jCo 



Cruydt r Boeck Remberti D.odonari. 



in't ïirDaem glje&Iontcrtett&c gfjetottnen 3öube baffc blijft 



CHCy trtcgfott fexootoftfyatlt-fyavty- fretten/ontboen fean/cnOcbanbuptmbaojDettionOtöjö-- 

 " J ) ~* "" r jjcn enbe boojt boen «outen- 



f Plaetfe. ;cit gfjcflarljt ban ©aren toaft op botïjré 

 fciDcdiarljtioijc enbe met toatcrbrfpjaepbepiacrfeit; cnbe 

 btefitoijte in De grachten baer toatcr in ijs/ rnbe booitjï 

 oorn inbe natarötigite boffrljcn. Sn ©janrBrijru cnbe 

 «Cngclanbt binbtmen Ditrrupbtop ücrfrljcpDcnpIactfen: 

 Dan in I^ooglj enbe jSeberbuprfrljIanbt «t bet ootfe gl)t- 

 mern glicnoegfi. 



f Tijdt. <©root ©aren groent nïji bc boojgaenbefoo^ 

 ten al ben Somer booj : bes löintcrsïbcrgaen bc Wabe- 

 ren; maer betoojtcl bluft in't leben. 



^Naem. pierre lanbr beet birrrtictoasi <£root©arcn/ 

 oft TOilbt ©aren; in ^dngjjbutnfrijlajibt <Brof{ Satn :in 'i 

 Hatijn beet flrt biet bn ben ghetnepnen man Ofmnnda-, 

 maer beter Filix paluftris oft Filix aquatilis , als ofmen "Sds- 

 ter-©arenfepbe:anbere noemen 't Filicaftrum: becle3$I= 

 rljpmiflen ijeertn 't Lunaria maior i ©alerinfl Cojbuö 

 maer&t Darr Filix larifolia , Dat iö ;&jceölabigö ©aren- 

 mipbtban. $et en frijrint bie foojte ban ©aren niet oiu 

 gljchitB te toefen/ bie 'STbeopbjafhte Pteris megale -mifif 

 it«>ó>», bat is <©root©atrn noemt ; teacr mebe bp Ijrt 

 Polypodium oocb bergijelijtBt: tonntboojtoacrbebüfoiu 

 bcre oft cnriicle blabrren ban bit gjjetoaö 3hn ban maerfc 

 Tel be Maberen ban Polypodium oft ;öoom-©arcn niet 

 onglielrirft. 



■ f Aerd. ^etoojrelban «Stoot ©aren is oath toarm 

 tnDcbjoogl) /maer nier foofeer ató biebanbt boojgaenbe 

 glicflacijten. 



<f Kracht ende Werckinghe. ffim fjoubt befc tooitcï ban 

 <6rocr ©irenboojfcernut (infatiöcriicpbtöct inibbcifh 

 baer ban ; ttotlcÉ booj het befte ctiöe albcrüratljttgijfte 

 ban befdbe gheijouöcn toojbt) niet alleen ont alle toon* 

 &en/nua:w3eerhjfiebcnmbe quetfuren te g&tncGm / maer 

 oorft om te Ijclpen alie bc gent bie geTcöcurt wn/cenigh Ii&t 

 gfjeftagljm/ götblutft/ gfiehrootbt/ berftuutfit/oft baoi 

 tenen boogijen bal ontftelt Ik bbct;; te toeten nlfmen be fcl= 

 Scghtfoben oftoocïtgbeftooteiniinbc mettcnigfi nat m- 

 gjjeeft: rnbe bacromtoojbtfpbanbe gfiemepnemecftrid 

 cnDc©clbt-IrijCcrDers' bp be toonbtöjancbm gljeüaen/ 

 enbcbeelgbduuprlit. 



t)t!Fë baer jiinbtr fommigljE iik berfcrieren toüïen/ bat 

 öefe toojtri foo «rarUtigü is/ bat f? ijet bloet/ bat ctgfsw 



d; 



BI IVOEGHSEL. 



k <e6ihtteitfletoittiB!)Q>t/'ö«int>e toottcl ban Dit sötüiaaflbc* 

 _»Ucmomt»o!Dr/ pleeg!) banBeSclBt-fthettOetB bctl alicfoojt 

 enBe flheacl)» tt toOiBen : fv notmtll 't Be Kctme vanOfmunda: 

 tnDetetn-UpDtfclBChMtSUtj) Ofmunda , oft Water-Varen ; in' C 

 <?rinhtlfct) Water Ferne, in't iatjin Filix flotida , Dat 18 Bloycnde 

 Varen. Ött tó OOCft Koninghlijck Varen Bfttbttttn/ fcpOtïobcl/oft 



ormimdarcgalis: mact ia in JJcOtrlanDt tnöe ■enBütianötmtec te 

 bitiDttiDaninataiitncntieanOrtt laiiBmj&upOttBaectxt BÖcltstn. 

 5DelanBtjtBi»piB!)c DjiipfH-sBttoÖfttroBhtiiB/ftptitbp / tnefjiBc* 

 littcftB op oe ftelKciiB toafftn/ ?jjii in Bit sUctoae in (it-Bc ban Biot» 

 men/ enBe 51)11 ent palmt oft anDtrUaif lansb / ala Bie ban üRam- 

 tnipflto ft il-iatenonsbtn ' oft <*>» Bic ban Ben cetft boojtKsmciu 

 Ben ^Tamarir ban HanBUcBoth : bc ujtlciie bmpn ïoobi ?i)n/ cnDt 

 in een buple (lofacfttiBt» fctlimmctbcpBt opensacn / tootunDeetn 

 Bbeflaltc oft Jopcban facBt. ©c tDO!ttl»«(jn aloebcBlocbten/tntit 

 banüccIctDoittlhena flhtliicS ribbcftcnn fcb"bat!jtiBbopmaIkan> 

 Beren ligBöcnBe/ale ©oBoncuB ooth tctiBBeels fepBt. ton gbetoaa 

 plerBbbitrbooïtnotB ban fdmmisUc fooi Be ttoccDe Siderim bnn 

 SDioftoiiBcB BbcboitBtn te toojBen/ om Bat Ijct Be fclbe ttniabfina 

 BbtlÖcft ftbtint tttotftn. 29an Ben natm Lunana maiot tjteft het 

 met BeHcmicrains Bljcmtpn. 



Aerd , Kracht ende Werckinghe. «SfmunBa oft JOatCt-Oattn 

 ia BOrttnBc beqtiaem om teoBcbjupcftcn ; toant Jet en ia niet ons 

 licflijcfc bantetith/ enBe tenUitpniBb toarm ban ntrD/tnBtbcetban 

 fmaetit. fttt binnenfle ban Be vnosttl ( iiieeme Bbcöctttn ) abcneeft 

 Oemiltfiitbtiflbc/ enoc Beijötnt oie met Be Colythe enDc ptjne ban 

 • BentmptftoftBatmtn Bbttlutltïón/BbcBionthcncnBesbcfhioft. 

 ^ommiflbe fesaben; bat Bit IBattrDartn matbtisb ia om te 

 Boen al 't Boette Batmttt bet Soom-Oattntocftti:ijft : maetbooi 

 tillen/ Bat Be biaBers Battban met Oetcftcna-ltefc Bheftoatcn/tnBe 

 op cciitn Botth abcftrccltcn / enBe op Be BOcfchctitljcpBt BödtpOt / 

 Bcfclbe in bnf Basbcn gbencfen. 



Aiiöcrcoiicfoobtn: Bat «CrootJDatcn allt BtUeattjtcn bttftBicbait 

 ïJiofcojiaca firn «TtoccBc èiBetitia tocgbtfcbieben ;im. rctottru 

 fect nut ia tot allcqttttfurcn/ cnae fett tjeplfaembap htatbten. feu 

 fessen ootrt/oat een tmeleitBe hinBt Ban mcBe betoocltt stnefen fai, 



HET III. C A P I T E L. 



Vaii het Polypodium oft Boom-Varen. 



Ghedaente. 



Dü bïabcren ban 35o om- ©aren Toitben bf e ban ©aren 

 ffiannefien ö!)elyr& fr j)nntn te toefen : ban fp 3ijn 

 lirel beel iilepntr ban bie / tnbe om be Santen gfieehfins 

 faegtjr?-gljetotJ!SgIjcrrfjaertoftgUc&ertelt. ïiefe blaöeren 

 Komenttpt betoo?telboojt/op Ijaercpgfjen ribben oft 

 fteeHicnoVcnbetoojben banbep&e ftjbenmct beifcftcn&en 

 biepeberDtplingljenoft fnippelingöen tot bemibbelrib&e 

 toegIjcrneben;cnbe5!jn boben/battjs aen bc apyecfie ftjbe/ 

 Ijeelfiael/tffencHbeglabt; tftacronDcr/ bat toaenbeatft% 

 terftcfnbe ter aeröcn toaert/jtjn fp toat oneffen cnbe ronm 

 oinacn te tafien / booibieti bat fp als met poeber be- 

 fpjaept / oft intf fommigöe beröcbeti tojatteBenct beftan- 

 Cijen cnbebetoaffensim. «©etootttlisslanglj/bunnerbart 

 ccnenbtngl)er / btoacrjs boojtshruppenbt /baer eentgfte 

 Knobbeluenoaen nomen / gjjtlijcltmen aen bat gfjcnaeljt 

 ban ©tfrlj pleegfj teftcn/btemen ^olnptig enbe Sepia in't 

 Satijn / tnbe in onfe tael .êaaenfrljë £ec-€atte noctnt. 

 ©an fmaeefe is befe toojtel toat foctarljtïgfi/mrt eenigDe 

 luerarljttglje oft ftrengljr t pgrttt jjrpt barr bp gbemengijt. 

 ©00? tö too en Ijeeft btt ghcflacht ban ©aren ootfi niet al* 

 leen rttieen bloemen enbe ftebt/ maer ooeb gijten fteelen. 



f Plaetfe. 33oom-©aren toaft aen De flniprhen ban ou^ 

 befttbeüermelutoebeoftljalfbertotteboomm ; mfglje» 

 IijrliS oock op ottöe muren enbe toegen; alö oom op bc Da= 

 Ben ban be bupfen. jBen binbt het oor (i ou be bijcfeen/nef^ 

 fenö be ftanten ban be boutolanben / in fonöerljept onött 

 be boomen enbe öagcn/fmntnbta oocb tori m be boffröen. 

 Cttbe op fommtgjje plaetfen toaft ftet toeelbigfjer / enbe 

 firngïjt gcooter cnbe torjber berfpjepbe blaberen: op fom= 

 mtgiie aitbere blijft fjet (tlcpncr/enbc Ijeeft teercr blaberen. 



U 1 i]dt. Boom-©aren is (jet gantff bc iacr booj groen; 

 enbe tr.aglj in alle tijbenbergabcrt tooiDen:baniubeÏLeii' 

 te niiecft ijet ntetttot enbe berff tje blaberen upt 



f Naem. «©mbatbitgljetoaömeeft op be boomen te 

 binten ta / batrom noemtmtn bat felbe in onre tael bv 

 fiuanneineft enbe tngijentltjtlt »oom-©aien ; int I>oogfi' 

 buptfrf) -enselfiift / qsttttmfarn / tnbe «ropfrotirti ; tn 't 

 franfci) Polypodcjin'tStalmtnfrlt p.^o^jin't^uacnfcll 

 F1&/..1» tnbe r4yt,a,. xÉta «pjiefSfctjen naem tfl oor& 



Pojypodiort 



