IlOi 



Benjs tan Cojael-crupbt/Krucrgesï genoeint/üiojbcn fom= 

 tijbtö 111 tct blccfcljfop ghefoben rul* gfjcghcten : oft mm 

 itebtfe alleen 111 TOatet/enbe men ectle met <0lie/&5nn etu 

 Dt wat £>out / alfi anbct 5>alaet. jbp ïtjn aengijenaeiu 

 tan fnuiedi: too^tienhacftbertecïtofttcrbomut : Doen 

 lachten H.inieigangï) hebben: fp terneenen De uifie tt- 

 ïiigDfuijï : rnbc sijnöètflafe enbe jaicren nut : enöesijn 

 rroeottegfjcn bc bjoiiucluiffe/ enbe tegen meet anDere bier= 

 gljelijcfiegeüieFien. «©anhcttoebtfel/ DatrpDcnüjftebp 

 Inetujijen/io: UKmrigftV enbe bat feite bocht oft ü)atcrati> 

 tigD^Dorïj ghecufino quatbt oft onujnTelijcfe. j&en ghe= 

 looff ooffï/ batfe het inenfrl)ehjt6 facbttermeerbcren eube 

 beu Bpajjms luft tcrtnechcn bonnen. 



33» njo?tclcn foo üiel Dan be USilbe als tan be ^Eainme 

 Jtfpergep jijn nubbclmatigh in tiarmte enbe faonbe/ enbe 

 mat bjooijh tan naturen/cnbe te Tarnen ootft aföagljenbe 

 tan aevb. ïPe frlür/tsp alleen 'typ met Citeren óft anbere 

 baer toe bicncnbc Dinghen bermcnght/ ghefoben enbe alj) 

 bjancft oft futjfe iiiiThenomcn / openen be uerftouthepbt 

 tan bt ?Lcttt eube tan be jSieren: enbe jiju mibtebien fcer 

 goebt teghni be gcclfurht/ biopueluiffe/ bcrftouthcpbtbrr 

 yifle/ enbt tcghtn'tgrabecl enbe (leen. é>P 5'jn oocft fcer 

 nut tnbe beqnacm oiit alle be gfjebjeficn uan be lm? ft enbe 

 longljcren te beletten enbe te terbtnberen/of t te genefem 



tJDiofcniibcss fepbt/ bat toaterv baer be uiojttlen tan be 

 aifutrgcp in gfjcfobcn 31111/ben tanbtrruecr terfoct oft ghe- 

 nccftvalfincn bat reltc in ben monbt honbt/cnbe be tanben 

 baer mcbcfuoclt oft bjafcfje. . ■ 



^cttacotban oefe trupbenijstotbetoojrepbebingljen 

 oord feer nut. 



BIIVOEGHSEL. 



D«J tamme Sfpergca ?gn iu alle lanBcn gbemepner ban be 

 IDilDe oft Be Conuda : felfa/ Be foonc/oie jBattgiouia Wilde 

 Corael-cruydt noemt; Bicül't latgn Afparagus filueltris Matthtoli 

 Wet /en ia Bc op:tct;tc Conuda ban «TJiofcojiacanict/macriaren 

 mcöcfooirc Ban De tamme nfpcrgca/in'r.f ranfopo Alperges ma- 

 rines gbcgccrcn ; rti't «rnggtlfcg Zea Sperage; m'tlatnnManti- 

 rnus Diofcoridis Afparagus oft Afparagus mannus, Bat ia Zee Afpcr- 

 «cs Oft Zee Corael-cruydt. a?cn ftccl ia kOUtt / ftpbft / bttoaffcn 

 met Bitnet / fttjbct / Boel) eoth fatbte met ficItctiBt blaberen / upt 

 Oen blautocn groen tan bermc. 3Dc btjicn -,un grooter Ban Die 

 ban De 'tamme jHpcrgee/cnBc niet fbo Coiacl-root. «Ben fmaceft 

 ia febctper/om De biachigbcpBt ban Oen gtonBt. aDit ia mifTclJtcii 

 Bc foouc ban Jtfpcrgto/ Die bp «öalcnua Broeck Afpcrgcs , in't 

 <GiitcK(tt) Afpaiagoi elcioi , gbtnocmt ;i)n. «Bicrgbclycfte afpers 

 gca toaffen oock mei bette Dan Bc Ecc/ alain ©oigonBicn/ cnDt 

 bp ïöicncn / langha Den SDauouto- ©e XOilDe ilfpcrgea/Bie in 

 CnnDien toaffcn/tjjn Bate Polymcha ght noemt / nat Be mniighte 

 tan De bapia-gbctopa Bunne blaDerhcna. iDooita foo becten Be 

 ■tamme Itfpetgca tjitr te lanDt fomtöDta Spargel ; tnDe in't 



^ipaeuftl) Efpmagos trigutroi; in't .^tauftt) OOtit tDCt Speragcs. 



öelangljcnBe De oeffeningljc ban De itfptegea /foo ia't te toeten/ 

 bat fp BÖtetn toaffen op lanot BaerKitt ftact. iBacrom te maet* 

 hen/ Batmen alle 'tiaccDoo? aifpecge* Jiebbcn mag!)/ «ptghtno* 

 men Oee tointtta / foo moctmen Be toojtel ontBechtn enöc fupBe> 

 ten/ nat Bat Dt bjucljt af gljcfneBtn ia : anDcte fltopen Ba,et Ban 

 jjet fijn poeBet oft fttr-apfcl ban IJoojncit oBer. ^ommigge bet? 

 fttteten / Battet om fctjoonc enDe Deefe Jlfpetgta te öcbbtn antrtta 

 niet ban nooBe en ia/Ban Batmen BtngconBt/Bactmen Die plant/ 

 beBccfet met Ijoomen üan bteften ; oft Batmen fttapt in Be boos 

 ren/Batrmtn Die faept oft netplant/ gpttafptc yoomtn Ban Kam# 

 men oft Öamtla / .oft anDcte ; enBe oefclbeBaee naetoel begiet. 

 3tnStte feggljcn/ Batmen met anDeta en goeft Dan Bc ijoo'ncn t e 

 booiboo:Beii enBe graUen in goeBe aetBe : enBe Bat Baer Ban goe; 

 Bc «bpatgei upt groepen fal. ©oojta foo en magg Be jbpatgel 

 nimmermeer ban tjacr plaetfe gbenomen toojBen/ Ban aio bc tooi* 

 tela te Bicgt bp ten liggbcn. iEen fal alle iaer moggen een Becl 

 ban Be uptfpuiptfcla affngotn/ enBe Bt anBctc lacten ftatn om bet 

 facBt te toinnen: goc tod bat Be itfpcrgca bette -,tjn ggtplant Ban 

 Bbcfaept. 



acngaenbe Dt tl3i(De afpeegca oft Corrada , foo tjteft Clufiiia 

 6e bid liooiöctgaclBc fooitcn ectft beftgicBen : ban toelche Bc eer; 

 (re ttoec Uau ptm in .fieDtclanöt gcfonotn *gïi ggetoeefi / enBe ah 

 Baer ban faeBt Boostggchomen ;gn; maet De DetBc en kari Baer niet 

 BtrDen. &p bectcu M unna fpina , enBe oock Libycum, tnbeOr- 

 mmium, aia $>liniua ftgigft.in't é'paenfch E/jwrr<i^oj;in't .ftanfcg 

 Afpcrges r.muagesi in't Staltaenftg-jt/iiar^o/^naico i in't ^oogy* 

 buptfet) WMet Spargcn. 53e «Ccrftt <Co;tuBa oft nDilDe itfptt^ 

 Üte ia totttettnDe flgbcr ban De tamme; met fcer itlepnc blaBer» 

 fecna bctoaffenaltgot btcr oft bijf oft meer bp een gefcgiehreljjck 

 flacusc/ clcb bnfonDct hou/ (tgfactjrigtj tnDe (hbtnBe : «en be fel« 

 bt tatft aktna komen beelc geelt blocmftcne baoit/als bit ban Oen 

 olijfboom/ lieflgck ban rtntk ato Dioiurcn : Dt btjitn inbouBcn 

 froart garOt faeBt. i-obtl gtttfe Languedockfche Corrudj, ggclgtk 

 |)p Bt ttotc bolgbniBc fooiten Spacnfche oft Portugaclfchc Corru- 

 la noemt. 3? e Tweede Coirada Jttft acn gact groene facgtc tat> 

 Iten bic* tnbe baer bjp oft biet Doornen bp een (tacnbe / in flcBe 

 tan blabttcn: De batpen ;nn oock ttrft groen/ baer nat ftoartaeg» 



Cruydt-Boeck Remberti Dodonsi. 



tigg/bol groen mtrgb enbe fap : toatr mfreben garbt facBt ftljnpit/ 

 bupttn fluact/ binnen toit/mccft een allctn/fömtptattoctbpten. 

 a?e aDctDcioiruBa Ijecft iobei optb in Pjobenten Tien booitko» 

 men. Tc toont I ta binntn toit/ bupttn gcclaegngb : baer upt 

 fpmpttn tttelpthe fcbtuteiv Bic in gipacgmen touto ggettn too;> 

 ben/ oft gtjcfoBcn ;gi»Bt met olie tnBt S?iju. 



Ncpa Thcophraftï utcfcbilt ban De s?to;pio tnDe oock ban 

 Bt CojruBa / Doe tocl Batfe Baer ban met !jac|ï te onocthennen 

 en ia : maet De tamme ïfpecgta en ggclgcfct fp niet totl. frp 

 toaft in pfobeiite / ftpbt iobel ; enDe baer topjtéla ?ijn goutatg» 

 tigg/ Dun/ becl in een bcttoerrct : bi flceien rijn ban onBcr tot bo* 

 btn tot Bitgt mtt fiijbt ooomhtna bttoaiTcn / Bic ban be CojruDs 

 ggclgch/ maar toat groottr / bitter ban fmattft / fOnber eenigge 

 anDere blabcre. . ^ 



Drypis Theophrafti , .ban lobel upt Jttiguillata bcftbïeben/ 

 geeft een ktupptuoc toojtel al» jjonBte-gcaa. ©e blaBtra rjm 

 ala Die ban Den Ulcpntn «Scneberboom/ i3cpaoft IDilDe ®pacu* 

 frjjc Itfpergc / acn Bunne ggchnticpte gpcraciuc enDe anOcrgalbcn 

 boet jjoogge ffccIKcna üooitftomcnDc. ®e Blocmkena ?fin toit/ 

 Otctjt bp een ftamDchroonkena-gctefa. ''tfact/ala'rnocöinbt 

 buioftena figbr/ta alalSija > maet uptgbcoaen ia gtel / ala faebt 

 banDeJïlelilote. 



Noch van de krachten van Afpcrges. 33t afpCtpje»./ bat iabt 



iongbt fcgtuttn ban "Coiael-ccupDt / ;ön (ala fommigbc ftggbcn) 

 toatm in Btn ectfttn gracD/ enDe mateigtbcn/boebt / enBe Daet bp 

 afbagbenDc ban acrD. §>imeon ^vetfii fcpDt/Batfemeerboeaeri 

 Ban eenigg aiiBcr moea-crupDt/cnBc niet becl min Ban b« bltcfcg: 

 bautoelch gbeboelcn «Salenuaoock fcljgnt ggetoeefi te ;ijn. <6t# 

 foBen ;ijn fp een icggtlgthen ggcfonDt/ matr in fonBtrbtpDt Dt ou# 

 BeltcDtn : maer routo er» ;gn fp Oe magge niet nut ; felfakouDt 

 gbttooiaen/al;gnfpteboitngbtfoaengbetotcft / Doen toalgben/ 

 enDe bermcetOeten De gallè in De maglje: Oacrom moetmenfe/ ala 

 bet terfte toatcr/Baet fp in gbcfoBtu rpn gbetoetft / afgbegottn ia/ 

 jjctl toarm eten met •©lic / pont / atijn tnDe peper/ oft oo;k met 

 Boter enBe gvout alleen : toant foo gbegbeten fcljcrpen fp bet ggc* 

 ftclit/Dotn De pijrje ban De boift btrgacn/cnDt berDigbcn Be gebjc# 

 hen ban Den nigbgract enBe b'iipcn: enoemaetlten ten goeOt ber# 

 toe in't atnficbt / enDe ober alle bet licgacmccucugocDcn truck: 

 maer Boen Bc piffc flintktn. 



5Dan om De befte afptrgta te berkiefen / falmcn nemen bit 

 bitk / malfrlj /foct / betfeg oft iongb ;gii l enbe toiena tfoppen toat 

 hromatbtigb fiaen/enDt ter artBctitoatcta gbebogljcn ?gn. <Ceni* 

 gbe Boen bet faeBt upt 3;talitn ban omtrent Bcrona oft Kabenna 

 komen: Ban in Dcfc 33uptftbe InnOcnbinDtmenDec bie alfoo gocDt 

 ?jjn ala in eenigge anöere lanDtn moglifn toefen. ïPati/ggelijtk fp 

 routo niet gbtfonBt en <pn / foo en motten fp niet te fect gbefo» 

 Oen tooiocn. fommigbc ficBcn notbtana Be Bfpcrgtetotlmoiaü 

 enDe Onntken bet toattt booj Itthetnye : boe toel Dat l}tt eer boo? 

 een meBicijne ftrctkt / feer Bienflelgtk om Be piffc toel te Boen rg> 

 fen/ enBe Ben fteen te bitken / enBe 'tgtabcel upt te iaghen ; enDe 

 oock teglitn bet looDtmcii-.ocn. *ieifo, om Bc ptjnc ban Be len? 

 Benen enbe meren tt betfoeten / flooten fommigljt Beft afptrgca/ 

 tnDe ggeben 'ffap met tottttu UDgn te Dmiclten : maet anDcte 

 fcggbcn/Bat Be afptrgca foo becl toarera lofftn/bat fp fie blaft 

 Bichtogla qiietftn ooo: baer flcrckc BjgbcnDe liratbt. «Se felbe 

 met tomjjn gbeten / ftbtpBen tnbe brrBjtjbcn Dt toinBen ban De 

 magbe enDe oitkc batmen/ tnbe gbtneftn De <I oipcbe oft fctimpfel 

 in Den buptk. 



'total 'tfelbe ia ootl; nut bet toater/baerbt blabtta tnbe get 

 facfit ban Dit crupBt in gbcftDen ia; ggetuoncken. 



jTkii fcpDt oock /. Bat Be gljcnt; Bic §m\ bupt met bet fan ban 

 Sfpergce btfirgcktn/bau ggetu Ijotfcla/ UDefpen oft Sten geftcken 

 en lullen tooiBcu. 



©e tooiteltn ban Jüfpetgea klepn gbefneBtn / in UDgn oft »#t 

 gljefoDtn enbe opgtlcpDt/sijn gocBt booi De leDen bie upt gun li&r? 

 maten gegacn/ bettoiongen oft bteff uptkt ?ijn : met fottcn irjijn 

 ingbcgbcbcn/tgn goebt tegbtn Bc pgne ban Be mocBer: boe tocl Bat 

 fommiggc qunhjcktn fcggen/aat Dtfe toojtelcnban Xfpctgea aen't 

 Inf gbtbonBtn/ oft 'ttoatet gbebioncken / Baer fp in gyefoacit ;gn/ 

 be bioutoen belet te outfangben / tnBt onb'.utbtbatr maeckt. >Oe 

 felbe tooitelen mctBiooggc i3ggbcn gbefoDen enoe ggeBiouckcn/ 

 berfocttn Be geupgicljte oft £ciatica. 't felbe bermoggeri ootk Be 

 bioogbe tuoittitn uitaDijn gbcfoBen: Die oock feet goebt ?gn teggeu 

 'trooBtmtluocn. «Be felbe oiooght tooitelcninbetanBen gljc|lc* 

 htn/bocn Die uptballem Baer Be berfebe tooitelen op Be fmeettnbe 

 tanBtn ggelepat/ae ppnt Boen bttgaen. 



53etIBilae 3tfpctgca}ijnhtacl)tigbttin't toereken banbcfam> 

 me/ noebtana ootk ( al» «6a(cii'ua bctnpgljt ) fonDct mercftelDche 

 bitte oftkoube. -Et ionge ftbtuttn (in foüBerbepBt ban bc BerBt 

 foouc ban <C Uifiuo bcfcgitben ) ;i)n oock gocBt om eten/ enOe ba; 

 Bben af/gtjclgck Bic ban Ket 4tojacl-trupBt: enOe baer fap in Ben 

 monot gbcbauBcn/gbeneeft Ben taubtfinect. iDncr get facBtia t)M 

 enBe Oibogij tot in bm ttoecBen graeB. öct toattr/Bact De tooitelen 

 in gliefoBfn 5b» / fal nutrclntb tt Diintkcn gljcgbtben toojBen Be 

 gbeiit Bie met pijnt gun toatcr raaetken/Bt geelfucgt gebben / cnBt 

 met ttnigbe btrftoptgepBt tn Be lebct enBe nieren / oft oock mtt Oe 

 bcupgitbtc oft £>ciarica gbequelt «gn. «©e fclbt in IBijn gbefo* 

 ben / oft mtt tBun ingbenomen / ggentfen Be beten oft fttbtn ban 

 bc fenpnigpe fpiunen enoe quaeat gbeBzoeljt. èvommigbe feggljen 

 oock/ bp alfoo berte be lionOcn pet toatcr Dünckcn/Oaet beft tooi' 

 tcltn in gbefoDen gcbbcii/aat fp bact ban ffcrbïn fuilen. 



HET 



