Het derde Deel. Het viertienfte Boeck. 



I)p bocgjt baer oocS W bat Ö ct fclbe een noubtmaftenbc 

 liMtljt beeft' enbe ben menfebe tot (lapen b?engl)cn önn / 

 enbe bacr-cn-bobcn jjtt licljatm gbecnbcrmaneniStofcr; 

 bigb borDfd en gbeeft. ©oojtovfoo toojbt bit faebt fom* 

 tijDtö oorli gljrbiupc&t/ in fonberbept als bet met fupesec 

 itigljrmacdit oft gbetonfnt i$l om met bet bantket op ta- 

 ffltcbjtngljni. -©an fijn bcruoelcnbe nracDt too^btbes 

 bonben nut fc ex groot te toefen ! tnbe om ben flaep te boen 

 feomen en 10 bet niet fecr nracjjtigi) oft betjiiaem. 



<©I(e upt ^eul-faebt gbeboutot oft göcuerft/iji aengftc» 

 naem enbe ectbatt : op Jjct bjoobt gljcftrcKrit / oft anbet- 

 fnujbpbefprffe bermengfjt / toezbt gbebmprfit / fonber 

 battnen baer ecnigbemerrHcItjrnebcrfeoelingcingbetoacr 

 too?0t- ^cfe olie toojbt toel mcefr upt bet faebt ban ïjet 

 berbe gfjeflae fjt ban $eul gbeboutot oft gfjemaeent. 



•De JBan-Hoppen/ bat lebebollebens oft facbt-fntpiSï 

 Bcns banbnttjeul/jijnnracbtigberm't toetenen/ enbe 

 3ijnfrcrbequaemomteboenflapeti/enbefeer goebt om 

 ben blocbt enbe finrfüngfjen ban be bunnc/ fijne/ feïjerpe 

 bor tjttgbebcn te ftelpen enbe te bebtoingbens enbe jijn ban 

 lira fijt en albernacft bp bet Opium ftomenüc: öorli en 5tjn 

 al upt foo gftetoelbigb niet- 



<©pium / oft bet fap bat upt bcfe faebt-Boofbenens 

 bloept/ alg boojfepbt us / tö ïjet fterrftfie batmen in ben 

 l)culbinbt : btt JBetoniiimoft^eti'-fap cniöfooftercft. 

 niet. 3?an foo ujcI bet jDcromtmi aio bet 4?pium/ 't 3P 

 ingbenomen / 't ïp ban hupten op 't booft gbelepbt oft 

 gbejtrrnen/ bjeng'bt ben menftbc in flaep / enbe fomttjbtss 

 in een feerbafle naperigbept enbe ft^abelijtSe oft immens 

 moenelnciie bjoomaebtigbept enbe ftoaerboofbigbept/ be 

 flapenbe ficrlttc: niet qualijtu gbclncHenbc. IBaer f)tt 

 <©pium in fonberbept/ foo t&linitijs mettcr toaerïjept be* 

 tupgbt/ aio ljet te beel ingbenomen/ ofttebirfjtonfisban 

 bupten gbebuiptht boojbt/biengbt ben menftbe ter boobt- 

 bctuccinttorgtjoft berfoctujel allcrbanbe fmerten enbe 

 toeebommen: ban men btbmt SidiüJijId/bnt bet in ftebe 

 ban be oojfaeCHe bcr fiecfeten toegb te nemen/bc felbe fierfu 

 te onbequanner enbe ongbemacfttlncaer om gbcnefen te 

 toojben laet. 



*£>ooj 't gbebjuptfi ban <©pium/ fepbt <êalenui8 in get 

 2. boeta baube «©bcnceisbingbcn oft inebicamenten nae be 

 plaetfen/ toojben feer beftbabight enbe gfjeferentfit alle be 

 (icrr&lte enbebafte beelen ban bet gantfebe litbaem ; in 

 boegben/ batfe nae bet gbebjupen ban 't feïbe berbetert 

 enbe met neerftigbept op bunnen ouben ftant gljcbjogbt 

 moeten toojben. <Cnbe foo ib bet ootït btCBtonlfl gbebeurt/ 

 bat be «CoIIpricn oft «©ocbfalbcn baer «©piumbp toass/ 

 becle menfefjen fcbabelijcfe gcüiecft *nn; in boegben bat fp 

 be ocrgüen baer nae teer enbe toeecu / enbe bet gbefïcfit 

 tmpftrrer gljclattn bebben : gljeltjcsmen ooth bebinbt / 

 bat allebingben/ &ie met <©pmm oft ï|enl-fap tegijen be 

 onlnbclrifÈc fmerten beroojenban fommigbebermengbt 

 tnbe berepbt toozben / be pijne toel febnnen toat te bet= 

 Iitbten/maer m't lactftcnocljtansceti boobigbept oft bert 

 enbe fttjf gbcbooj beroojfaecfien enbe nae baer laeten. 

 5?)aerom moftmen alle gbcnccsibiiigbcn ffboutoen enbe 

 gbeeiifiuis gljcbjitpcften binnen ban Weul-fap oft <©pium 

 ombeptjnete berfoeten/oft (om beter tefeggben) om bet 

 gljcboclen te benemen/ pleegb te berepben; enbe men moet 

 nimmermeer tot bet getrjupcfe ban be felbe ftomen/ ten ïp 

 batmen booj tenigbe nootfaetKclijtlic oojfacche baer toe 

 göebjongbcn enbe gebtoongben too^bt ; te toeten ato geen 

 anbcrrebclnclie oft gljemepnlgcB gljebmpcKeIi)tlie farbte 

 mibbelen/ biconlijbelntHC ptjnen ecnigbfinöbèrfoeten oft 

 matigfjen bonnen; foo <J5aIenu6 onö merrHelritüen leert 

 in b« berbeboechban be <5eneejSbingben oft nicbicamen= 

 tninac • bc plaet f e n. 



BIIVOEGHSEL. 



D<e Bbfflacbtmban^tul / alfmtn öegjietiamtc cnöc btrtoc bAi 

 üt blatmt fouöt toilltn aenfitn; ;nn b jnae otttallpth: toant ban 

 fatatboojtgehomtn amBcbcttooiitnfii öijnat foo tittle bctaiiöetin« 

 Sbtnalaoefoojtmban'grulipana/ iUflcIjrtioft Xncmoncmosm. 

 •Datrom fulltn top/ om öc felbe al te toilltn btröatlm / gfteene on> 

 ïiooOigljtmotptcDotii. I^et issohBBtitnotBÖ/Oatmtntottt barttc 

 Ittulcn in Dt bübtn glitbbnDtn toaiben mrt toittt/ taabtl pettfeje / 

 tnBctiefc brtme onöcc ttn ffhtmtngljt BtbfrmDe fttioone Bobbtle 

 ilormtn. Wan ïofttlbegtijptft meed allttn öefe febtn fooiten. 

 i. wïuen Heul oft itëan-fcop/ in't ftanfopo P3uot Uaac/tnBe 

 Panotpnuéi in't 3taliatnfcb PapmtnAm.flic ; in't «hiflbtlftlj 

 White "arden Poppie. jjp toaft btcl in Stalien / tnoe ooth in 

 Jgoojt- sollanbt aen Oe Setbpthen/ Datt bp fcet gtoot toojbt / m*t 



73* 



Btoote bollen/ tnbt bttl facot/ Batt gotBt olit uptstjtBoutot han 

 toojBra. 33eftn IBitttn l)tul bomt fomtóBta ban 't fatot ban 



ê>toattm^nil bOOJt. i. Witten ende' Swarten Dobbelen Heul, 

 in't tatgn Papauer floredupiici , l)ceft BbthtrfDt blotmcn/ mtt 

 BitpctanBtn/ bolüIaBtgt) / ttnoptn Uooft gtjtlptft /foo gtoot ató 

 Bc Bobbel UDinttt-tooftmban bcttot ?ijn fptoit / oft bnnm-rooB/ 

 oft blocBt-tooO / oft infbtttolgb. fomtuBta sijnBe ghthrontktlBe 

 Kantmbltech-tooB.tOcnbounBc'tfatBtishltpnctbanmccnient? 



ftclcn. ;. Witten endc Swarten Heul met ghekerfde randentjeeft 



ooeft in tut ftroonhtnbaiiljet faeBt-bollcIstn Bimnc fttatlhcns ala 



tailBcltcne datnBt. 4. SwaneuTammenHeuUjccftblort-tOOBt 

 biocmtn/alayiocnc-blocmen. 5. Tammen Swarten ghekrolden 

 Heul met randen. 6. Open Heul , in't tattjn Papauer patü- 



lumj ijccft optn gattftcna in't oppttftc ban 't facBt-bollehcn / Batt 

 t facBtnptbalt/ gbtlijcK anoBoncne ban 't BctDc gbtflatbtban 

 örtiloocfifctnnft. 7. Wüdcn Hof-Heul, Bic fomtrjBta toit tnBe 

 fomti)Bt»ftoattfacatbooitb;cng!)t/ BiagljroBcblcEtlt-tooBebloc? 

 men. üDtfe?fin alltgaBct biet ban 3DoBoncna oocE tcnoBccla bif 

 fcliicbcnglictoceff. 'Cfacotban alle Bcfc "fooitcn toojBt mtnigtie 

 iactcn bctoactt fonBtt te beBtrbtn. 



Papauer rpumeum en ia gljccii foo^te ban Btfm Ijtul / maet 

 fommigijc öouötn Bat boo: Ijtt Polemonium ban 32oBoncii0 / oft 

 UDit BtljtiibaiiiRontpclIiera: anBctc noemen Papauer (pumcum 

 ficblccch-tooDc oft gtautoc IBilBc CbJiUuB-oogljcn : nott) an* 

 üctc gljebcn Bc Gratiola oft <öoBta gcatic Oen felbcn nacm. 33an 

 BcrcBipfooitcn ban ccupBcn bebben mpelacts opbact tpgbcn 

 ficBc beftyicben : ala top oocn Boen Bcfe anottc tmpach/ Bit fam* 

 migbeBen felbcn naem gbcbtn / te toeten bcbaibtn tjet ö'icgcnct- 

 ctupOt(BatoocUecii fooitc ban iSoIcmonium ia) Bc^acca/ 33upj 

 bela-bcct / oc Koicn-blocmcn / tnBc Otoot sstfainoibts ban 

 éalamanta/ Bic niet alleen Papauer rpumeum , maet ootftMe- 



cón aphrodesmBc Mccbn Heraclion becttn. SJClfa i)Et STuobela- 

 mtltli/ foo toel bet gljcmcpn ala betftlcpn / boeten ooth Btu felbcn 

 riacm. 'OahBatt banbebbcutop opbetfcbepDcnplactfrn biccace 

 gbcbanöclt. 



Wilden Heulbanfommtghc ia Bc Jiïigclia oft JSarBusfaeat / 



Bic ooeft OnepgbcntlDCft Mecon agnosin 't 'Glittliff/cnüe Papauer 



nigrum, Bat ia Swarten Heul, bp fommigbc gbcbcctcn toojBt. 



Papauercuium ia ten ban Bc bafiaccot nacmtn ban itento* 

 pctalon. • 



Papauer paluftre mis ooeft gbtcn mtbc-fooitcban Btfcn ïjml : 

 toant bet ia onfcgbemepnoSctlc plompen oft ©pmpbea. 



Naem. ftcnlbcct ooeft fomtijota in't <G:itcfte Prolöpon,Lethe 

 cnatLethufa; in't rjoogbBiiptftb Magie cnBc Moen ; bitttc lanBe 

 fomtDBta Oel-faedt, ÜJet Opium toOjBt ootlt Opium meconicura 

 gbcbcctcn. 



Aerd , Kracht endeWerdcinghc. ^oBotlElia Ijetft ona götnocgb 

 uetoont/boc ftbaBtIi)cft Bat bet gbcbmpcft ban èeul tnBc ban al 't 

 Bhcnc Bat Bact ban komt in't menfebtn litljacm ia / in fonBetbcpt 

 het •Opium* 't toeltfcfoo binBctlucftc fttaebt beeft / Dathtt ttbetl 

 iiiBbtnomen/ oft te Bitfttoijtó ban bupten gbcbiuptftt / oft auBttei 

 fonBcttiipc boojfitbtigbept Bbcojbooit / (eet fmaerccnBclaftigbt 

 napen maetftt/ met tafctnijecnBC bBtlljcpt Bta boofta. bet bcrflant 

 tnfic finnen beneemt / lammigbept cnoc aelmacbtigbcpbt Btc itarn 

 berooifaceftt / enBc ten lattflcn Ben menfebe ombicngbcn han. 

 ";C 'jclcft oc flabcncnBc ooeft BcminoaBigemcnftbcn mïiftcfttjtn 

 fect toel toeten : toant fp nemen ban Bit <öpium toat bcciacbrigh 

 tfeffena in/ cnBc bjcnglien hUn felbcn Bate Booi fect licbtelbcK al iïat 

 Hcnae tot Bcr BooBt/fónOct eenigbe fmette ofttotcBom te gtboclet'. 



53actom falmcn ona foo beel abs't mogbelijcrt ia ban't gtbiuptft 

 ban ijjcul toacbtcn/enBt ban al't gencBat öacc ban gemaccitt tooiat. 



JSocbtanapIccgbmenin alle lanBen niet alleen bet Opium/macr 

 Bet gettl-facBtcnOc bet ttupBt felbe in bttftljcpBcugbebicltrn te bc* 

 itgbcn : toant mm maetftt ban alle ec üculru / maet metft ban bc 

 S>toart/ niet alleen «Opium of e ieul-fap / maet ooeft bctfcbcpocn 

 •t Icctuaricn oft Itefcingben cnat S>ptopen / in fonoetljtpüt bet 

 sOiaeobwn : anBcremaecften plaeffctaban gcul-facBt mctmclcft 

 tiiactoitbancpctcii: anBctc fiootcn Bt ballcftcna ban torlcftctlcn 

 wcul Bat fp fttbBbcn ftonnen /cnBc maceltcn Bic toatm/ cnac toiin* 

 Bben Bact fap upt; anBctc mattftcnBact Jïïctoniiimöan: boemel 

 Bat iobel bctoont/Oarmtn ootlt jncconmm macchen ftariuptoe 

 gbeftootcn blaBcta ban Btopictljte H3itttï.attoutoc:anBctt atict 

 buiptltcn ijet facat ftlcpn gbcftootèn cnBe tot pocBct gbcb'oimr 

 anBctcBimllttcnüjatctbanalIeBeaeetcn banMcul: ariutttoiicj 

 biupcftcnBat in notb betlc anBctc bcefcbepBen topfen. jBaecui 

 toelcfttt bocgbeu Batmen 't gbcbiuptftt / ïjeul ia fttacbtigb o>n oen 

 boeft te gbencfen/ allecbanBc fmcttcntebctfoctcn/ in fonactticct Bc 

 pijncnBctoeeaomlianttbtcloft tclunelftamctgantha. Jjctniaccftt 

 bc ftcel factiti enBc bclctt Ccnbloet taan alle atutne bothtigbeben upt 

 Ben boofac op BC boifi tijfcnBe ; maet bobtn allen Boet ijet toel m* 

 ftcn tnöe Oapm : cnBc tot Bitn cpnBc fltijeficn fommigljc bet flnen 

 ban Den boofac / oft baOm bun banBcn cnBc Dooft int toatct Bac? 

 Bt faeBt-bollcftcna 111 gljcfobcn -,1)11 / oft Bimcftcn 't ftloe aiieeti oft 

 mcteemgbenfptoopbetmcngljt. ftomnu'sUe bioutocn mcinheir 

 bctpoeaet ban K>it ï,cul : fae0t met bact cpgenmeleft/ tnff ffiï 

 Bat felbe bact ftmBcecn m / om bun tod te Boen Oapcn etiBtrjt? 

 Boutocii. 'K fclbt pocact ban 't facot ban tBittm Si met Ólte 

 ban ©lolettcii bcemeiiBbt ?iinBe/ enBc Bact mcBt befftöcftcnBc om 

 ruflbstatt/ ftan Be pgneban Bc UBen toegb nemm. *hm fatbt ban 

 S>toatfcnïieul:mtt toon gbcBiontftcn/oft Ijet toatcr/ Bact Bat in A 

 foBtn ia / in Bt inocBct gbtBaen / betfoct Bc punc cnoc toccBom ïïan 

 «jeftcbloeB n en. ,itlPt alU 9u ^ m °^' ^ «iSSwÏÏKl 



53e bladeren ban QchI / in ebitft gbefoötn / oft 't obtBiftinwrr 



mant/ 



