Het derde Deel. Het dertiende Bocck. 



toettn/bRt Bic tttaetit tnttttt t(iDt uergat t; enDe Bc fchcutftcua ban 

 Bic tBsjngartDcn Bcrplanr ujnOe ttt fulltn Ou kracht met hebben/ 

 tm n> oatmmfe ooeft fpinte / oft/ als bootfepbt is / berepoe: enBt 

 luttel stjnBrr btDcneOaeghB Bie befe fahc a&tlooticti/ icfe lact (tarn 

 6ep!ocUtnoftbtrfoccftentoillcn. __*•'„ ,.,,. 



Oneyheoe foortcn van Wijngaetden. HDcfe tnn ClOcre befchie* 

 wn mcunnnt rechte natmm / enoe en booten bp Oen tcgtictitoooi» 

 Bigben lammen IBnngactBt niet : toant Oc Vms mgra , alba, 

 Vitalba cnBc Vitis Chironia ;tjn Oc Sjponie/ CIlOc Oe lijnen. : Pr*- 

 cia Vim tijn Bt gtfcftcl-befien: Vitis fpmofa ia Oe ÊitthenOe B9in> 

 Oe : Vitis lanigcra ia Oen ■Cotócnboom : Vitis Scptemnonalium 

 i« Oc ijoppe : Vitis Idata tijn Bt •eraefte-bcuen/ cnOe Bicrgbelucftt 



Vms'c'anaclcDfis ia bp bt 3nBiftbe ghttoavTtn befchtcben. 



ÓcrTcninghc van den Wijngaerdt. Scbalbcn 'tghCUC bat m bt 



Soctftcn ban BcianDttoinninge in't langb bcfcljtcbcn (lact/ aen« 

 naenOc OC ocffcuinghc Oct ©nngacrBen/foo tmllcn fommtgbe/oat* 

 men Den TOnngacrBt alle Bjp iatrth acn oe toottclcn cena ont* 

 Dccftc/ cnBt acht oft tien oaghtn met Be blootc tooitcl lact bigben/ 

 toat boot Ben ttjOt bat bv falbeghmnen te bottcn'.cnbe Datmtn De 

 ftrupthen/ oatr fp De toóittl natu tgn / toat nuetfe oft fiigbe th Dt 

 IcnghDc/tot battcc toat botbtigücpDta upthomt. ©act Boot/fcg* 

 shtnfp/ tootDt bctcttoatoen lBnngaecDt niet te beel ttanen en 

 falicnoc bcrooiiaecfit/Batljp fett oberbloeBighlgtften beel Juüpben 

 booirtncngbtri fal. . , , ,„.. 



Acrd, Kracht ende Werckihghe van den Wijngacrdt ende alle 

 fijn deelen. i . ©e Klatihjiethcria tnbe blaOcten Ban Den "Cam* 

 mciitêpngactBt gbcflooten/ tnDe met meel ban Ccrfttn-mottt 

 bctmtngbt/ tijn goebt gbtlcpot op De pdnc enDe toceoom ban Den 

 goofBt upt hitte nomcnOt / enDe op oc bectt (tocenngben ban ot 



""'Cfapban Oc grocncblaDera/rancBafttnacnBefelautoietftcna 

 BbeDionehen/ia ooch gocot Den genen Die bloeDtfpoutotn/cnOe Dit 

 bet rooOtmcli;oen hebben. 



' '!E fap bat upt Den tBijngactBt biiippt beneemt ooeft Dt root» 

 BlatHcn aen't lijf; enDe in't atnftctot/tcn fchoone bettot mahenDe/ 

 ala Dat negtjen Bagbtn aebtet malftanDctcn oaét mcoc getoaffeben 

 tootDt: 'tfclbc neemt De tojatten ooeft tocgh/ alffe Bacr meDe gbc» 

 toaiTcbentoojDcti/cnDc fonDetlinge ala DacronDcrgcmcnghttoOiOt 

 bat toatct Datmen op Oe «eccftcl-boomcn binOt. 



afftlicn ban ghcbianbe B9nngactOt-tanehtn mtt «eoith bet» 

 tnenght/bctlt oe (penen oft aenbepen / Daet op gbefrropt oft gb»* 

 Itpbtttjnbt. 



ï.oagbc ban Xfrchcn ban tBjjn-ffocftcn gbemaetftt/ia goebt om 

 Se hupt tepn enDe hlaec te maften/ alfmenfc Oact mtoe toaft : enot 

 beneemt Dt fmeeringben ban ben Igbc ; enDe oeboeDt ben menfege 

 boot quaDe tupDiggepDt oft ttautoagie. 



•Salci'tie fcpDt/ Dat be toojtel ban Den IBgngattbt mctOitfm 

 oft t©ichtn/enBt met J? enigrirtft-faeBt ghefoben/ De onttpne enDt 

 aerigftc/tat melatDfcbc hupt fupbttt / alfle hiet meot ghttoaffcbtn 

 toojDt. ©t ftlbe tootttl met toon gtfoben/becmoitot enDe genceft 

 bc Jittigbe ftocctingljcn/miDtS baei beel ettetaupttcetftenoe/batc 

 opgbclcpotoftgbt(itcftcn?nnbe. 



i 5Ee blaBtten/rantftahene cnOe ftlauluictficna ban Den VOiU 

 ben HDyngacrDt tijn ban fttactitcn enDe toettftingbtn gbelgch bit 

 ban Den Cammeri lBijmjactbt : enoe ?Dn.Dienftelijcft in alle fa* 



685 



ijmberlrjtli nitt» tnbe Tp fttbbtn toatmet Tap in ftatt/ fnDe 

 bat lttj)ttli)ttitt 'tflantftOt Urtjnem booj brrbcplt ban 

 tobjbm : oots foo ftjjtttm fp shnnarttlrirherban onbtc 

 boo; btn aamttoangö af; fonbtrlingljen aio Tp boc|)t rnbe 

 bolfapptgt) jijn / cnbtalfinm'n>lttftl)aUtcncct. rónbrt 

 Utmitn tnbe bupttnfle ftljelltn / bact fp nube bttoonben 

 3ijn/als «©alenuB ons toctmatnt. 



T@ant be ftoffe San bt beetneni ftoe öioogli tnbe Jjoe f fa» 

 menttctHtnbe ban attb fp oort jijn mogen * gaet boot ijtt 

 gaiitfr tjt gebatmte/enbe fintbt tot ben atröbarm totjïons 

 bet be nun(h \3ttanbtringl)t te geboden: 'tfclbc gcucutt ia 

 bebcHcfienSoft fcljojfTenban bc TOnnbejten ootb/bicban 

 gelijthtn abJ niet/ oft immeté heel luttel/ betanbert ttioj= 

 ben/hoe langhfpin't lichaetnbltjben» 



<De t©gnbejien/bie epgentlijtB totjnathtigfj ban finaetn 

 !?i)n/ moetmtn alst mibbtlmatigh tuffrhen be fatpe oft 

 fuete enbe tüff tijen be foete tesenen. 



f> oojtp onbet alle be foonc» ban TOiinbry. tn / b ocüm 

 alDctbrft be gftene bie niet beel fapp in tjaet hebben : enbe 

 be ghene bie beel fapsi hebben en ghebtn foo beel boebtfeuï 

 ban haet nietivnaet btfe rijten enbe fchteten gematBClntbet 

 naebenebenbjaert ! bJantbebleefthatl)ttgljcftofftbanbe 

 besien gheeft ben lithaeme obetblocbigct bocbtftl ban het 

 Tap; mact Dooi het fap toojöt ben burt h bcci totccUcr . 



T .i n lif t ie t e tucten /bat onbet alle bc betichten / bit in 

 ben ïjctfft boojtbomen oft geplucbt wojben/ bc TDnnbe; 

 3ien üoo 1 bt befte enbe fjeerlntafte te tchenen ;nn/enbt bat 

 ip beel meet boebcn ban allé bc anbere fooien ban bjurlji 

 ten/bie betgaughcdjeb jijn/ tnbe niet langhet ban een iaet 

 fonbet te bcbiTbcn bebiaett en bonnen VuojDc: 1 ; btcmen 

 hota» noemt : öoclj fp tn boeben foo beel niet aio oeBg; 

 gen: oocb foo hebben fp heel ti>epnigb quaebt fapjs in haet/ 

 fonbetlinghcri alp fp haet bolbomcn rnpljepbt hebben . 



é>P Ijebben ooch een fcet goebe enbe nuttclüt bc epgent* 

 ficpöt in haet ; te meten bat fp fect hacft nae bencbrn 

 Vnaett fincben / enbe niet Ianghe tn bc bannen en blijben 

 peben : ban aljs fp toat langhet in ben Iqbe manen / ban 

 ?nn fp bat ftlbe fect laftigh enbe mocpelgtb / iac frhabes 

 Itjtb. 



3?aetom ben gfjenen öte be t©tinbe;ien fonbet bjeeft 

 ban fthabtliicbhepbt gljcbjupcben toil / falfe tn een mate* 

 lur bc menightë eten ; enbe betbicfen be gljnic bie ban ijar- 

 nn epghen actb blecfchachtigh tn ijctl trip 3ijn/enbe ooeft 

 bicgheene farpigljepbt oft funghtpbttn haet tn hebben/ 

 al0óii£>4Dalenuj> leett. 



BIIVOEGHSEL. 

 ■pv€ tBSnbt^en #n ban betfebepben Oeelen gbemaetftt tnbe 



ïrjOiDcn in eentn ac'tbén onbctlootni pot : Dan ala bit eetfi gbe ; 

 nlncht is/ tootbt fp op etnen lonen boeeft upttt fonncn geDioogt)t. 

 53efe bnitljt heeft ten ftopptnbt fttaebt/ enDe btlpt Ot magbt/ 

 gbcDiomhen ?nnDe / tnDe Doet ptffen ; maet flopt ben bupeft enDt 

 ben blocbtgangb- «Sijebioogljt ?iinDe gbenccflfe bt toalginge enOe 

 bet optoo-.ptn Ban De mage/Daec Ban bnptcn op gelcpbt/enbe ooeft 

 iuggenomen. $>V Bptntcfl ooeft be bloeOigtje toonOen/ fwtetingbc 

 tnDe loopinghe ban oc oogbtn. Üct affebtn bacc ban tootbtgbt» 

 Datn bp 'tgétne Oatrmen te oogben mcoe gtjeneefl : enotmetge* 

 niejb / ghtneefl be npnaghela enoe anDete gbcbicltcn omttent fit 

 itagscla, infgbelijchB troeft bet loaenbt aftogeftenbe tanDtbletfel)/ 

 Oatr ap gbefttthen. 



»« fptenfel ban Den felbctt tBilficn IBiingaetDt ( ala ooeft bat 

 ban Den 'Cammen)mtt<(?Dich enDcOlie Ban Koofen betmengbt/ 

 betfoct Oe PÜne ban oen boofoe/Datt op gegoten oft gtltpDt: tnDt 

 te ooch fee; goebt glnbacn op De qnaDi boottaetenbe ftoetnngben 

 ban bc fclMi.itlgefti koen enbe ban Den monbt. 



HET XXVII. CA PÏTEU 



Van de Wijnbezicn oft Dtuyven. 



D4E btrithttbbtgtotnt5©jMpbtnbetoewn btnnitptfi/ 

 enbe maben tomben in be maghe enbe in bt Dav= 

 B«n ; tu fonbetliepbt be ghene bicfatpathttghoftfutt: 

 atljtigh ban fmaftb ?rin : toant fp beletten m bt bet= 

 boutotngfttbanbftfprife ( bit in btmagtjeghcfchtebt>br)ï 

 fletlijtbtn fect / enbe ttt tonlenhet öoebtfef booj bt lebtt 

 tnbe boo£ be abcten obet 'tgantfcht lithaem bttbtplt 

 tooibt / foo gtbtn fp ben lnbe een Itoube enbe routoc tjorlj- 

 tigfimtrtv bie niet lithttlntb in goebt enbe bcquatm bloebt 

 ïtvaiibtrt en ban toozDen. 

 3Dt fottt enbe bcUiomen type t@nnbejien en snn foo 



ban het btllcften oft ftbtllt / Oact Be brut mtbt bcoetkt enbe ala 

 tn ten faeftaften ghttoonDen ia. 3Tn ^oogljDuptfctjIanOt / fepOt 

 «amcrattua / tijnOcc becfcjcpöcn foottcn ban ©urpben. t . tDt 

 «ïerfle ?gn Die jp in't IJoogbOuptfcb Frenfche Traubcn noemt/ 

 Oft Heunifch Traubcn, bie ghemepnfttjap hebben met Ot Vua Hel- 

 uanaiica , tnbe Spionia oft Spinea ban Pllnma ; De toelcitc beel 

 toptvB gheben/ maet Die mecftcnbtel fatp enbe bnanghaebtigt) ban 

 fmaeeft ia. 



1. Peerfche oft Swarte Druyven betten fp Schwartze oder 

 Klebrote Trauben : Btfe ?tjn aW Be gtjene Die ^liniilB Aliobrooi- 

 ea Ijett ; Bt totlcftc op honbe plaetfcn gtoepen / enoe fclfa met Den 

 boift rijp tooiBen. sulclta ia bc ©jupbe bit Pliniüo Inenicula 

 noemt/ ala ofmen Sobria enbe Amethyftos fepbc ; om bat fp niet 

 biontlten en maetftt. i- Schlehenbeer {net tn Jtalicn v»a dt 

 TttgoU oft tttplife , in't ïatijn Pérguiana i enbe ia pettfeb oft 

 ftoactaebtigh / gtoote bciicn ala ^jnpmttt htbbtitot. 4. Tra- 

 mmet vJn binnben Jalf roa/ half toit ban bettoen/ bJóberhanDe 

 ban otoottt : bt mibbtlbatre sim be foetfle. 5. Vrocghe Dray- 

 ve, in't latijn Précoi, Pr«oa,na , enbe mifctiRn Pra;tia ban ©ir* 

 gtliua tooibt boof alle B'anDete üBnipbcn róp ; tnDe ia fett fott 

 tnDe goeotban fmaeth / gtoenachtigb upt bentoitten. 6. Druy- 

 ven fonder keérnen oft fteencn , in't <t3!iecftfcp Aglgartos , toOlOeti 



met ftonffe foo ghemaetftt / fcpBt tobtl: Ban Baer ban fullcn ton 

 noctj toat fpitften/ ata top ban be Kofgntn tjanbcltn. feom* 

 tijbta Binotmcnfc met ten fteernt oft met ttoec ten tjooohfttn / bol 

 fapa'/ toitathtigö / mtt (ttccft/maer fottathngh Ban fmatch , in't 



^OoghOuptfCt) Eiber traubcn gt)tnOtmt. 7. Mufcadcl Oruyv.n 



in't tatgn Vitis Apiana ; om bat ot Sitn bt feibe fett geernt etra/ 

 ootft Mufcatellina euBt Mufcatella. j&p hebben Den reueft ban 

 Btn /Ritftua: Batt ban ftomtBennatm. 8 Zibeben' in't 3tra* 

 mTcft Zibib , in't •Oiictftftij Bumafto , gttttn in't latini Pafli; on» 

 bannen Bie anbera niet Dan Btoogt) enoe tn Kofjjntn en binOt : Dat 

 *Jn Be Langhe Rofi j nen. 33t blaOeccn ^n beel groentr Dan tf aar 

 Dere : De Diupben ttjn grootte enbe ban beel langbe enbe Otefct bt* 

 ixa bttgabert. £v biojDen mtt menightc upt CanOirn ensr<p* 

 jjfomm Kt» 



