1*38 



Cruydt-Boeck Rcmbciti Dodonari. 





«nfen 'SEtoeeben £>abeï-bo<mi beop^etljte Thya tiict en til. 

 30atbitoot6ben Arborvita: nieten iovbaet fomniiglje 

 öcfc foone ban £abel-boom boa; fjoubcn / Tal npt bet 

 <tapitcl/ bat top ban ben Arbor vita; juct nae btifonbet- 

 ïrjrSen rullen frïjuïben/ cïaetlncScn bltjcfeen ettbe UPt alle 

 ttoiiffelingfie gfjefrelt toojben. 



f Acrd. &abeI-boomHftoatm enbe bjooglj/btpbe tot 

 in ben betben graeb j enbe is in 't gfoetal ban bic bingfjen 

 bie toel meeftbunbanbeelen enbe fijn ban Itoffe 3tjn/ afö 

 ^nlenusfepbt. 



^ KtachtendeWerckinghe. 5>abeI-boom (te toeten be 

 ïjlabeienenbe teere tacfissheiiö baet ban ) wet toijn gfjero- 

 btn/enbe gfieojohtFien/bortbepiffefco fïeitfsrli7tfiaf&0= 

 men enbe rtjfen / bat baet ooeft ten Inctftcn bloebt nae 

 bolgftt : jjp boetoocfe be maenbtftonben gljetoelbigblnc* 

 fien boottfcmnen; enbe bjrjftbe fetonbmen oft naegeboo^ 

 tenuptbeninfbe/alofpteiangfje atfjtetbltjben nae bet 

 baeten: enbe iaegftt mfgljelntfiiS ootn be boobe bnitht uut 

 be moebet : felfjs fop 10 bc lebenbige bmcfjt feet feèabeUjtu/ 

 sis l)p ban be ftoanggete bjoutoen in fpufe oft bjanett 

 GebjupcötUJojbt.lirt felbe betmagft Jjp oacfe alfmen fnn 

 blabeten oft taefeen op holen Icgljt/ enbe ben roorfi ban 

 •nöet ontfangfjt. 



^linius frgjijft bat ben £>abel-boom met ï?ontgö enbe 

 toijn inghenomen/ be geclfucijtggeneeft. 



JfBet be felbe blabeten ban jbabcl-boomtoojben ootft 

 betbjeben enbe afgebaen beto jatten enbe ttnobbelatïjtige 

 upttoaflmgfien bie op be fcliameiritne mannelijt&e leben 

 «nb» op anbete gepmelijtne plaetfen gljegtoept 3ijn ; te 

 toeten alfmen üit met 't toatet/baet oefe blabeten in gfte* 

 loben 3nn/baept oft nettet/enbe baet nae bet poebet ban 

 oe lelbtbaet op fttopfc'ttocltèeen niet feet ggemepngge* 

 Jnttfe ie/ enbe met gtjeen mibbel betet ban met twfen j&a* 

 bel-boom ggenefen ban toojben. 



BIIVOEGHSEL. 



IJ9 beft I.woen fa Be Ulcpnc enBe cttfte fttoireBan sabel-boom 

 Oe gbemtpnftt : Oan om Oatfc meelt ban afghebiofttn tatbafttnB 

 toonüontt enbe niet ban facBt oft ban gbctooittlae fpuintfttna / 

 öactoru tuOjacoMc ghtcnbiuclttta , tnBc mojDt om b«fu>U(c On- 



vruchtbaeren Savcl-boom ghChectftl tn 3talitn Sabmafiirilt ; in 't 

 ïatjjn Sabina Réritis.cftOOtRBajaihron , IttfttOeBail Barythron, 

 mate mteft Sabina valgatior ; in't ftOOghOliptfch Sibclbaum , enBe 

 ntttSilbe.nbaum, anOctB Sevenbaum; in't .frtanfeb Sauinier ; in 't 

 Cnghtlftb Savin tre : enBe fultftaia ghtmepnlrjtft aiebter met bla* 

 fitten tnOe taeften befet/foo Bat Btnreghcn Baer Dooj niet baeft op 

 B'attBe Ballen en ttan: enBe actBt toel alfmmfc met toijn-Bioeffem 

 befpjoept oft met poeoecban yita befttopt : be ftmptit ie f om ; 

 tijota foo Dich alseenen arm / maet leegt), aifft ban faeot üoo;t< 

 gbeliomcn is/dan bfaegbtfegcotn geclc blocmiiciis / enbe Baet nar 

 &!Utljten/alsötetban'©oBone,iifl bcftlBebtn ;ijn. «Cnbeaietglje* 

 Iflthefoojte beet in jjtalicn saUua Jhntifia, Bat ia/ ale tobcl fepot I 

 Savcl-boom die bezien dtaeghti UI 't Latijn Sabina fruclifera , oft 

 Genuina Sabina atroca:ralea: Oantjatt blaBtten en »t)tl al upt foo fie* 



JttnBe nitt/nott) ooth foo ftijf » tnBt m fommiglje foojttn ootk mat 

 blautoatlitigl)/ tnbt niet heel grotn. <&m mtBc-fooitc ban Be booj* 

 ftpBe noemt ben ftlbtn tobtl Sabina baccata altera,grano item atro- 

 carrulco, oft Ander vtuchtbaer Savcl-boomretlbeia Be bOOjgaenBe 

 BllclscS / Ban Batfe hlepnct tatftatttna heeft/ miBBelmaügb tufftiKn 

 Ben £>abel-boomcnBe Ben <C tact- boom ban Pbecmtitn/BicBt bla> 

 Bèta ban Oen s>abeI-boom oft «ppjea-boom heeft ; mattBebla» 

 Bèta vjn oimntr enBe teeter/ niet fthetp notb ftcfttnBt. <Oc b:urijt 

 is ban grootte/ gbtBaeute enbe bettoe Bien ban Ben tiltpntn <Sene> 

 bet-boom-gbelhth. ©efe groept gljetrnt in 'tghebetghte ban^ïa* 

 labnen enbe jüougücn. JBotbten anflet Sabina baccifera groept bttl 

 in Iigiiticn enbe langiitBoeli; met bc;ien als Bie ban Ben ö.wcc- 

 <lrus,ü:upnatljn;(ij tooflt alofp tpp ;d» / enBe bcrriacbti'tti : mate 

 't gantftbe ghemaa en ia foo quaeBt ban reuen niet ala Be boo:* 

 gaenBe/ noclitana oottt fuiacr ban reucN. T> e blaBcra ;gn mtcfren* 

 ottuic ban atn tppica-boom ghtlijtn 1 boe toel Bat Be onBerfte 

 blaBera Bie ban Ben <@encbcr-baom fomtgota ghtlnch ;tjn / enBe 

 B'opperfte Bie ban ben <£pp;ea-boom/maer niet foo fcüerp notb 

 ftclttnBe: 'ttatlck atn Btn üicpnen <CeBer-boom ootft gbcliciitt- 

 53an gbeen ban befe D:p fooiten en tuojot foo Ijoagl) ala >DoBo« 

 ncua fnn ttoteoe göeflatbtljttr beftljiijft : 't bjtltft ban fommiglje 

 eer boot een fooite ban «éeneber oan dooi Sabina geb,on0tn moiat . 

 Sabina maior Monfpellienfiuni ia in'tbooigaenOe Sgboegbfel Op Be 

 (bojten ban ïteghen <TeBtr-boom ghtrehtitt gljebitcB. 



©oojtafoomoiBtoptnOttuffthtn BeBitbte taeften ban Be g>a> 

 bel-boom fomtybta ten bergaBeringlje gljcbonBen ban geel (lijmt* 

 rigbftouBt in't atnraetften ÏHofch/ oft een btrrorte«ampctnoc# 

 lieattjtige oberbloeBiflbept/fulcRa ala aen gbeen anöet gljtmaa ge» 

 bonBen entoo:at : 'ttoeltft tufTthen BtljnnBenghcmjtben/gcel-toeli 

 met mater btrmcnghtfehnnt teüieftn/ Boet) Itlammcr tnatffpintri* 

 ghetom acnraetltcn. 



<©t Sabina ^Egyptia oft Savel-boom van Egypten (e een fooite 

 ban ICberoon , enae ijeeft fieelrn etnm boet oft anoerljalf boogh/ 

 boben fterrta-gljcmtja/enaebol blaBera/ eetOighenOebleeelt ban 

 berme. 



Noch van de krachten. ©ebt;itnban Bm ê>abel-boom / ala* 

 men boojfefter hout I bctmoghm al 't felbe Bat Be <ötu8berbt;ie« 

 Oocn/mfon0trj)ept bicban BetmeeOt fpojte. <©t BlaBtten jBnnoth* 

 tana mteft g^tbinptht in bit gbetoaa : Betotltkc ftttDjoogljenBe 

 ?i|n/ matthtn Bun/ Bttttetm Be gtobe numerigöeBtn/ontootn/opt» 

 nen/betmttRtn/bagbcnaf/ enBc;ijnBooiajiiigbtn5c, mattontyte» 

 hen Oen Oojfi: mant fp 5jjn Ijtettt Ban Be •CppjeorblaBeren/ enoe^ 

 om foo te fegghen / fp ttttóathtightt / (rerenet Ban ccuclt/ootlt bittt* 

 rcr enBe meer tfamentretfttnoe: Baer toe foo beel temere Btrtttren* 

 Be: Baerom en bonnen fp oemon&tn niet toe btelen. mant Boot baet 

 groott B?oogljtc enBe marmtt plegbtn fp fpanniugbe aiBe amftt* 

 ftingüebp ttbsenghen. 39an om ljttoberigböl«ffbin Be -weren te 

 Boen rotten; oft bet Bupl fmatt blccftb ban Oe barbtintbcis te boen 

 uptBalltn/^tjn fp fternut; enBe met öonigb bermcngljt/btletten bet 

 boonloopcnbanBe quaOeetenbe ftütctingbcn / beefoeteu Be btete 

 gbefmillen / fiipbtrcu tnBt bttBfijben alle pletlitn enBe Bletbcn. 

 S.-.p ;pn gottBtrmcngljt in aifebtcmarinenBe Oliën enBe halben i 

 enae mogbtn Battin boo; «Canttl gbebjuptRt moiBen/ Botlj in 

 Bobbel ghemitht. 33an tot alle oefe Bingtjtn ia Btn lilcpnmoft 

 <Gh tm t pn en sabel- boom ( Bie meefiomnuttjT baer ia) toel Ben be* 

 tjiiarmffen. toant bptabtel Btrtkeeenoeftberptr Ban Ben «Sroottti 

 oft-iTmttatii/enBe fiuaerOer banreueh/enBe ooth meer ücrisurcHOe 

 enBebetBioogbenbe. 



©ooj allen ia oen 5>abel-boom/ iu aller manieren gbeoiuptltt t 

 fettgocDt Booioefnotermgöt Bie Ban bouBe gbeftomtn ia. jP.att 

 BefmangbtrcBioumcnmoettnöaerBaetfeerBantoatbten. 



3Betngbboj)tigbe fullen gbenefen/ alfle 'tpoeBerBanOtfc blaBe* 

 ten met Boter enoe gonigb Bcrmengjjt ?jnBt innemeH i te iottttt 

 eenBiagbme tftffena : 't ftl&e poe&ei met' UoomBan jjltltlt gbe* 

 mtngbt/iagotBttegljenBemoimen abegetcn. 5Dt ftlBc gbepbe* 

 OctBe blaatten mtt Berftbe Sorct opgbefirclten/ gbenefen be ;ecren 

 Bie aen 'rboofthomtnatiiBciongbtfttnBertn.; tnBealle etteratb* 

 tigbe tupBigbtpt/ met falben Bermtngbt. JRen ftpot ootft Bat Be 

 felbe met loot-hut oft «ffetupa geinen gbt/ Be monOen fullen bet Icn; 

 maet alleen gbtbuiptfttcn bonnen fp bat niet Boen/ ala gbrlëpBe 

 ta.3£uBtrtfeggbtn Bat BtbetftbtblaBtten met KooOt Holen te fa* 

 mengbtfioottn/tnBeop ten toanae gljtlepBt ' Bie boet mprupt* 

 biepOt/tnBe ronBom inect/bacrBiequatibtpibtneinen. «Sijcilootcn 

 enae aio een platficr op Be leaBenen gbtlepBt/ ghencfciiBtlenDeii* 

 futbt.4?nbeeen plaeftetBan Be felbe blaoercnmacebtat tranenOe 

 oft botljtigbe ijnpt öioogb enae glaat/enbe beneemt Ben ff antlt Bta* 

 (nfaoft Ban BebuptaieBan fmeettn bomt. 



IBegbeneBieBen tenafmoeoft toacnffotlgangb hebben / fullen 

 gbenefen ale fp Ben £>aBel-boom met e&icit enBt toijn fieoen / enBe 

 Oen rootft Baet af Ban atbttt in lattn gatu. oft ala fp Baet op fit ren. 



ÏBön 



