Hét derde Deel. Het viertienfte Bocck. 



tatiOrriDtcrrftb.ittBr. cttathtn ?jm mtt toitttt tooIatguggtpBt 

 btDttKt :üc bloemen ?pn geel gauDtbcttoigg/ binnen Diolet. 33» 

 iua:tf ! is Dick;byiiac als "'» Kacp. 



Ander Wit Bilfcn-cruydt van Candien betfc ecncn fttr grtach* 

 trnfcrcl 'ointiciu ttoet boeten hoogj/toolacjitigb/ronot ƒ Dctoalïen 

 nitt latijtc blaDeccii / DitronDam mtt betfcgcpDcn fnippclinggcn 

 rjtOcpit iWi/cnDeclch op een byfonBet ftcclhcn ftaen/ grorn/fcgttp* 

 actirinl) ban fmaeth : Dt langgc hnophena blaffen op tupgbe lan* 

 erbe toolacgtigyc fceelkciis/cnoe tgnbobcn inbgfbcn ggcOcpuvcnD» 

 bértooncn ren golle blocme / ooth in byf ben ggcfncBcn moe bgnae 

 tufblaDiggiDe °ip opperflc blaDcta ?gn gttl tnDc groorcr/Oe rtott 

 cnoctltc bltcch : ij« miDOcn ia bmim peerfeb blinchtnDt/ met bgf 

 pet ifrhe Diatpkena enDt gccle nopkena/ met een langö piicmken. 

 33e blocmm ftam alle eerft tcgljen Den ■Oofitn : Dan ala fp bet* 

 Carmhceccn fp gact nat DcnX3ooiDen. «Clulïus noemt bet in'tia* 

 ton Hyofcyamus Crcticus alter , ctlDt btcft l)Ct 111 Den bof ban 

 3. 3anban IjocbcIaiiDc firn groepen. 



Somcrfch Bilfen-craydt , Dan lobel Hyofcyamus nigcr «ftiuut 

 nhchtcren/ie bet gtjcmtpn heel ggergch/ nptgljenomcii Dat bet niet 

 foo toutt) oft 'gbchapit en ia : De tooitel ia hlepn/ onnut/ tjouracg* 

 tigh. 33e bloemt ia Die bant !©it Silfcn-ctupDt toat ggelgch. 



<6ttl Bilfen ia Ban lobel Dubius Hyofcyamus luieolus Solani- 

 folius ggchceten > enDe ia Den Hyofcyamus niger ban iBatthioku*/ 

 cnDc fun bictDt fooitc/ in'tjtaliacnfcb l»fqm.:mo „mm \ in't larim 

 lufquiamus Matthioli nouus: I)p iff OOtb tpggcntlych Priapeia ggts> 

 hectcn/ nat De gyeOacnce ban fyn faeottjoofockena. «Gemghe ftg* 

 oben Dat Dit De Nicotiana ia / Die ecrfl teggen alle toonDcn ggt* 

 uiupckt toittDW eet bet opietbt JOcmm bekent toas : enDe fcggnt 

 ten mtDtfooite ban Pcmm tBgfhen te toefen : enDe ia ooch bet 

 tnDt klam alfmen't atnraccht / in fonOetgcpDt acn De facotgnpf* 

 hens : Dan De blaDectn en tiecfceii foo toel niet als Den Caüacli/ 

 noen ooch foo qualgch niet ala De anDete Silfcn blaDetcn. 33e 

 bloemen ;un bletth geel / Die ban £>eep-ctnpDt ggcIgchcnDe ; na» 

 bt toelthe gupskena bomen ggelgch potttktnsi Dan ban faeDe en 

 ts Dit tcupDt Di anoete 23ilfcn met ggelgch. 33e tooitel ia tett/ 

 mDe fttrfr in De IBintcr. 33an 33oDoneus geeft Dat ggcnocglj 

 befejiebcn. ©e blaDttcn irm fomtgota heel bjetOt/ enDe by 11,1e 

 ronot/tbmtyots langtjuioipigh. 



Actd.Kracht ende Werckinghe. 5ct Oilfen toOlDt ftoiitclgtft in 

 berfegtpoeu gbebiehen gcDcnaDaegba gliebiuptht : toant/ ggtlgcl» 

 33o0on;«a giet booitgDts birmaent geeft / De blaDttcn / fieelcn/ 

 bloemen/ faebt / tooitticti; enDe fap ban Silftn betboclcn alle btt> 

 bittntggtn / Doen dapen / enöe betfoettn alle pgnenenBe toeeDomi 

 maet De booifcpDc berfoctcmfTe tn ia altgDt nut goeDt oft bc* 

 quaem> toant De fcibt blaDttcn oft fap ban Qilfen . te beel / oft te 

 1,111311c / oft ooti; Datt fp met en begoojenban buptcn op eenigg 

 liDt gelepDt/ Doen Dt inggcboiene gitte ban 'tfelbe (tetben enDe beo 

 gaen/ enDe ooen Dat liotftoatttoofOen/totttn/ enDe ten laetfien 

 nf ballen / fomtgDta oocb ooifacch ban De DooDt ban Den menfege 

 toefenDe. Ban binnen Den Igfbe is het notg etggtt/ niet alleen Oen 

 menfegt/maet oocb De beeftcn. IBant men noemt !)ccs>ocl)boone/ 

 om Dat allcrganDt Silfcn ban De Sitchcns gtten/De ftlbe ttc att> 

 ben Doet ballen/al oft fp DooDt maren: toant tjctbttbiilt De ticrttc> 

 iicu ban alle geDiettcn met etnen ffmtbcnoen buplen Domp/ Dit Dt 

 mciiftbcu oocb fcliatclych is : cnDc 'tbttftanDt too;Dt gun B.ict 

 ineDe benomen / al oft fp taftnDe toaten. é>ommigge toojDen 

 Dacr Dooi qucllgch enDe btacbeelacgngg . anDtce blp enDe beo 

 bcuggt / ggelgtk lobel beitelt ban een bioutoc, De toelcke nat Dat 

 §aet Dtn tanDtftotec benomen toaa Dooj't ftobtn mtt Bilftn/ bg< 

 hants D;p Daggen langge bigoc bleef/ al oft fp Dionclun getocefi 

 gaDDe. 33an De finnen oft anDete bogbden/ Die eilfcn-facOt oft 

 jftt etupDt eren/ herben Daer gaefl bamtnDt De blaDetcn met toat> 

 mota ggetcn / maechtn De menfc&cn taftnDe : Dt olie ban Bilfen- 

 faeDt beneemt get bteftant ooth/ alfmen 'tgooft Daet mcOe flnjck t. 



53ocgtans/ ala booifcpot ia / foo toojDt Dit ttupDt allefma feci 

 sgtbmptkt : toant De Soeten Doen alIetganDe ggeftoillcnbetgaen 

 met een plaefiet ggemaeekt ban öilfen-blaDeta met ^tbatps- 

 heutelen enDe toat <CDith / Dt felbe Daet op IcgggcnDe. <Bt tooitel 

 op De boeten ggebonDen / als ooch 'ttrtipDt / neemt alle Dt pgnt 

 totgö : enoe fp pigfen De tooitel ban ©toatt Kilftn-reupDt Dacctoe 

 metft. êp ggenefen ooeh Dt btttn ban Dt £>pinnchoppen met ttn 

 plaeftct ban Silfcn/ met betthena-fmect/ enDe togu/ op't biet gt* 

 raatcht. 5?:p oft biet blaoets met tojm inggenomen / fouDen Be 

 house koitfcu gbcnefen. 



' C fap ban ailfcn cnipDt mtt olie ban Hoofcn in Dt ooien gge* 

 batn/ betOigft Dt pgnt / enDt DooDet De tooimcn: 'tfelbe nbtDione* 

 hcu / ghenccfl Be pgnc ban Bt Icbet enDe longlict : met jbafftaen 

 ggeDioncften ban De bioutocn / beneemt gatt De pgne ban De fcga« 

 mclgepOt / ala 3Lpultius bttupggt. ^et tooiOt ooch mggenuinen 

 om Dat Ijct De mans luftigg enoe macgtigg om bgflapen maecht. 

 33 it fap tooiDt in bttfcbcpDtn boegljtn uptgbepetfl enoe betoaert/ 

 tot beelDetljanDt ggtbichen ban Bt oogbeu/ oojen/ mocBct/boeten/ 

 tnDc anDete ieDcn. 



' CfaeDt is ooch fett goebr tegen Den boefï/ Ieepe ooghen/ biou» 

 toclijckc bloeDcn / enDe anDere blocOtganghtn/ met JTJtcDcciiDe 

 ¥)otügti inghmomtn : 'tfelbe met toijn ghtüooten enoe opgeUÏ>Dt/ 

 tefott bet fitte im/ggenccfi De ggeftsillen Des manlychgcpOts/Doet 

 fmchtn De Dickc bojften. 



3?enroochunn Bilfen-fatOt netmt Dt hlobenban Bc banben 

 toegg/Die ban Dt pochen komen/ enDe bienggt De gieten enDe plat- 

 lupfcnom. 3n©?anckcytk taoit ttupDt nat fgn htatgt Herbc 

 tui ci»nes ghtbctten : toant Be boeren ban anjou enDt Oatr ora> 

 trtnt pleghtn 'tftlbt/ala bet mtt tnp faeDt gelaDcn is'upt tt ttet> 

 hen/enOt te Djoogben te gangben : enDt Des toiattts/als itmanOm 



739 



Dt li.mDen ggeftoollcn ?ijn ban houto/cnBe fett iemhen / toojptn 

 fp Bc fdcDtgirpsbcno op't biet/tnDc laten Ditn tooth an, . c '; inbed 

 homen: enDe Daet 0001 betgatt alle get icuchftl enae ggeftoi;. 



•©be upt Cilfen-facbt gljcperfl/ gbencefl Den tanDtftu: lobel 

 betmaent ooth ban een Silfcn olie/Die ban De «Quathfalbers tnOt 

 lanDtloopcts beel ghcbiupcht tooiDt om De pgnenee betaoob^mae 

 toelcke ggemaecht toojDtban bet gantfcgccrupDt/ DatfponBtt 

 'tmeft laten totten tn eèntn ghegaetttn pot/ 100 uat ut bocgtigljept 

 oft olie Dooi De gattra bon Dien pot ui tenen anDettn pot Daet 

 onBct ffacnDc leken maggiDie fp Dan betgaBctcn enDegebmpcken. 



«Geel Silfcn/ fepDt lobtl/ is eet bertoatmenoe Dan bctkoclenow 

 (boe toel Dat jIRattgioIus Datt teggen fltgbt: ) enDe get fatDtia 

 ftbtrp ban fmaeth. 3Bit <6eel Bilfen-tnipBt tooiDt ooth Piiapca 

 gegecten/om Bat get faeBt ban't ftlbe De fictkre ban De fcyamelgchi 

 ieOtn/Priapifmusghegtetcn; ggc:iee(t. 3ï>c blaDettn oft fap ban't 

 felbe cnipDt op De impt bon oe gouDcn enDt octk ban Bt menftgen) 

 ggtftttken/bjenggén Belupfen enDe ©lopen om. 



Beteringhe van Bilfen-ctuydr. 33» ttgenbacte oft Öttttüigt ban't 

 quaeOtDatbanfflilfeh homt/ is <6ei)tcn-melck/ jïïeeDe/ i»encfcel/ 

 Jüetclrn-fatot/ fcctflt/ iRoftactt/ ISaDga/ iiupn/ e» looth/trtO» 

 meer anBew Binggen/mct toyn inggtnomen. 



HET XXII. CAPITEL. 



Van het Bilfen-cruydc van Peru oft Tabackj 

 auders Nicotiana oft Petum gheheeten. 



Ghelkchti 



135 f)tt boojflaenbe Cn^itel ïjebörn toö ban mt toitröe 

 glieflatljt Dan JSilfen-rnipbt ötrmantt / u^t ^eru ofl 

 üMl-Sn'Dim Ijin te lanbc onlangDg otietgöeronüen. 5Dit 

 fullen tnp nu gaen lit fnj?ijijen. 



J£it(tn-ctu$}t Gay ^(ietu oft "$ttuy, 

 (VVicotiana oft rCaörtcft^tijectep. 



JS. ?}ï, . ^ ^ rtMn/ *«*«ri/fMci«H.irw/tift Siffo» 

 trupbt uan #etu/foa men Dat magf) noemrn/hioiot ht,L 

 gerbanljet &toart/ wrootkban föSw St,Sffi»w 

 Snnfteelcn fcbiettn fomtribt0 m bt hSuSS^SStSi 

 nuf oft fee norttn ojj/met fommirf f -i taïi£r. SSÏÏJfïS. 



aan tf cd »ilftn-mipt/ Ot ^atttS-WaDmn uZ t,^* 

 ^ q g 4 Bi/elüt- 



