*34§ 



lebtr/te \atttn nut Water oft ïfonigft-luater geb20ncft.cn. 



2tl 'tfcïtac tocrmogben oorft öc frljelicnoftbeïrftelfcren 

 toanbe^iin-nootfienö batbe blabcrcn Doen / tebjeten 

 met remgljen btanefc ingljcnomm. Jföaer «©alenud kvbt 

 bat tic [jccle btucljt/ Ijoc üjcI ft> DtergeltjcKc brachten bnnae 

 frfotjnt te öcüben/foo Itrachtigljliirü oft fefecrltjch nietgfjf- 

 toerc&en en ftan ; foo nat fp ghcen ban betoooifepbc buu 

 Cjjen boiHomcntlijcugeDoctun kan/ maeteen moepelncKe 

 frjjetpigijepot oft bijtacntigüepbt m ftaet üiercfunahen 

 ijertoont. 



ïEtt 'SCeöa/ bat tt befen IBilben #fjn-boom/fn bettfgfi- 

 Jepbtberanbett/ln ftutften gljrfneben/cnbe ban m <£bicft 

 Bfiefobcn / tocrbioft oocb ben tanbtftueet alfmni met bat 

 mater bc tauben fpoclt. $ier ban booibt ooch een épa= 

 tfoa oft £patc( ghcmaccHt/feet bequaem om be peffanfen 

 mbe be fmertbcrbintocnbe ghenccfmcngljcUnghen te be= 

 tepben. 3E>e Telbe tooibt oocb gljebianbt / enoe Jet ruet 

 taer ban opölimmenbe buoibt üergabert tnbe in tonne* 

 fceng betuaert / om ben 3?>iur»erB met mebe te maeeften/ 

 enbe om be tomcBbiautoen mebe fuiart te bcrbJéVenbe tn= 

 TgljelncBs oocb om be fcherpe nnaginge oft fmerte ban be 

 fcanten ber ooghen te berfoeten oft te gbenefen/ enbe tegen 

 bc ftaelftepbt ban be oogijfrijclrn enbe toinCBbiautuen/ 

 enbe tegften be leepe/ loopenbe oft tranenbe ooghen / alst 

 SDiofcotibcptui'gut. 



BIIVOEGHS E L. 



D<<* tïJilOe PJm-boomtn tooiden ban Onfiua in be fes boV 

 gcnOe fooiten bcrseplt. i. ' ! Bt eetftcnocmtbp EerftenSpaen- 



fchen Wilden Pijn-boom; in't latfjn Pinafter primus Hifpanicus, 

 Oft Pinafter maiorHilpanicus: Oan fp tooibt mttft foo groot ala 

 oen 'Cammen pijnboom / fomtpDra groorer/ ban Be mtbOel af 

 tot tiet tfop toe met tartten btfet : be blaDerrn vin altjjDf ttatt Op 

 een / bjupn grom -. bt biucbr ia to.it hlcpntr ban bit ban btn 

 dammen/ gpefcptlfctt ; mart be kterncn ?pn met gpttn parBe 

 fcpcllen ban allen met een tocccR btllcltcn btbctt. ©e ffruueft toafl 

 «ctje om boogö / met een cffme glabDt fcpoifTc . £>p gtjeeft bcel 

 ïjatft ban buit : enbe toafi bp be Pp^cncbergpcn in ©>ancRrpcfe 

 enne öpaegnien. ©eft toojBtban fommigpc Pinus iiiueftris mm. 



tana Theophrafti gtnOcmt/cnDe Pinus fiïucftris altera; tn't ƒ tan» 

 fop0 Pin fiuuage; tn't ÖOOgpOupffcl) Wilde Zicrn-bauirij Wilde 

 Fichcenbaum. i. <Oe ttoetOenOemt l)p Grootcn Ooftenrijckfchcn 



Wilden Pijn -boom : enne ia tmccoerlcp : bt tttflt pceft ttn 

 fepooner / reetje opflacnde ftrunch / cffentr friJOifTe enbe groorer 

 b:uciit, enbe Ijtet in ©oftentijttt Wciffe Fcrcot ; in't ïatön Pina. 



ftcr primas Auftriacns: ÖC anbet bttt Schvvartie Ferent i in'tïta* 

 tjjn Pinaftcr ftcundus Auftriacus: enbe ia mcefi bitnet ban fïtupth/ 

 toutoet ban ftöOifTe/toat gvobtt oft bieftet ban blabeten/met Rlcps 

 ntr buiriKcn. 33ott) bepbt lubben bunne langljtooipighe flcbenbe 

 oiabeten / nltijbt tvott tfamen upt ttn KnobbtlRrn fpniptcnbt. J,n 

 Sliep ttomtn atn't umetfie ban De tacfetn tttelBcRt Djupfsr-glje* 

 luijfc bctgabettngtjtn ban fc(|tlf(tten / bit opengaenbe geotnt oft 

 blccchc catteltcn» bettoonen / bol geel ftof oft meel : upt be felbe 

 itomen batz nat anbete fpuintcn / met tongbe blabtttn gljtlaben/ 

 tnbe nut een bun belltRen btbttitt/ tnbe aen tjatv mnafrc een 

 febepft! ban be bmebt gj)ebtnbc:ban be bmebt ban ben booigacn* 

 öcn Detft ia alaban gtootcr/ enbe boubt baffet aeu't onDctfle ban 

 Btfpmpttn/ enbe ia groen /omglKboontjt. 33e Ijungtietfcöe noe* 

 menfe otpbt Vad fenjö tnbeKöz (enyö: San bt It'itrc fooztt bet* 

 ftbilt niet beel ban bcbootgaenbe <©:oote spaenftlje : tnbe Öaer 

 ban maetntnfe (atttn enbefiaften om DciSijngattta mebe te on» 

 berfettm. £>an be gitoatte tooibtn bttotte göcfacgtjt. -Êtn me* 



befootte ban bie ftoartt fooite/tn't latijn Pmaltcr Auftriacus fecan- 

 rfus aleer, ia ergber enbe onlufïtgct ban liout/met ten flimnit Rtom* 

 meffrupch/ met uptg&cfp?epbt tacfiên/ matr mrr noch Ititnntr 

 BUICjlttn ban btbooigaenbt. }. Derden Ooftcnrijctfchcn Wilden 

 Pijn-boom,in'tï.atjrn Pinafter terrius Auftriacus. taafl bp IDicncn : 



enbe beeft etn feet RtommebrtbjaepbcftrupcR/metbctfpitpbe tac* 

 «en/ enbe beel bunnet tnbe tatper fiib-tachen ban biebanbt booi» 

 gatnbe gc(lacöten:bc blabectn 5t)n öotR btel btmncc efiUo;ter/bocg 

 eotR ttott tfamtn gt|tbotgt|t: acn 't nptetlte röftn toalTtn bjupfa- 

 göttoijsbergaoerbe gtftgtlfttbe eatteltene I petn'attmgbban btr; 

 tne/ooeh tot ftof betgaenbe ; tnbe upt 'tmibben ban be fttbt Romt 

 een ntrutoe üotnngte ban ftlabeten met Ijaer epgen belleRcn bebetRr: 

 be bmtpt ia ooeft Itlepntt/ tnbe meeft boo? bot tnbt niet ftljetp af< 

 Baenbe. 4. Kleyncn Sp.ienfchen Wilden Pijn-boom , in't iatijn 

 Pinafter fecundus aut minor Hifpanicus, ie btn ICte-lJijn-bOOm 



ban ^Boboneua > tnbe Heeft een nimme Rtommt fimpch / mee* 

 Itenbetl ban bc tooitel af met tatfcen betoafftn : bt blabtrtn ajn 

 aia bic ban bc «Sioott fooitc / blectRct groen : be biucbteit ffln 

 toitatgttgn/ bgnac als bic banöt BDttte -©o(tenti)chfcl)t fooite: 

 bt Reeenen xm ala bic banbe <S'.oote / met ten ftnatt bcllthen bc* 



rtKr. 5^ Vierden Ooftenrijckfclicn Wilden Pijn-boom , in't ï.8* 



Cluydt-Bocck Remberti Dodohaei. 



ïöll Pinafter quartus Auftnacus, oft Pinaftet Purnilio Auftriacus, 

 £?"" , n i rt r° N te ? manB Icn 5Sbe tjoogh ; mace (ttatiso upt bt 

 tautelberfpiepbt !)P tatptbupgbfacme/ bocb btefte enbe met een 

 ^injpelbeenbeBrobcfegoïBbeOecftte tachtn : be blabctensnn 

 BtltlÖ f btger. bitlier/ Roirer cnbt booi bottet/enöt bonefictet groen: 

 Bettjuc&tenjpnBbefcpelftn/ niet arootet ban bic ban Den lojt> 



hen-boom/maec fpufer/rtcht/tnbc mcf süttn omgbebtomb» Hetl* 

 Rena : bt Ketent fctiüplt ootR tuffebtn oe ftöclfcren. «. r/erden 

 SpaenCchen Wilden Pijn-boom , oft Pinafter Pumilio Hifpanicus.ia 

 ban booggtc bc booigacnOc bijnat geljtii/in tatpt tnbt blttlitbate 

 tathen gljtDtplt, maer met ghcen foo bitltc oft gberimpeloc fchoilte 

 bcbccRt/ nott) ooch foo feet niet in bc tojjbbe betbicpbt : Bc "njfen 

 ?nn ooclt bunnec . «ïnbe bit ie bc bijfbt fooitc ban ©oConeua 

 jiier bermaent. 50an <£ luftus tjeeftfe alleen in't Ilpch ban iRiit* 

 tien/ enbe Bat fttr ftlfctn/ flbtfwn. 33it foubt mogticu toefen cc Pi. 

 cca altera Belionij : niitna bnichten in Kfttn niet gtoottc oft bicRtc 

 en 5iin/ban tjet lattfte liDt ban btn Rlcpnfttn bingber . «?nte fuitftn 

 ia ben lilcpncn TEHIOeupHn-boom/in 13?obcnce"enbc tangueDock 

 toafTenbe/ fepbt lobcl : bic Bit gtictoaa tt boun Pinafter tertias 

 Clufij , pumilui.omnium mimmm notmbt. 



«engaenbe ben naem Pinus filucftris Mugo ( in't ïtafiacnfeh 

 Pwo Mug* } fommtgbc fcggben Bat bicn naem anbera niet en be* 

 tcetdtnt Ban BtBcrDc fooitc ban «Clufiue bier befcbieben: Danlo* 

 bel ft ttmit boo: bc felbe te pouben ten fooitc met bjetoer appela 

 enbe langbtc biabtta ban be anBere > boetocl bat ©oBonrur/ 

 fulcfta ban fijnen Mugo niet en fehjgft / notb cocb ghctn ban alle 

 bt Itaiiaenfcbe «Crupbt bcftbipbtra. 



Oan btn booiftpbtn celionnia noemt be TOilbc f^pn-boomtn 

 BlicburigpiptRcn Picea ; fcgghenbe batfc peel "©fictfttn-lanBt Dooi 

 toaffen/ enDc in fonbcryepBt aen Btn ïtte-fiantban ÖtdcBpontua 

 SBennaem Aleuo too(bt ootft etn fooitc ban Pinafter gbegbeben/ 

 fepbt oen ftlbtn ffitllonitia/ upt ptt lanbt «anabaa in £>;~ancRcgclt 

 gjtbiogiit: Baccom magppp Pinafter Canadcniis bcetfll. 



Cooita foo fcliilItnBc 5Eicnnc-boomen tnbt &itttupont-&oo* 

 mtn ban ben JBergp 3Ctpoa/ban be anbere Die in 4t anbicn oft <Crc* 

 ta toafftn/ pier in; re toeten bat haer biutptcn foo ba)i acn be tac* 

 ben Rlcbcn/batmenfc niet af tuchtn enRati mtt gctoelt/mi ?p bat* 

 mtn etn fhtcKaRtn ban bt tathen mibt af bittcltt : cnbt bacc toe 

 foo ;pnfe effen enbe glabt/maer niet touto aia b'anbtrc. 



«engacnoc De foojttn ban Zee-l&pn-boom/ bit ttotcbcclcp ?pn/ 

 ala üDoBcncua bermntnt / tnbt ghtnocgijfatm befcpitbcn pceft/ 



ÏObcl bcfcplBft ona Ctn Pinus maritima Theophrafti, banfltupth/ 



tachtn cnoe gebaente ber blabcrcn btn ï©i!ben Sergp-jêtin-boom 

 Bbclijch / ban Dat De tacften had ;ijn / enDc Oc ftrnnch fmarter- 

 efi bt bjurbt ia cafianic-bjupn / hoitcr/enbe bobcn biccDtr. si? 



licffcna Defc bermaent pp ban een Pinus maritima altera Matthio- 

 ü, bie pp booi be Pinus Idxa Theophrafti pouDt / tube ( ala bn 

 fcpDt) Die ia goct te hennen acn De fepojfte ft Ijoiffcn ban De fttupcfe 

 enbe tachcnicnbcfp pceft bccle biabtta/ ooch grootte/ langpee/ 

 fepooutr enbe mett apptla. 



aDc Pinus Tubuius oft Tibulus iaccn fooite ban tOtlbcn pifn- 

 boom/ban fonBettoetttn / bilnae fonber üierft/ bequaem om baer 

 fcljtpen oft galcpcn ban te maechen / feptpft piinitta : Oan anbece 

 gpeben bicn naem een fooitc ban PccK-boom. 



Naemen. 3611e Bcfefooitcn pieten in't .tfranfcj) Pin fauuage ; in't 

 fïoogpbuptfcp Wild Fichtenbaum, Kyfferholtz, Forenholtz oft 

 Fucrenholtz; in't .ficöcrDlIPtftp Wilden Pijn-boom, Vurenhout, 

 tnbe Vuercnhout oft Vuyrenhout , als ofmen Vierhout fcpBC ; om 



bat pet booi fpn bettigljtpbtfoo goebt is om pet Bier te ontfteRen: 

 cnoe bacrom alflc in boeptigljcpbt bergacn <pn / too;ben fp Pijn- 

 tortfc gpcgpcettn/ etibe Teda in't ï.atjjn oft T<rda: Dact fommigpe 

 Weede tnbe Weed-affchen ban feggljen te fiomen (in't fcanfelj 

 Thefé cnoeThié) oftban't|>abopft!) Auui«. asanTedaïabpbe 

 ïatnnfcpc löoëten ben naem ban alle boomen baermen be fepepen 

 nfpiagptcmacclten. ©an be naemen ban J9ech tnbe ■STcer fat 

 iptr nat bnfonDctlijch gptfpioften tooibcn. iBaer atngatnbe befe 



boomen/ Dat Pinus filuettns Plinij DC Peuce agria Theophrafti fons 



bc toefen/ bat pouDt Clufiua boot fcher -, maer batfc Picea fouDett 

 pecten / ala fflclloniua bc felbt noemt / bact in ia pp btbjogptn/ 

 tntpnt ben fclben Cluiïua. 



Pinos, Pinon, i» Den naem ban cenen bjandr nla Bier/ban Utt» 

 ftattlte btrmaem. 



Pman enbe Pinipinichi spn GCnbiftpe gpctoafTcn / ban bc #pn- 

 booineu fttr btcl btrfcpillcnoc. 



Pinaftelium, oft Pinafteiia ie btn naem ban OercKens-öcuc&tf/ 

 nae De gpclpcbtnia ber blaDeren. 



Noch van de krachten. t©{ DtrrigpepBt / bie upt befe boomen 

 blotpt/ ie ftboon/ hlaer enbe toclciethenbe / enbe toojbr geeft glje* 

 noemt : tnbe ftomt mettt upt bt ftpoMTen/ oft upt pet bout / maee 

 fomtnbta ootb op be lunchten felbt : totlcittn lictft fect gott ie tot 

 btele bingpen / ala pier nat blptbtn fal. «Dan/ alsiiiifius fepbt/ 

 infipatgnicnplttgptmcnbcftnSteft albus tebtrgaberen : g>p 

 mittfcn be fltupchen / enbe gtjtüenfe alle iaer een nicutoe quttfure 

 oft openingpc bobcn bc toonbe ban' t booigaenOt iaet / tot bat fp 

 bt fttupth tien oft tto.it If boeten poogp gijcqncrit pebbcn / enbe 

 battec glit enen yerft rorec upt en bloept . ban boen fp 'tfelue aen 

 b'anbere fpbe. 



iDt pet onberfte ban ben Oiootcn HDilben pijn-öoom tooiben 

 bette berbebena gemaetbt/ nut om pet bier te ontftelten/cnbe ittpt 

 tt sbcben- 



Sooita aengatnDebt Itracpttn ban btft ÏBilbe ^jjn-boomen/ fli 

 betmoBbtn ai 'tfelbe Dat be Cammc boen : maee paer ftboifTe is 

 btoogper / enbe paeren Heeft fa pettet. <!?nöe be tfoppen banbe 

 blabcrcn flöeftooten/ enbe met B3pn ghcbjonchtn/ ?pn gocot tegen 

 be pijne bea herten. 



50e ftpcllcban be bnictittn gpefoben / enbe battoattr gpcDionc* 

 ben/gpeneefc pet roobtmcltfocn;oft men fiebtfê in «fbithvenDé men 

 ftooft ben bupeft baec mebe. 



IBater ban De geotne l»pn-appcla gpcbiftilleert eer fp begpin» 

 nen p,nbt te tosjben / boet be rimpelen ban't atnficpt bergaenf 



ntatekt 



