HET SESTE DEEL. 



Het dertighfte Boeck. 



Van de altijdt groene, harftdraghende ende andere dierghclijckc 

 Boomcn ende boomachtigh ^hcwas. 



VOOR-RÊDEN. 



; ' M tot het eyndt oft befluyt van dit gantfche Werck te komen , fullcn vy in het 

 laetfte Boeck van ons feftc Deel, ende het dertighfte defes Cruydt-Boecks , nae 

 den eyfch van ons voornemen , Hellen de befchnjvinghe van ettelijke boomcn 

 ' «nde boomachtighe ghewaffen die 's Winters ende Somers groen blijven ; onder 

 ?de welckc de Harftghcvende ende de Harde Nootkens draghendc boomcn 

 ' s oock begrepen worden , diemen in 't Latijn Refinifer* ende Comfcr* arberci 

 mj pleeght te noemen. 

 Maer om 't ielvc Boeck allerbequaemft te beginnen, foo lullen wy onfen eerflcn aenvangh nemen 

 vanden Lau rus- boom ; den wekken een altijdt-grocne heeftcr ott boomachtigh ghewas is, ende 

 daer-en-boven dienftelijck is om dacr kranlTen ende kroonen van te maecken : want het is' veclc 

 ghenöegh bekent,dat in de oude tijden alle de ghenc die eenigh voorgenomen werck glieluckighlijck 

 oft voorfpocdighlijtk volbroght hadden , oft in eenighen ftrijdt , ghevccht , oft fpel de overhandt 

 ghekreghen hadden , tot ghedenckcnifle van hunder vromigheydt met eenighen krans oft kroone 

 verciert pleghen te worden : maer dat fel ve ghcfchicdc verlcheydcntlijck , nac de vcrdicnite ende wcer- 

 digheydt van hun daden. Dan een medicijn-Boeck,ende in (onderheydt een befchrijvingbe der cruy- 

 den , : en kan noch en magh met gcenen bequaemeren krans ghekroont oft verciert worden , dan 

 rilet de ghene die van den Laurier-boom ghenomen wordf.ghemcrckt dat in oude tijden by de Heydc- 

 nifle den Laurus van den Godt Apolto bemint ende veel gheacht wiert, foo de Poëten vcrzierden : 

 ende daer-en-boven oock, om dat den lèlven Apollo niet alleen den Godt van alle waerfeggers ende 

 voorboden der toekomende dinghen was, maer oock ghelooft ende ghelovet wierdt voor ceti 

 ervinder , meeftet óft Godt van de Medicijnc oft Genees confte : in voeghen datmen voor fekcr hiel 

 dat de kracht van alle de cruyden hem onderworpen was ende onder fijn ghebiedt fchuylde! 

 Daerom, fegghe ick, fal den Laurus- boom met goede reden den wegh openen om ons tot het eyndt 

 Van delen onfen langhen arbeydt te gheleydcn. 



toOHJt meet rekruten enbe ftruptT«n upt cenet tooittt 

 ban ben boojgaenben HautuS'boom ; bc üieleke nocj> 

 tang foo rjooglje met en tpaffen als Den boojgaenben: 

 enbe baer-en-boben be fcho?ffc/baer ïsit tarben mebc bt- 

 beebt 3nn / ijs roobarjjtigh al* f» tong b 3ijn / enbe fbm= 

 rqbtjï fetjoon roobt / maet afjs fp oubt bjojben / biupn 

 roobactjttgh. ©e blabeten jnïi oocfc ben anfteren ban 

 goebenteuta/ betbie/gbtDacnte enbe matthrcl ghclucb/ 

 maer finallet oft tcetet enbe öunnet : imrfcg aio is Ut 

 trut rfce foa;te baer ©ïofronbcs af berwaent. 



f Plaafe, ©e iautus-boomen groepen obcrblocbinfj 

 in £>paegmen/ 3ta(ienenDc bictgljclnclte ijcrte lanbm* 

 ther m #eberbuptfet)lanbt uiojtren fp m be ijoben nhe* 

 4>lant enbe ouberfjouben : enbe maffen bacr beft als fp in 

 bf arben oft foubtacljtigljcn gronbt ghcftelt biojben/ enbe 

 omtrentben Zcebant • als in be X-eeuuufcne tplanben/ 

 baer fp feet mei nerben enbetoeclbtgijltitii groepen: maer 

 eibers enbe onfocteren gronbt brfjoe&en fp al te bcel foi- 

 ges enbe neetfhgljcpDt om te blrjben lebcn ; enbe motten 

 tx s ffimtctsbooi be uouuie enbe fttaffigljcpbt bes lorltrè 

 befchut oftbebuaert wojben. 



f Tijdt. ©en ï.aurus-boom gfjerft in be ILtnte oft 

 ©ooiiaer nicutoe fpjupten enbe toiige fcljeutcn rmt/ enbe 

 iöjts baer nae bolghen fijn bloemfeens : maet be bedien 

 oft baïtelaers toojben omtrent beu l?etf ft boraomen enbe 

 rrjp.3Dan Ijp blrift 'g ttnntcts enbe fomers groen / enbe 

 en bcrlieft fijn blabeten niet. 



c Naem. ïfMen boom beet in <J5rtecbG Daphne u$ m 

 ta't Hatijn Laurus , enbe baer nae ijier te lanbeHaurup- 

 boom ; m ©zantltnjtfc Laurier ; m l^oogljbnpffcfilanot 

 go^eeifcflBm ; in ^tallen im™ ; in ï>paegnten uml,'imr 

 enDe LoiiKir» ; m «Pugyelanöt 2muI oft &av tncin ^ee* 

 merlanbt 25ete*, 



Gtttt 4 53« 



HET f. CAPITEL 

 Van Laurus-boom. 



Gheflacht. 



Da?n Hauruü- -boom is tiueeberlep : ben ernen ttiaft 

 (joogljet / enbe is boomatljtiglj : ben anberen bluft 

 blepnet/enbe Uiaft gïjclnrfe een öeefrer.TOeltbe ttóee gl)e= 

 flarfjtcn ïiofrojiörp ootft niet onbebent en ;nn gt;e.- 

 tojeefr : ttiant fjp fepbt bat be eene foojte ban Éautur! 

 bunne oft finalie blabeten IjeeftV enbe be anbet bieeber 

 blabeten/ oft liebet fjarbet enbe bitber { 't üjeltfe met be 

 beftlunbiiiglie ban be felbe beft ober een bomt. 



tj Ghcdante, i . ©at tttfte gheflatfjt Ban ^ftiitus 

 toaft fomtnbts foo Ijoogl) ais e enen tainelgtlten boom/ 

 enbe firtigbt bcel enbe obetuloebigfjlijcb uoojtf pjuntcnbc 

 fttuptften: baer aen maffen bcele tatben/ bit altfamtn 

 met een groene rcfjojffe bebleebt ;ijn. ©e blabeten / bie 

 baec aen bomen / 31111 Ianghtooiuiglj / luerot / batbt/ 

 tjtoen ban betme/ goebt ban teutb/ enbe uut bittttaclj^ 

 tigljban fmaerh' langjjöbc tachsbenji enbe blabeten Uo; 

 men hlcpne knoppeltnic ban biitgtoene oft gtafbetmi- 

 gfje bloemen: enbe baet nae bolgen tonbe langpcbtigbe 

 ^aepen oft 3Be3ien / ban bupten met een bntpnt oft 

 ftoartarbtiglje fehojffe bebetbt : en baer in lepbt be fceetne/ 

 in tbjet beelen gebcplt oft gebloben/alsbe bcenie ban ben 

 ^etfen-boom oftStinanbel-boém/ oft ban fomnughe an- 

 bere bjurfjtcn / ban betnie upt ben toffen bmpn oft 

 fUiattarljtigr)/ melttetbenbe/ban fmaetb baat birttt acij- 

 rigl)/ mitfgabrrs eenigbe ftfjetpigljtpbt. <CiiDe befc ift be 

 tetfte foojtc ban iUuiiis / baet "-ciofroïibcs af fcfnnft. 



x. ©at anbet gjjeflacljt ban ILautus is ben boo:gljc* 

 ftljicbcn niet feet ongclijcbnnaet (jet en maft foo booms- 

 gljtttnjs uiet/enbe ia beeftetatljtigetban gljebaente/ enbt 



