op be Jupt gbcflreftcn / maetbtten fepoonebtttoe; cn'be een Dun* 

 nctlaerctiupt. 



33cfcbJO:telmetEijg!)tngi)t)rootfn neemt Bc rimptla totgp/ 

 eilfmen ttrftbnt nat batfe Oacrop gftelcpDtiB / ccnbicrenbccl mpla 

 iaer mebc toanDelti anBcrfina bjanotfc / ten ?p bat met hout tuatc» 

 afgberoaffcbtnbjojDt. épgljenccft ooth bcpopclfije. 



«SmtrcnteenljalfDiagtjmcban DefebJoittlDcrtig!) Daghen mtt 

 ^bith gbcDiontbcn/ gljcneefiBcbcrbarbc enbe feerbrrflopte mfitc. 

 ^Tot bet felbe Dient fp ootk mctbpgljcngeftoottn/cnDeop beplactfe 

 ban bcmtltcbanbuptcit gfttlept. 



Ban bcbjoitef ban Siponic met Qoufgli magbmen een Clecnia* 

 rium matchen /bat goèDtiBDcgI)encDicIio:tBanacBcin;tjn / en* 

 Bc DcnbcrouBecDcn liocfi / cnBt ppneoft tpecBom rn De fpDe bebbcn/ 

 tnbe bc gljent bie ban binnen' gpequctfloftgijtboificnjijn/ om bat 

 Btjtrnnncnblocttc boen fepepben. 



liet babtban bctooitel ban Siponic gljcmaccht /bttmttht be 

 maènbtftonDen/enbc fupbert tnDt repmght bt moebtt ban alfe 

 ónfupbcrbcpbt cnDc bHpUgbcpt; ala bc biotitocii bacr tn fitten. 



33c moitcl ban ZMpomcmct fout gtieffootcn ie goebt tot alle 

 fluaacbooitBctcnDcftoteringlicn oft teeren/ enbe buplc looptnBc 

 gaten/ fonberlingbcban bc becnen. 33atr tot ;i)n ooch beblabercn 



^7 



eiibe brjen fcer goebt / in Der fclber boeBbtn :!a Be too;teU-' i Cbt» 

 o;nptht: Bat Jilmmoooch bctupgljt. 



h,»^I? "' J' 1 "'" 01 ''"l'.tcciioc De BtjrtKtfttn ber perfTtntn met befr 

 wo.tel te gpentfcn;plegl)cn fommigbc Bc fclUc gpcpocDert ainot aiu 

 jagpc in te sbeben / bjelren iaer iangij/ 'tBUetoubt Pan ecnrn 

 fcrupel tot ccnbicrenbccl looto toe. 



33ip Biagpmcnuioirtlban Kiponie/cnBeccn gerfichoicnfmacr 

 S'camraomc/BbcmcnBtpmctfap ban fet&thtnoi 43ouujt oft 

 S>ttjcltao!ttl:bntt afeciiDjaBbmct'fcffcno BbcDionthtii / cottbtn 

 mcnfcljt fmcettn ; cnDc bcrloft hem ban bepeft. 



IjccfticmanBtfpnboctcnbctVcrtPa'i ciunOe blaBercn ofrblep» 

 ncii/ Bic ficBe DltcrupDt in tuattr/cnDcBictc Dan Dit mater af.mDr 

 legglic Dat trupBt op Die icctifjrjtpDt alfoo toarm / citócbaBc fin 

 boeten Oacr mcDc,' footjcplrbp tcrfïont. w 



Om De rooDbtpDt ban bet acnfittit te bertunbrn Dimt feer tod 

 liet toatcr Dat inDcn jücp bcrjaDcrrmagtiüjoiocnipecnenput oit 

 in t pooft ban Dcfc uioiicl göcmactlit ia; foubec Be fcibc upttc nra> 

 ben. 33it mater noemen fommigtic Biponic-ropn. 



üan befen öjpoiuc-mnn nccintmencen baifponbt / rnDtmen 

 mengljt Dat met ttocc ontcn olie ban Eimol ; tnbe ecu ojaobn» 

 olie ban jTïacia oft .foelie/ enbe men bemacrtDat famcn 'tot ou< 

 ren Bücbjupthc / met Vuat fap ban «wme-nppclrn. «?eii balf 

 b>a gbrnt ban Dcfc mcnginfltic met tterchen mpn tnDc vuat C ancda/ 

 macchtDcn biipthtoccch / cnDeDoetflcrcliclpth cnBcobcrblocoi itü 

 Ipchcn piffen ; .cnbt gljenccft alle De boojfcpBe 3!)cb:chrn; fonocctet 

 ItcbaemecnigljbiiiDertcDoeti. ' ** 



I13atcr ban befe tooitdcn in bc JBcp-maenbt rut! hlcpn gliefne* 

 ben Jimbc / gtjcDifhllecrt / bier omen trcfftntr gbtDtontfccn / Dmf t 

 bc tlpmcrigbcpot upt be magljc / ciiDe pelpt De fpnfc ucrtecrtti 

 a.ci|t oneen tfeffeno gljcDfoutlicii maechen Den buntri cutceh kian 

 b tipten opgbcltpt.' gbenceft pet fifrepn/ gberarclitiicpt/ luilatbicr / 

 neemt bt plachen/tocnbcii / fpjóctcn cnBc tootljcpot Dta acmitnta 

 tocgl). 



33eycpDtncn Ijiclnen beel ban befe Z5;ponir/om Imn tcgbni Dm 

 büremtcbctoaercn rroantmen fcjiot/ Dat fpnimmecmccrbaii Bcri 

 blircm gticnagljm cntooibt. 



<Om De (IangbcneiiDc ratten te bctDitjberi/ bjabm fommictbeft 

 moitcli cnbc fupDcnfealfoo toarm iu fhithrn : tnDc Dan gbccftft 

 ban bacr renen Bomp oftieuchfooftertU/ Dattoclchtflanuii'- oft 

 ratteoeftn tooth ritclit / bic ffrrft Bacrttr/tont af. { i?oü}Ut>3 

 feggbcnfommigbe OatftColubrinein't fcauropo/ enDe Óphiofti- 

 phyle in't «5iicchflpcct/om Dat Oc flangiicn btcl tpDta omtrcntDefe 

 tooitclntftclen.) 4?nBc gljtcn fcnpnigljc Bieten blijben op bacr 

 plactfc ale fp.bim rcueh Bbctoacr rooiDm. 33anDim rooeft Doet oe 

 menfebenooth tofelu't öooft:macr fp fullen Oacrom re bo:m lünn- 

 ruptc eten. Jn 't hojt gücfcpDt / allerpanDc bergbift bcrliert fan 

 hratljtala Datt Dtnrooehban BitcmpBtofttooitcI bu homt'enot 

 ecu balf lodt fmaerbanDc felbe ingbenomen/ gbenrcftOc bcttnofc 

 ftehenbanbcnarcrBciiBeatiBtrc flanjljtn. 



i. 33ctuo:tclbanbcS>toactcï5!pomcbJO!Dtban fommirtb'n-rr 

 mtnDcrbjtcftcnDcaebterDcnthm gbcberieljtiiiallcDc bco-notrn'h- 

 Bbebiihen ; om Datfpbcelonficrchcr cnDc dapper ia Dan bc iMitrV 

 S>p ia fonDtrlingbt btcnflelöch ttgljcn Dt balienat fitcfttcVint 

 fropmelingbcii int Ijooft: cnbc om De pifft te lofTcn / et matnatitön 

 OentcbcttoctfuwtnDcomDcBcrftoptcmOtgpcfvr.ollcnmiltchlcnn 

 tt matchen. 33c hlepnc fchcuthena ban Dcfc onanie ,m, oor!! 

 ftctgatDtommatertcloffcii cnbc hamctgaiith te hebbcii / mnc 

 om De macnDtfloiiDtn te bcrtocchcn. £>p -,pn ooch goet De rt'jenr m . 

 Bpccaecht ?i)n.33t blabcra in mpn gljeroDen;nn fecc goet ohclcnat 

 opbcnljalBbanDtpcttDm Dacr5ecrigl)cpDt ia; cnOcco ochrr 

 fiitpchtc ItDcn. . r ' 



HinderniiTe. 33c öipoutc (iti fonDcrtjepbt ir TOitrt/ ai» h t .i 

 hrachtigljrr ia Ban De #>toatfc ) iamctblaOrr:n/rj:iirüten/ft-rV 

 Int cnDc ruoitclni in anber manieren fett quactDc beb-uchtcmoiL 

 toen / 't tp bcrcpOt oft onberepot / 't x« inecnisoc meDirnnt Z„ 

 mengbt. èp DooDct Oc bmctit cen tjalf loot ftoacr inghtnbmtW • 

 ttiDtbcrocrtbetbtrflantfomtuDta: ftlö tjet babt Oacr ban oacr 

 banhmDcmifballtn. Miutoanoact 



Bctcringhc. 33cgiiact!)tpDtban bc öiponie tooibt gbc&etr-t 

 alfmen baertDctoatJUafticft/ «tmbcrenoe Kantel ifcemt rn^ 

 befcIbemctöonigp/baetKofjjnminBötfoOenbcbben/inBUtcft 



HET X 1 CAPITEL 



Van Wilden Wijngacrc oft Tamus , tonrecht 



Wilde Bryonie gheheeten. 



Ghcdaente. 



W3!bm1Btjnmm öjengljt öoöjf lange rjontarM, 

 ge/tamelgtbm bitbe/ bonc&cï roobar ijtme sanefc- 

 arljttge ftccllienö/met een gijeütorjen fcljojffe bebleebt/alci 

 be TOijngaert rant6tn3nn ; met be vuelcbe i)n hem oraal-t 

 gene bat batt bp üjaft met oeele omlumbfelenDlecnt/ ert^ 

 ^"/VTi' oinloopen ritljfelbeubaeiom bjatpt / Dan on= 

 bet tot boften toeblimmenbt: ht. en heeft men Waiivnier- 

 teW/ atebcnTOrmgarrtoft if&^mxl ^eblaDecm 



üan be êarhte Hlotr;5ShcnB-T©mbc niet tctt ongheïnr* 

 5St blotmen ?nn ttit/ hitpn enöc Defclachnah/ofFmoff % 



acijtifli)/ 



