Het derde Deel. Het dertiende Boeck. 



Scngaciibe Bc ge ("Ite niffc ban bc toijn/foo is het te toe * 

 tin/ Dat foinmighetorinen Ijcel bun inïi/ fomnuglje btrfi 

 rnbcbet: men btntcr oorh bic nubDribatt 51)11/ enbe tuf- 

 (rijm bc birUe enbe öuime booigacn. 



©an krachten enbe ban fmarrb tcfamenjiin fomnri* 

 gjje tonnen (Icrrft; fominigljc 5011 oufterrft/enbe flap : ben 

 JterrScn UJijn toojbt tpgljcntlurbtoiiuacljtigh'in'tiUtijn 

 Vinofum gcijcetcn: ben oufterclicn noenttnten Watrratfe 

 tigfj / «i't Satijn Aquofüm vinum; oft op 't 45!icrhs Oli- 

 gophorono>j>3jof«. ananbccletonnenen 51J11 noelj niet te 

 fiereb/ noch niet te flap. 



jBatt Ijet is te toeten/bat alle tonnen/ hoe flap oft toa= 

 tcrarhtigjj bic oorb 31J11 / etnigc toijiiatljtigljt bunne enbe 

 toarmr (toffe 111 fjnrr hebben : fp hebben oorfi crnigljc 

 toaterarhtighebcelenjiae ooth fonimigljc aerbarfitiglie. 

 IBant ben tonn en is glieenfincf ban ccnbcrlep ftoffe gtje- 

 maceiit; nornljpcnmagljgccnfiinsoiibcrbic cenboubtge 

 oft flrtljteongfjemriigclbe buigen gfjcrrhcnttoojbcn/bieï 

 men Snnibrk oft Homogenea nocmt/ntaer (gljclijrb 45a; 

 Icnus bctupgljt in ijct bterbe boerft ban be luariitni bcc 

 ongt)eincugelbc ghencesDingljen ) Ijp ts ghcmacrht gant; 

 ürljcliieb ban bcrfrljepben beefen / bic heel bijfonber enbe 

 nut ben anbecen gljceufinjS ober ten homenbe epghent; 

 bebcn ijebbcn. 



Wt bc menigljbuIbigOt mengcunghc ban befc bcrfrhrp; 

 ben fubrtanticn enbe ftoffen fcrngfjtbcntonn oorhfeer bcr-- 

 rc ban ben anberen ftljtllenbc brarhten. 



<6)an ben alberbeften enbe ben ro'tlltcn toijn i$j in ben 

 toclcbcn bc toarmr enbe toijmgijc beelcn boel mceft 3unbe/ 

 bc anberc obertonmen : ben flerhtften tube uapftcn oft 

 bimftcn Vutni ip ben ghenen/ in ben toclcbcn bc toatcrarl); 

 tigljc beefen toat te obcrblocbigij 5iin. 

 311)8 bp ben tonn toat te btel acrbarljtige ftoffe bermenght 

 ijs, ban toojbt lm tetojangf) oft te fjraf ; enbe als be ftoffe 

 raubo io / ban toojbt l)p farp. iDcfe acrbacfjtigfje ftoffe 

 «neut nae benebentoaerts /enbe met faugljcpbt ban tube 

 G^tt fpljeelttgtonbt; enbebitis banbe cbrrblocbigljcnt 

 cft ben bjocffrm ban ben tonn. potljtanp en toojbt befc 

 ritrbarhtige ftoffe met altijts ban bc rinberr beelc bcrfrfjrp; 

 ben enbe afgefoubert : baant beu tonn bcliouDt nltnbt toat 

 taan ben oubcn fmaetb enbe anberc cpgljeiithcbcn / als ten 

 obcrblnf fel enbe brrmaniugc ban befc nerbarhtighc ftoffe. 

 tre Ijittc bomt ben tonn censDccls ban ben epgljen aetb 

 ban beu TDijngaett/ enbe ban fijncinghebojcn warmte; 

 ecnqbcels ooeh ban be Sotuic.lDant met alleen bcï©i)ii- 

 licïun uuur alle anberc bjuthtcn. aio Oalcnusoorlibc; 

 tungljt/toojben booj tteeeberljanbe l)tttc rijp enbe bolho; 

 men. T>e eene hitte is Ijner epghen / enbe 10 elcb bjutl)t= 

 bjaghcube gi;ttoao ingjjebojen : bc anbere l)tttc bomt hacr 

 bantwpten booj bejbonneup; bc toclche ncrgljcns t in 

 opcnbacrbcr/mcrrfielijrhcr/liennclijckcrcnbenootfabtlijc-- 

 ïitr en is ban in liet rijp-inaerhcn ban bc TDnnbjunbcit. 



UDant bshittc/bicban bcjjomichomt/mflcehtbcbjup; 

 ben eubc'tfap ber ïDiinbe ;ien boojgatr ' enbe Iepbtfc tot 

 bolliomcn njpighcpt/betl meer ban ecnigl) anbcrbingfj; 

 booj bien bat ft> bc mglii boicnc enbe tpghenc Ijittc bes 

 ttMiugaertjs bcrtoetut/ferarDt gljceft enbe bennecrbert:bc 

 toelthc fonber Ijet tocboeu ban be Ijittc ber fjonne/ booj. 

 bcobrrbloebigljert banberautoe enbe toatcracfitigc bcci 

 len vCiciubcnTBiingatrtmetgrootcmcnigfjtc ;i|ti) foo 

 berbupfiert tube lnmaeberbo?gfjenlej>bt/ batfpnautos 

 incrckeIi)tB en ftlmnt te toefen. 



55ofhtano be Ijittc ter «>onuecnis^IleennictniagI); 

 tigft glimoegfj om ben toijn rijp te macebcn : toant toaer 

 Ijtt fattfje bat ben tonn booj ben epgljen aetb enbe ingljc- 

 boien Ijittc bes TOijngaerts niet toarin en toierbt / bt 

 toijnbe.ïien en fouben 6001 bc ijittc ber ^onne alleen 

 gfjcrufins foo rijp (tonnen tooiben / bat beu toijn Ijeet oft 

 toanufoube toefen : 'ttotlriibltjtfielijrHisupt beelc an; 

 bere gstoaffen/bic ban Itaeren gantfeljcn aerb hout toefenz 

 bc/al ijS't fate6c bat fp booj be hitte bcrêounebolfto- 

 men tube rijp too?bcn/ enbcrliefen noeljtans gfjcenfuiü 

 Ijacrcn ingheüojenc noubcn aert; als ïijn be fabcn/bjueh; 

 ten enbe fappen ban JRanbiago?a/ 5Sarchacpc/;g>cf)ccr- 

 ïintft/^tul/cnbc meer anberc bicrgöelijclic: bc toeltfte 

 Ijacren oubcn ftouben aerb enbe epghentljept/ felfjo in hact 

 bolKomcntijpigijtrbtbtljoubtn / enbe boojbe hitte ber 

 jennen gfjeen toarnite en fcijtinengcaregljen te Ijcbbcu/ 

 ban alleen bc gijene bic tot rjatrnjpigfjerit ban noobeis. 



finebemacl ban boo? be liitte ber é>onnc ben totjn 

 m ccftcnbcri tot firn tpghcn'bolliemcntjjcpt cnbc hitte gije^ 



689 



b'jpgljt oft gfjelepbt tooibt ; cnbc btfe Ijittt ber gionnr in 

 alle lanbeu met cben Iirafljtigl)cnio;baeromtoo!bcnbe 

 wijnen ooeli nat be bcrfeljei'beutljcpbt ban üc laubrn 

 enbe plaetfm berfrijillenbe ban ftcrrlitc enbe moaent- 

 hcpbtbebonbtn. «-*m 



3n fjeetc lanben/ cnbc bic beter ter &or.nc gljelc^ 

 gljen 51J11 / toafl ben fterrfieren enbe ijeeteren tonn : 111 

 uoutocr cnbc acu ben Jlootben palcnbe Iniiboutom is 

 pen TOnn nrntocr enbe oiifterrücr oft flapper ban 

 Brachten. 



êelfs foo ftau bt hitte in het een iaer meer ban in het 

 anber tot bt beranbennghe ber tonnen toerchen : 

 toant als ben êomcr Ijretcr is ban (ir uleegfj te toefen/ 

 ban toojbt Den tonn ftcrcücr cnbcferaeljtiger ; cnbc aio fj» 

 foo Ijeet niet en is / oft toat botljttr ban nae gfjetooonte/ 

 ban blijft ben tor>n routoer / enbe en ban foo lichtcliirf! 

 niet tot fijn njpigljepbt Iiomcn. jaoeljtans en 10 be 

 beranbennghe ban bc tonnen be ghelcgcr.ttjcpbt Der lam 

 ben cnbc bc hitte ber £onne niet alleen toe te frljn'ben; 

 macc ben aerb cnbc be cpggcnthcpbt ban bengront ftl- 

 bc/ bacr ben ÏDiiugaerbt (lact en groept / liauüacrfcrr 

 beel toe boen : cnbc bacr-tu-boben / als booifepbt is/ 

 ben aerb ban ben ïPiingaerbt oft Tfiir'bcn ftlbe ftan 

 ooeu fecr bientonis oojfaceu toefen/ bat beu tonn ftereiicr 

 oft onhrarljtlger iö. IBant / als g?topl;.uirs betupgljt/ 

 bn: fmacch cnbc anbere epgcntljcben ber TOijnen pltgljcn 

 bc gebaente enbe geflalteniffc ber aetben oft bes gronbts ' 

 bacr ben lünngacrbt m ftaet / nae te bclghcn : cnbc nae 

 be berfcljcpbentljciibt ban be Tïtonbc^cn/ foo plcgijen 

 bc tonnen niet alleen bcrfrfcillrnbe bhtoc/ macr owft 

 bnfonberen finaccB te hebben / alp ten icber toel bc; 

 neut is. 



Acrd, Kracht ende Wctckiiighc. tDen Wijn/ afe 45a; 

 Icnus rrlj jtjf t / is in ben ttoceben gratb bcrtoarmrnbr; 

 ban als hp heef oubt is/ in ben berbeu : ben jDofr oft 

 lueutoen toijn en iionit niet berber ban in ben cerflcr. 

 ©au bit is inceftenbccl toacrarijtiglj tn bie DiJjjncn bic 

 nocfj nicttcflap/notljnitttefirarijtirtlj/ macr bic mlö? 

 bclbaer ban mogijnirljtpbt 51111. Want bc tonnarf> 

 tighfte cnbc Htacljtighftc toiincu/ al 51111 f» ootU noefj 

 gfjeen bol iaer oubt/ toojben biclitoulis in ben ttoee* 

 ben gracb bertoannrnbe bebonben : bacr en tegfjen foo 

 jijn bc bunftc cnöc toateracfjtigljltc tonnen/ al 51J11 fp 

 oorlt ijrcl cnbt / felbcn hecter bau 111 ben eetften gracb. 



Tic biooghtc banben toijn bolgljt bc hitte/ nis 45a!ee 

 nus fepbt m 't boctn banbc <®nghcmcngdbc gljcneesbin? 

 gheiuenbc als Ijp in ben ttoceben oft tctftci! gratb Ijeet is/ 

 ban is Ijp ooth in btu felbcn gracb brooglj. jBacr ben 

 felbcn <6alcnus bcrljaclt in 't botth banbc JSttoacrniffc 

 bes grfonbthrpbtov bat ben toijn niet alleen bertoartnen/ 

 maertcfamen oocli Ijctlichacinbotötuiaethcn fian/enbe 

 boben-bicn bceiuacm is oin al 't gljcnc bat te fecr bcr- 

 bjoogt oft bcrboit is > bottjt cnbc toecrli te boen toojben/ 

 enbe bacr bencfTens oota boebcn fian. U3clcuc ttoee ber; 

 frljcpbcn rebenen ban 45alenus hoe tegfjen ben nuberen 

 ftrijbcnbc bat fp frljnnen / noeljtans bipbe toacracijngfj 

 5n». tüJantbcntoijn/alpbicboof een gcncesbtngij gijc; 

 BjupcBt tooibt heeft gantrefj anbere lirarljttn/ Dan fjp 

 heeft alfmen Ijcm booi boebfel oft bjancii inneemt. 5Dat 

 bttoont «Saienuo Hl.terlijefi gljenoegD m 't btrbe bocefj 

 ban be Itratfjttn berboebfclen ; toaer Jjp berfebert/ bat 

 bic bratljten / bic l>ippocrate» in 't boerb ban bc ©oe* 

 bingfje m bc hcete ftcebten ben torjn toc-ftfjiijft / ben 

 felbni epgljen 51J11 met als boebrel/ macr eet aïs ten ghe* 

 nccsbingl) tocfcuDe. «rnbefcobebintmen/bat ben tt)nn - 

 tot gljcHceriiigljc bes Ittljacms gljcbjupe ht / mcreüelijcft 

 enbe openbactlijtfibioogh mactht/ in fonbnhejibt ban 

 buptcn opgljelejibt 5rjnbc : toant alsban bainnni big 

 berbiaogljcnbc brartjt fecr lirtjtclijcb btnnm cnbc ghc- 

 toacr toojben / booi bicnbïtt bn ban totbeboebmgne oft 

 onberhoubt bes Iiehacras met en ftreebt oft ghebur-ebt 

 en too;bt. 



«Op allcrhanbe 5ccrm/ fo bene Tp anbtrs niet ban mee- 

 ren en 5nn / is ben torintcn ban be allerbcnuarmftc bin- 

 gljcn : ban een 3ecr / foo berre bat een 5eer/ bat is cen 

 «otljt glicftoil is/ toojbt cpgfjcntlijch met een ïnatclnrbe 

 bjoogtnglje gljcnefen / als 45alcnus betoont m 't bierbe 

 boetb ban fijne Mcthodusi tnbc ^ipportatts felbe fffnijft 

 ooelt/ öatmen be 3 eeren / Ijoebantgh bie ooeh 5rin mo- 

 gljen/nergljcns eibers uicbc tn befjooit borijt te maecBcn/ 

 banmet torjn alleen. HDant/aljs 45aIeniusoaer bp Kotst/ 

 Jömra 5 'tflberw 



