Het derde Deel. Het vijftiende Boeck, 



Acrd , Kracht «ndeWcrekinghe.jbt^tnhltth ia fettfcOtlDt/ tot 

 in Dtn bitrbcngracD bolhomcnrInt!i;cnbc Dattom in l)tt BooOclntft 

 binnen Den lufbc gtjcnoincn- ©anuuptcntcghcnccnighcgtjcbïcHcn 

 opghcltnDt mactHt Cc mtnfthtntenccuujigtjru bagbcgöebscckc* 

 kick cuoc onfttreh. aSarrom inoetcnnjcl toe fïen afcbegbenc die 

 èchcctlmtfi op alle toilot bier tnOe bcrhittingften placftcra-gcttiija 

 itngli.-ii/om bepilnt teberfoetcn/ rnbebe tjirte te berhoclrn. Want 

 Dt fclbe en fulltn niet beter baren/ Don of t fp baet Bilfcn oft •Opium 

 op gbtlcpDthabbcn; cnbcboo? al Bnabanighc titrfocrcniffc/Dicbatt 

 feer nouDe crupOcn / aio ban ©pium / Silfen tnbt êthctrlinth 

 ttomt/ rn too-.bt Bi ftetlue oft frnertt epghcntlnclt niet toeglj gtjeno* 

 men, maet tiet lichaem enbe tjtthot/Datc bic mteboom in ia/ tooibt 

 boofch enbe half boobt ghemaecfet / alfoo Dat het Die uctfttc tnbc 

 onnemctg&cboertnenSan. jiRatr ala bat licharm tnbt liot toe* 

 berom tof hem ftftwn &onn7 ban iabe frnertt grootct ban fp tcbo> 

 ren toaa/enDc be fieehtt ia guabcr om ghcncltn / mibta Her ftctctt 

 toechoutoentoan befelbetrupben/ bat bic üctUten/fonberliiighcn Dt 

 houbc/ feertoebttfp-annigbmaetHt.ïSatromtnfalmm bua&anu 

 ahttrnpbtn tot betrorrenifft ban etnight pijnen niet ghcbui'HKCti / 

 ban in grooten noobt/ ala bic pijnen feer groot cnDconbcrOia* 

 ghelncK fchjjncn. t?nbeban iabttromtnbtaghebcurt/ batmen bc 

 fitamp baer ntebe ghencftn beeft, atibera foo heeft bit sBchJaa tcne 



757 



fchaOcIncfie tpgenthept/bie be hetffenen SOO! atlcn fett oriffrft: iuant 

 fommigtic hnjgljcu Datt DïaepinBütm't ljooftban/ fommi ie groo* 

 ten hooftfujccr; fommigüc too:bcnbtt bul ban / fommirjbc frrrben 

 baettian. «fïnOcDic ban ïtbcnen ( ala 'Ooboncua ccna&cclabct» 

 marot) nufreti ten fchtt genutht ban 't fap ban bit cmpDt hun mif» 

 babight in ttghebcii/ bic fptotbtbooDt bcrtoefcnliadccn. £.om» 

 tmgbc/ bic baer niet btel af mghcnomsu hebben/ blrWtn alle hun Ie* 

 ben iangh onghcfont tnbc qutlenbc/ ala bobcnoocKbccmaentia. 



^othtana foo ^ijnbttfomm'.sjht bogtlen Die Dooi bitctupot nrt 

 tooiocn/ naemnuinchbc £ïs:eciitt)m. vDt«erelaplttj:htn£at ooeti 

 bcti enbe ghctenctt «en: ban fu too;0m batt foo fiapcrijh ba-;, / 

 bathttgöcbcurt/ ia dctmeiifticbcnbe gftcbilt cuiie be hup' afghe* 

 tcochm heeft/ eer f>> teacher ghcuwocn ;>jn. 



©e öaeftcra/ a'.e fp ben oben te ijeet gtjeftoocltt '.Vc'ubtu / foo bat 

 fp bttüioobt fcitbcnmoghm betbUipffcrcn ofr Bcrbi.inDcn/ tuo?* 

 peninDenoto.vnccn&anDtboIoft ttottbsn 'jet rijp o fronnm faebt 

 banT5ullr,ticrbcl(tcu)ttenbtchicrte Ianbtgyemconia/rniJtmm 

 flineftt; ) Vuatt boo'./mibtatjttghcKratH/tnDctoiiDcriuigchratht/ 

 bcletfcooibtbathctbjoobt ban'tbictnitt befchabight enüjoibt/ 

 ai^Xobelbemnglit. 



©e Biffchcto ghcbmpcHen bit truoDt om bc biffchen te baiigen/ 

 't?p alleen/ 'unbaccbjatStitcftel-biaoctcnbp Doeuoc. 



Eynde van het viertienfte Boeck. 



HET DERDE DEEL. 



Het vijftiende Boeck. 



Van de gheflachten van Varen , Mofch ende Campernoelien. 

 VOOR-REDEN. 



AEdefchadelijckeendcdoodeIijckecruyden,fullenvy bequaemelijckdeo-eflach- 

 ! ten van 't Varen-cruydt, van het Mofch, ende Van de Campernoelien (tellen ende 

 befchrij ven : de welcke den menfeke wel meeftendeel niet heel hinderlijck oft doo- 

 1 dehjek en zijn, nochtans fchaden fy hem dickwijls,oft ten miniten zijn hem in veele 

 ( dinghen moeyelijck, laftigh, ende overtolligh, oft nerghens toe nut ende bequaem. 

 ■ De gheflachten van ditVaren zijn menigerhande ; als oock de gcflachcen van Mofch- 

 ^tas de Campernoelien verfchillen oock feer veel van rnalkanderen. Maer alle de fooi- 

 ten van Varen hebben dateyghens ia-haer, dat fy noch bloemen noch faedt voort en brenghen • 't Cd 

 veghebreck hebben de Campernoelien oock , ende van ghelijcken oock veele foorten (doch niet alle) 

 van diccruydend.emen onder 't gheflacht van het Mofch pleegh te (tellen. In voeghen dat alle defe 

 loorten van ghewas , alseenigheghelijckeniffe met den anderen hebbende, oocje te famen in dit ons 

 vijftiende Boeck metrecht befchrevenfullen worden. 



HET I. CAPITEL. 

 Van Varen. 



Gheflachten. 



NU» t>e lening Je toan be ouöe Ufniïottg/ is Jet ©attn- 

 rrapDt ttoeeberlep tian oïjeflar Jtnr; te toeten JKaii' 

 neHcntnöe HWben : enöe treft ttoec tiocren epgljfiitltjcö 

 bennaemtoan ©aren. l©ant ötanOere mipüen/ binnen 

 ooeft toef onber 't gf)eflatï)t tian ©aren rt&ent/ Jjtbbcn 

 ijatt epg Jen natmen/ mtt be toeïefce fp ban bcfe onjecijte 

 ©aten onbetfrfjepben Jonnen toojben ; enbe baetom 

 fulltn ton öc fcfüe fjit r nae elf 6 bijfonberlijrS befrbjgbcn. 

 f Ghedaemc. i, ©aren JBannefeen gfjteft uvt ïjaet 

 tooiden gtoott/ toutoe/öarbatfjttgöe/ bjeukigje bla&e^ 

 ren/ bletc&grotn/ ftoaetban reutfe/ ijoogrjet Dan anbct= 

 iialbtn boet / blcu-gfttls-gjttorjsf untgfjrfpjcpt (iatnöe / 

 als ban betlt blabtrïttnc aen een mibbf l-ftctllitn Jangtn- 

 bt bttaabm-.ban tk» ttn MaW bjjfonberlijrff tó beOera rjj= 



tiglj/ tiibeaen bc fianten göeftBaert/ronbom gfielficri ten 

 ragljc gijefctwelt/ban arfjter oft op ben ruggfje met bitpf" 

 (rindens al» btjfter bun ftof behept: totlcb fïof t'onmftt 

 ban fonimigfje üooj Ijct faebt ban btt gljctoas aenaHtfim 

 nibt göefjoubtni» gljetoeefr. 30e toojtcliöbanbeelêti »" 

 tenoftglj^trelbe Japip-giirtonfe blocruu bcrgabeir/" tft 

 enbeftoart. ©oojtö foo is bit gantfrlj rrwbtuan f ri, n 

 gjebtden aerb onb?uf{)tüaer/n»bt tn bjengljt norlj ft« ) 

 notljbloune/ noct) faebt boo^t. J ' ' 



. 2- ^etanbergljeflatfjtbanffiarm/ïöóffetngnenDcnif/ 

 en heeft oord notfi bloemen noch faebt ; maetbfrnghu « 

 nen ecmgljen encüeltn (teel üooit / ban bnpten gheftreeut 

 oft gijtbooit/toat ijotciugö oft batitiglj/anbuit ,,, e V «£> 

 rtöepbcnbectoigu, metgö : teclcfeen ftcel oVt btocêrs a f c- 

 rncben 5 rjnbc/ ecnigfje gcöacnte ban eentn Krent met ttoeé 

 fiocfben (fooinen bit pleegli te fcljilbcren rrlmutreu?t 

 toouen <& m befen frtcltoaffeii bit ufo bKn/w» 



Jgcfe/maer hlcpntr, De tooittltólangijtooiuiBjj/fwart/ 

 ^ p js tmott 



