an de 



S i 4 t Cruydt-Boeck Rcmbcrti Dödonsei. 



ftet nut tfflflw öe ptftïght Itojtfcn bact pcpttkoicn ia / fes oneen 

 Wens gheBJonpbcn : anbetbalf ontt gbtb;oucbtn / ghcnccfï Oe 

 nfccuitktn ban bc mocbet/ cnbt fcerBooibcit liet hmbctuaera, . 

 'tïclBe ban Tuipttn met anbre bmegm brrmcngbt / berfhrekt het 

 Ticttt. tBtbe appelen fcilie/ tnBe m fonDerbcpbt upt tfaebt tooj&t 

 ootft toater sijtöiffillewt s 'ttoelth ggcbioncften ignbe oen (hen 

 tn Be nitttu bieecfu / alleen oft met ttoce oft Dip Oiupptn mt 

 pan ©ittiool bermengbt . Boojta foo #• be »'ft« 3ttamt-aB* 



bp ft ipsncr bjucgtcn 



ootft berct. Ce Jllcapto in "Cgpptcn binbrmcn Wilde l 



r ni, niet gtootcr toOiDtnDc Dan 33upbcn cpetS. Krachten \ 



i ïmo. reu. ï>t befte Limoenen fjijii De ghene Die ban rcutk De «Ci* 



tiotntn baat ghclgtftm / enDe tuat lansB ghepluefte #t : etisc fp 



Dienen meeft in toarmc tuDcn ban ionghc lieöcn gr&iupckt : trant 



routo goegljcten betftoubjen fp De magge i enDe in 5>ont fretoarrt 



en rijn niet goebt / maec bcrooifaetftcn pgncinbenbupeft; Doen 



graf mclancholjjcft blotbt groepen / tntrt en boeotn niet ; macr 



macefteii 'tliciiacm maghet : Dan alfmenfe in toatct toeptkt ; bt »~. ~..-.~. „.......„=,. . . - h m . H ■-- 



renetten aftwikt/ enDe met «ïanetl pocDrr inneemt / enDe Dat pelen De gfieneoie fuwee / tol.rpp tnöepomft«-Bwl?Bn / cnee 

 met Bickuujla oft Bed / Dan fegaDen^p min . £ap ban onrijpe ££&&£%&: MUB^^ W |^J&^ 



limoenen/ met jïïalbcfcpc oft Britten SBijn gheOiotttfccn / is 

 goebt teglicn 'rgrabcel / enDe bicecht Oen ftcen in De .©teren cnbc 

 ffilafe : énDe Daetom pl.cggmen te jiiipcis enBc te <Öcnua De 

 ïilcpne limoenen in fcggfftcus gpcfneBen ;gnBc met £>out te bt* 

 flcoptn / enDe met ïioofc-toater te befpiocpcn / enDe foo met 

 Elccfeh enDe Bifcg te eten : toant fp maeclten De magbe grrrigb / 

 boen ben öianck tocl fmaceften / enDe bigben Den ftten ftctche* 

 lijdt af. ' Cftlbe fap bttD'.rjft Dt ftgoiftljepbt tnbe tappigöcpbt; 

 neemt torab De fpjoetcn I tnbe boet becgacn Dt platlttn ban ititftt 

 bie op't lijntoaet ?t)n : met toat jbouta bttmtnggt / neemt toeglj 

 De plachen enDe rimpelen ban be ganben / cnOt maeefctfe tuit m> 

 Dcfacgt/ alfmtnftbatr mebe toaftgt. <Cen fttitft goubt» in m 

 nen limoen gbeffeften/ oft in timoen-fap gbtlepot/ toojot my- 

 ict ban het te ba?.cn'toaa: fclfia alfmen in ïimoen-fap ctnen gou* 

 ben 33ucaet oft fbn glieflagpfn blabettn ban gonbt legbt / tnbe De 

 felbe bacr bitrentüjintig!) uren langb in laet liggbtn / Dat fap ia 

 fonbctlinghen gocot Dt gbcne Die De pefi enDe gette noitfen 

 Jjebben. épjoop ban Dit fclbe fap ggtneeti ootft De pefttggt (tott> 

 feu / enDe b'.tngljt De tooimcn om. 33it fap tiatt oft Ofómacl ge* 

 ügget oft boojglicbatn ƒ boet Oe peetlen binnen bgf oft fes: öat 

 Boen foo facgt als Öonigl) bjoiDcu ( 'ttnelch/tfapban 55tr6ttw 

 oocltbermaggJfooDat gijp baer af maceften fult al Dat ggpöt* 

 gijeeet. ja t oatmtn Oen Xnnpcn teghen bet bier legbt^ bet fap/ 

 traen oft fmcet batttr nt>t fal Homcn/ maeeftt get atnficbt ftgoon/ 

 enDe licemt De toobc em<c anocre plathcn toeglj / enDe ia een goeïst 

 ulancftetfel/ enDe Doobet Dt gieten- Olie Pan be fttjcllen oft fa* 

 ben ber limoenen perfteteftt get gttte btjnat ala bit Pan ben 

 «itroen. 



5 . tse bctbc fooitt noemt Cnitnirj Limas , ettbc ben boom Li- 

 mera : enDe befe recljt keien gtooten ftam op/ maer geeft onrintr 

 tatfecn, / larigg / mctftybe langlie groene Dttotntn beftt : btöiit 

 beten ign roitóo'm toat ggcfclracrbr : Bc bloeinr ia toit : bebüirbt 

 (o toat Itlepnci; ban bic pan De grootc foojttöan i.imoen.n / toat 

 langljtoospigg ï geelacptigg ala fp tgp ia / een Dunne figojfft 

 gcbbtnfte / foo bat baer bgnat anbeta 1 niet ban fap-w en ia / enbe 

 Bat fclbe (eer fuer ban fmaetfe. «ren foó?te. geeft ggcni oft geel 

 niepnc eooinen: enbe (jaet b;ntl)t ia ronbt; bobentoaecta ala met 

 ten ftroonften oft nabellttn btrtitrt. sóe Rertnen ban bepne ;ón 

 langgtooipigg. 



4. 53t bietbe foojte is ben Aranie-appel.-ifi't èpaertfctr Na- 

 tuniu gijenoemt oft Vcamxtt ; in't latgn Ataiitium malum [ Au- 

 rcutn nuliicn , Arantium, Aranium enbe AiyraDCium , nllcanacDC 

 SOubtgcclc bcctoe bec fcl)0!ffen ; Oft OOtft Neranzium , oft Malum 

 Kerpenum ; in't «Oliecftftg Chryfomelon;; in't <Engl)tlfcg Orcnge 

 tree; in't. i^eOerCnptfcl) Appelen van Atienicn ; m 'Jtaltcn Pomi 

 'Rm<i,Jr.mci, MeLnvoli , O'lrnmjo/icnbt Cürtliigula. tOtfcnbOOin CU 



is met ltegt)« Dan btn «Ögtmepnen .Ippei-übom: fgn tacltcu ;rju 

 fïcrcK ebbe ftijf/ met Irarei tnbe ftoitt boomen befet : ijt biaDeten 

 tn -,Dti ronbom niet ggtftgaetbt : bt faBtn oft fitctntn ?gn rbnotr 

 banXimotn-faöcn., «een lïitpnefooite baer ban t« Aura ma- 

 lus pumilio gljenocmr/oft Aranie-boom Nacnrfcen, Bitmtcr b!«tg* 

 ten IWOJtblCliglJt. «Ceit fooite noemt Üp Auiea maJus eduj) corrice; 

 bc tocle!;s btel bollrjfbiggcr ftgoone gïiiDrgetle ftyellen geeft / öie 

 ootft gltetcn moggm toojben atfoo tocl alo't btnnenftc foctfap* 

 pigg mevgg/ Dat in bgfonbere belieftena afgeftgepDen ia. snlttts 

 j» be geoott foojte ban 56tanit-apptlen/bie in èttilien enDtiRal» 

 ta groept i toiens fcgcllen beel ggeatljt enbe berre betfonben tooi* 

 ben om te tonfgten. 33an be j&paegniacrts notmenfe Nmüi* 

 Caxtl. <eetl mebefooite tjtct Den felbcn Clulïus Aurea malus mo- 

 oofpermos , om Dat fp rnaet een grepn oft faebttn geeft m#aer 

 biucöt/bit oocli fner ban fap is. JUIc befe boomen tooiben gefaept 

 banbjp Iteernftena bp een/ eerfrin latrto lioep-meltft getoepeftti 

 enbe ban op fijn felbcn oft op ben <Cittocn-boom/ «©jaiiatt-boom/ 

 Peet-boom/ 2tppel boom tnbe iBoerbelie-boom/ tnbeftruptlt 

 tuffeljcn Dt toojtt! ggemttt : op Den ^nlft-boom ggeintct/ tn ful* 

 len ban ben toinbt oft bojft niet ftctben / Boe totl Dat be bjurijtcn 

 foo gotDt ban aerbt niet en ?i)n ala De anOetc. anbtce feggticn/ 

 bat 'tgtscfclfcgap Ban ben lautoct-boom Oen O;anit-boom booi 

 btn boift betoacvt : Den jüpitus-boom fal bacr oocfc nutteltjck 

 bp ggetet tooioen. ü3cn Oianic-booiii flaentften tooiot ggepiant 

 ban een tatftolien ban Oen ggcmepntn <®fante-boo'ra I Oxt Dan 

 !fln Icljctpt piincten gDcfupbert ?gntt met het oppetftc ncOtr* 

 it a " w ' "»wn DoecfteKCii gpetoonben met berfelj <Calfa-meft 

 «.«i. a 7 sftt,irtwn to0 ' Dt - ^ommigpeberfeftcren/batbeUra* 

 flor r« m^S ?°, e tammw m0t Ü°« beter ggeoeffent bat fp ;i)n/ 

 ÖOe fp meet ftcktlinggen enbe Doornen gtbben. Krachten van dé 



m«ftota hmrïr n i'..*fc to ? ltt,,t ? 'l' *W tlm öan bitatretoaa?t)n 

 Zl ■ ,?,?j UTJJ , t l!,tft J ftmmxgettekennotgtana 'tfaeot in ö'atr* 

 ^M^L^l^lïTf" htt " t,ie ' att K{t P" c boomhens i Oe 

 rBcftriebooifalaetgrjtten/ oft Dact meDe ghcmenglit / fmaeckc* 

 Ig* m/a** Oaer-en-bobcn feet gotDt on, oer^tiïSc' 

 tel/ tnoe ben appetöreft etena tuft te btrtoethen. Si „pt Bt 



oen bctlojen trens lüfl totbethtttcu. ïDcn rttttk kan bc toett* 

 fttmenfcgenücrniiicfttn. ^p ?nn allcgaotr fetc nut orn oe wt> 

 re/ Die ban cpiabe oft bcBoibtn fpiife enbe ftmcftenOe toattt gtje* 

 komen tó/tt gbentfen : Dan De citceenen ?gn baer toel foo hracli* 

 tigbin. 33e (bete 2tranic- appelen ?ijn ooeh feet goebt om alle 

 beeftoppingge te ontdupten ; tïibe toojben nutttlgek bc froaet* 

 motBigtjcmcIantgolgcktmtiifclifiigljcggcben/ enbe Beoubelie* 

 ben / tnbe Oe ggtne oic beelc ftnekinggen op Oe boift onDerljctbigij 

 ^gn. Ü)aet bt friete berltoiitorn be magtjt / ftbpptn ben buptk/ 

 eiioe maecken Oe bojft enDe bt abcm-aberen engtj : Dan alfmen 

 Oaet niet btel feffena ban en eet / cft batmtn toat ggtconfijte 2£ta» 

 nit- fcgcllen batr tot tct / Dan ^gti fp Dt tltete ionggc mcnftgtn/ 

 enbe Dat in gette tflben bca iaers / nut gljtnoeglj. ïOcfe gljeconfg* 

 te fcytllcn ftetcken Dt maglje/Doen Oe toinben fcljepben / enbe 0)6* 

 ben 'tlhjm upt Ben bup'clt enbe magge: enDe VJn mttrta bicn goebt 

 ebebuipclit be ggene Cie ecncn flinckenben abcm gtbben. JOaer 

 toe be ggcDjoöggbc fchrlttn oock goebt rijn : enDe Otfelbegge* 

 poeOett / tooiben inghenoinen met toattt oft toijn teggenbeto* 

 Igclteoft bupespijn : met goniBg tnbe 3tlupntB bat felbe poebtr 

 gotot regücn Oen fpiouto / tnbe anbere pupften binneno monota 

 ban Oe ionggc kinDttcn ; 'tfc'.bt pocbet BooDct be tooimen ooek; 

 cnBe met l©gn inepenomèn / bctoaert btn mcnfclje ttggen be pejt. 

 H3t bc fclbe berfthc fcljillctt/ cetft toat gljeBioogljt / toojbt een feer 

 gotDe «Mie ggttrocfttn ƒ nut ttgiitn alle Bc baOifebüe ggebichen: 

 enbe tfap/bat un't De berfege fcheilen ggCbcuter tooibt / onfitceftt 

 lithtelèek / citbe biingljt oooi'tol,is tot inOcnlBtjii Die Dact in 

 ta. iwaectfnpBau oen ggcgtflcn appel/ enbe 'ibimieuffe fap* 

 pigh metgg befegetmt enDe gjjetieclt Beu mcnfclje ban betgljift/ 

 pcftigye enoe fmertclgche (leekten/ enöc (jtctc'lioitfrn: tntic fletckt 

 boben allen Dcnfttop Eau De inaglje : tiiDe Dacrom ghenteft get De 

 flautotgljcpDr / btnautottjtpDt / toalgingge / b?aerfcfn enbe jitken 

 in Dt gttte koatftn ) oft anDete ftttkten/ Oaer be magge te lijben 

 beeft. "€fyj> beu De fette met é'proop ban Cioien gütDfontkcn 

 bt bc koitfen / boet De krantlte totl (Japen: ban 't fap ban De fuere 

 is kouot tnbe bioogb in ben ttoeeDen gracD , enDe Dacrom io ijct 

 foo goebt in De lioitlcn / enbe ui alle berrottinghc / Bctdacnbe Den 

 bojfl. ïjet faebt ia toarrrt cnöe bjcjogg in ben rtoecben gcatö:enOe 

 bicttigii ban bc iclbc/ofrmccr/petl'gbtsgrtm/maccfcmócn Suptk 

 tóeeck enbe los: 'ttortelt gtrlimotn enbe ütrom-faJOt *ock Bet* 

 magb/foo Siafabolus bctupgbt. 



j . 33e bgfbe fooite is oen Sbamo-appel-boom/ in Sjantfctgtft 

 •Poncires; in ©paeffnitti Toroif)'«, injtouugael z-imU^gljenoemt; 



in 3talien Pomi Adamo , oft ï<imi<i'Adamo, ctlDC OOtk limit | in't 

 ïafrjn Malus Affyria enbe 1'omus Allyria-, enbe Oattban ( magg* 

 men feggbtn ) komt Dtn f tanfetjen natm Pomcires. yatt fltupcfe 

 ia fomtgbta lecgber/bijnfle ala Oen ■£itrocn-boom/ Docbmctft foo 

 Ijoag!i ala beu <i»anic- appel: be Doornen tijn kolt : OeblaDcteit 

 als bie ban bc limoenen: De btucljten tonDt/Dtijmacl gtootcroatt 

 etnen SCranie-nppcl/ geclaeljtiBb als fp rijp is/ met een onefpme 

 Birkc ftgelle/enbt mctbiclit enbe booa bltcftt) /bat ban fommigge 

 ootft/ miDtfgaBcta titfthclltn/ cbcte'i too:bt : binnen in fttjuplt 

 bolfappigb mttgb/in kojtt btllclscna/bliccftena oftbfaeakenabc* 

 Ootcn ; ala in bc Stante -appelen : toant ui De Citroenen / ïimoc* 

 ncn enbe anbere fooiten tgn Die blneokena langgtooipigg. 'Cfatt 

 ia roiiotattjtigl). loöel 'fcpDt Dat Oen aDams-appel in Piobcn* 

 ten fomtgbts foo groot tooibt ala ten tjotfft / met ten feet Dtcke 

 fcbclle / maec met luttel binnenfte mergb / anbera fcetftboonotn 

 acnfttjoutoen / ban macthfc! onotr bittbt / tnbt alluiigbsfiens in 

 be toübe toat fcljerper ; met een plat acbtighc kruune ( gtjelijek ttn 

 febilbeken gbcbiaept: enbe bc bloemen oaerban rijn toit/ feet totl 

 ritcbtnOe. <Defe ilbama- appelen tn ;i)n niet feet nut om route te 

 eten/ notl) om te eonfoteni maec Dcfftuptken Ditnen omCittom* 

 boomen/ «©latiir-betimcti/cnDe iimoen-boomtn/ «nbe (jaet ineDw» 

 fotutcn (Dit anbere oock laontpien noemen ) op te geiffttn / Oitep 

 befen boom uptttniattn totl stoepen / tn fonOerbepOrOe «©lanitn. 

 Krachten van den Adams-appel . 33e 3tOarM8^ appelcu Dienen 

 mceff om Dt IjanOcn te toafleljen/enDcom in oe IjanSen tt Ojagtn/ 

 om Batt liefftlgtkljtpot tnBt gotbeit rciicl;. Jo't batgbpom 

 'Aoams-appcl obetmibts fnijOt / cfibt met klemt crtiettootcu èol* 

 ftc bcfftopt jgriOe onbet Ijcete affegena btaept / tnDt Oan Datt 

 mtbc (ïrijekt «p een liebaem/ Dat met mecfacbtisbt ;«tiglj»btn 

 gljcciuclt ia/ gbp fult bet ulrcncfen; enDe ban gelachen soch alletlep 

 ftgoiftbcpbt ciiSe trautoagien / aïfmcnbic naet mtDe.frïgckttep 

 n^tn tt bebDegnet. tD f nftlbcn;als benen bertoatmt oft gebiaOtn/ 

 boet bc fmertcban Befpeencn betgaen/ ala Bit cttft roet populier 

 falbe befttchen tijn. 



ÏBt befe biucbrcn / ala «Dame-appelen / «eittorutn k ®W 

 ntcn tnbe limoenen plcgben oie ban Ijet eplanOtCanbicn bet 

 fap te boutocn/ enbe htcle baten bacr mebt gtjtbnlt. ignOt V 

 anDcrc lanBcn te foertn ; in fbnbetbepbt in Ctirvhiien i almatt 

 Bat fap baoi ötttuns gbrtjiuprkt tooibt. Het fclbe banbt 

 fcljippcts op bun laRjgt repfen tn ate mcBtrjgcbotW / tube W> 



bjupthW 



