i$8o 



BaUem-facdt van de Apoteken, of t Carpoba,lfamum offi- 

 cinarum , en IS gheen ttjurht ttan bcfcn Balfcn>-boom ; 

 feïfiS men weet met »an laat ghctoaö Dat itomt : ban 

 mibts bat het meeft ttetfchiiuinclt I enbe fonacr hratht 

 enbercucb te/Daeroin en befjoojtmen geenfmp üooj£ar= 

 nobalfamum te ghchmpcaen: maet bp gbeb^eBe ttan bien 

 moetmcn nemen faeöt ttan Oen <3Ecrebtntljue-boom oft 

 .JBafttrk-boom bat niet nip en ioVt roelcfc feer tteel Iirach* 

 ten heeft/ fcpbtlL.obcI/enbc/foo nip buncnt/alie DrughDen 

 enDe toerr&iughen ttan «darpobalfamuin / meer ban iet 

 anbrrs / betoonen aan : anbcre 3tjn nochtans ttan glje- 

 ttoelcn batintn in gefyehettan opjccht Carpobalfamum 

 feer bcquaeinelijcB Be Cubebenoft De gljemepne <!5enetter- 

 beïtrn ghrluupcfien magh. 



Xylobalfamum, bat is i)et hout ttan ben oprechten Bal* 

 ftm-booin/ heeft be Brachten ttan 't Balftm-faeDt/ maet 

 toat minber:metrjjatetinghenemeu/ gheneeft berau- 

 toigheDen/bupcaKrimpfel oft colijcB/tterarompen ieben / 

 enbe De beten oft fielten ttan femjnighe bieren. '^feltte 

 alfoo ingenomen/ boet piffen/bjoogljt be hoofttooiiDen / 

 ftaelt be fthclfcren upt be ghttyoBen bcenöers / enDe 

 maerht be faltien Dieft- $ettoojDt gepjeftn als het berfrh 

 Uil bun ttan rnsBens/goutgeel/toelriecHenDc/ ecnighfms 

 Den reurfe ttan Balfem ijebbcnbe. 



<®m bit alles in't aojt te feghen/htt Tap/ be faben/enbe 

 het hout ttan bit Balfem-boomaen hebben alle Djp eener* 

 Rnnbe Bracht : botlj her fap / bat epghentlijr&er Balfem 

 eftOpobalfamum beet 'is het alDerfirachtighftc; baer nae 

 fiet faebt oft Carpobalfamum: het onfterctifte 10 (jet hout/ 

 oft Xvlobalfamnm : baerom falmen in gheujernttan het 

 een/het anbcr in foo tteel groorerghetoithtmoghcn glje- 

 6?imrften. , . „ ■ .. „ , , ,_ 



Balfem-hout van de Apoteken, m'tï.atnn Xylobalfci- 

 itoum officinarum , en ij8 anbers niet ban frljeuthens ttan 

 Den JIBafticB-boom / bie gbcmcpnlrjcB ghcrimpelt 3ira/ 

 rnbenorhtansghecufuiStcttrrachten /alsïLobel baer 

 ttan betupght / te ttJttcn foo betre als bie tterfrh 31111 / 

 enbe ben reuen niet tterlojen en hebben : toant be feltte 

 «heftooten / 3iju een goebt poebcr ttooj. be maghe/ in- 

 toenbighoftupttoenbigh ghrbjuptht : 'ttoelrft toelbe* 

 fonfenbetanbtucuterBcnSDacr ttan ghemaer&t/biemct 

 hunnen goeben reueli enbe matighe tfamentrccBinge enbe 

 fierttjatminghe/ be tanben enbe het ranbtttlcefch feer loei 

 fiiptteren/ ftetc&en/ enbe be frnerte tterfoeten: baerom ple= 

 gljen Dcghcne bic op be <S5a Iepen ban <<5anu fitten/ tteel 

 Dupfenben Ban be feltte te maetfitn enbe te tterftoopen. 

 enüe bit ttalff B Balfemhout niaghmen om hittel geltfi 

 tiptgtalien enbeHagueborö fenighen. ©an in ftebe ban 

 ijetopjertjtïPlobalfamutu ttJOfbt be Xy.loaloé ttanfom= 



iiimhfcilielijuprfet- «i^'ll: ^ r 



Balfami ' fijeccdaneutn. 3n ftebe ttan befen opjecfc 

 ten ©alfem / tjebben foumtighe gfjeleerbe tterfthepben 

 abnbt-olien upt tttrltrijanbe trupben glictrochen enbe 

 gfjemaerht : baec fp meefl allegaber 'STertbintrjn bp 

 öfjettoenljt hebben- 5D«n 3Lobel feö^ijft ( gljtiötK ra be 

 lefchïiittmghe ttan ben Cerebmt-boom ootft tierhaelt 

 i'0) batijpuptbe eerft uptfpjuptenbe rantfeisltenis enbe 

 HlautoitrHenö ttan ben 'STtrcbintiuief oft opierijten Ce- 

 rebentun-boom / in » lente eenen feer hiaeren enbe 

 ttjeltietfeenbca Eraen ghetrorutn heeft./ bie oocb ttie} 

 tatp ttaö : maer in 't bigereren / tfamen heden enbe 

 be prjne tterfoeten ffhrint hp te boen al t gijene bat 

 het ©pobalfauuHn ttttmagh s baerom alfmtn iet in 

 ftebe ttan ben opjethten Balftm enbe ©alfem-boom 

 fbubc ttJiHen fleïlen / foo foubemen ben opjethten 'STtte^ 

 bintiiuöenöe fÖ" cn traenmBghen nemen/ oft ooru fn= 

 nen^orfl. , • 



jKatr acngaenbe bat fommtgfie be olie ttan <J5roffetó- 

 nantlen / f5otoi-J!ênfcateu oft Canet! meet atftten enba 

 heter hcuben ban beren ttatn / baerta 30» tn beb^ 

 «hen : toant befe Dinghen ( hoc roe! batfpticthen enbe 

 fmnerfetn! 3Ünal heettt ban 't ttan nooöeip : enbe men 

 ïuttinbtbat bc Teltte op bupfter ooghen ghebjunrnt bni 

 hnfienbeu blinbt matchen-- toant fp bïcngljen rimpels op 

 bert appef ttan be oogfje/enbe en bjingen niet bboi/mace 

 hene,men 't gefirht Den UJtglj. ® e olie ttan ftott- jBhifrat» 

 en is doo» hacr flapmaechen < ftpbtï.obel) gljetnöns bc- 

 quacm nbrlj om ttan bur-tcn be ttJonöcn te ijecleii/ noeft 

 Dmttanbhmenbt6tatötenttanbemaghe.bt)ecn te hom 

 ben : norh en Jjteft ootu nut. bat Oen opicchttn Sa Ifein 

 cj)tUjt6 uï. 



Befchrijvinghevande Droghcii., 



f Balfem van Weft-Indien. 3n jSieuttJ êpaegiu'en 

 ttinDtinm cenen feer urathtigljcn traen/ nae iitgjjtliMrfe c . 

 nis ttan ben opjerhten »atfeni/bie in «Jgppten oft3,oob= 

 fche lanDtttjaft/oocIt 35alfemgei)eetcn: Den üjelr hen ght» 

 Jjaelt tuojDt upt tenen boom grootet ban ben Cranaet- 

 boom/ met Matteren als #etel-blaberen / Dun enbe ron* 

 bom gljcfeljaert / ttan fommighe 3nDiacnen Xilo , ttan 



anbere Zilöghenocmt. ■ ' 



©elcn Salfein ttoojbt op ttoee ttcrfchtpbcn tonfen ttet^ 

 nabert. «Ferjttlfjth ttJojbtDefrtjojffe ttan ben boom /bie 

 feer bun enbe teer is/op tteele plaetfen ghtpicht enbe gfie= 

 ouetfi: enbe uüt bit quetfuren ttloept ecu ttorhtigijept ok 

 taep is / ïDitachtigh / ttan tjtoote hrathtenbe intetbeH : 

 ban men ttraOtet foo ttiepniglj/Datmcnfe felben in nuDert 

 lanbenttcrfepnbt. 3?tanbcr ttJijfeis bc 3nbtacnen f«r 

 ghcmcpn/om'tfap uptallerlep boomen te Ijatlen. ^m 

 fnijben enbe houttjen betathen enbe De ftrupcBcn ttan ben 

 boom in hlcpne fiuehshens / enbe boenfein eenen groo= 

 ten lietel/ Oatr fp tteel toatet in gieten : enbe Dit ficben fp 

 feer |tereheli|cft.3Dan als hethouDt gDeraojDcniS/nemen 

 fp De <©lie bit baer op bjijft met fthclpen af. <Cnbe rulrfig 

 is ben2&alfembiettJp uptbiclanbtnontfangüen/tettjc^ 

 ten b?upn roobt/of t ttiat ftijartarl)tigl)/feer lieff elnrft ttan 

 reuch- 5Dan Ijp moet in filttere/glafe/ tenne oft eerDc ttet- 

 glaesbc hroesfecnS oft pottefienS beloaert ujojben: toant 

 £p bjinght booj alle Jhout enbe eerbetoerefc bat niet ttec» 

 gla e pen is. 



taffen »alfein ia fcfierp ban rmactft/ enbe Voat bitten 

 achtigh: ijier upt ölijcut bat fjp Dtclacljttgh is ttan eeni= 

 ghe tfamcntcerliinghc / ïnarm enDe Djooglj in Den ttoee* 

 Dni araeb. <?nbe ttoojVuaer Dit magh iu fieDc ban het 

 oprecht Snlfamtim ttan «Cgppten ghebjuprht toojben. 

 ^uiojghens met een nuchtere maghe iiigljenomen / is 

 feer goeDt be gfjenc bie enghbojftigh 3rin/ enbe bie pn'ne 

 in De blafe hebben ; ttertoecht be moenDtftonben/ ghelncfE 

 hp oothboet met eenen peffaris ing()tfte6en. 19ier oft 

 ttijf Druppelen ban Oefen J5alfem / met tiJijn oft toat 

 tóoofetoattr in eenen lepel ghebaen / enbe 'smojghensf 

 ttjoegh in be Jieele allcngjjshcns gDebjupt ' fonber be ton=> 

 g)ie te raccfienl toant ben fmacch ttan Balfem langh iu 

 beu membt hltjtttnbc foube mifftöien eeniglje toaigin- 

 ghe nmohen tteroojfaeeften ) ghencfen be oube gljebjes 

 hen enbe tiJeeöpm Oer maghen / tterfterchen Die/ Doen De 

 fjupt een gocbe ttet«ic ftnighen / enbe tierlengfjen ben 

 abem. 30en fcltten »alfem is beletter nut / opent be tter= 

 fiopthebcn bê;r felttet / enbe btfjoubt Den mcnfrhe langh 

 iongö oft ieughöelncH. 5>oo battcr fommigljt booj het 

 langf) ghebjuptit ttan Defen a&alfcm feer oubt ghttoojDen 

 3ijn / fonber ecriigfte piine oft (mem te ghcttorlen / foo 

 ftcre» hlijttenoeal oft fp norlj tonghtoacren. Balfem is 

 ooch goeDt tegl)enbe upttetringfje : enbe funbert Demot^ 

 ber ttw be üjoutoeu bie niet ontfanghen en Bonnen/ met 

 eenen pcffarisingijeftcaeit. 



Ï3an buptcn toann op gheftrenen met ten ttebet? 

 hen / neemt toea& alle fmerten tube toeebemmen ttan 

 lioube homenbe / fonberhugfjen alsmen baer eenen 

 boecJiop boetin ben feltten Balfem gDenct. ï)p boet 

 coth fcljcpbeu enbe lunchen alle hoube gljeftaiilen/ enbe 

 gljecft alle lebènhrarht/ baer op gijclêpbt. ©p'thooft 

 gljerineeit/tterquithtenbctterftcrcBt bc Ijcrffenen / enbe, 

 tterfoct De ptjne/alle ftljaOelutöetiochtigihtDen toeghne* 

 meiiöe. l?p gljeneeft De gheraccltte/ gheOaahen oft beroeï* 

 be mcuftijen / alfnien be beroerbe leben / enöe ben rugh- 

 graét ciiDe bennerhe Daer mebe ftrijtHt: in berfelttee 

 ttoegljen tsljpnut teghen alle Krampen/ fpanningfjcn 

 enbe ghebjehen Der 3enutoen. Balfem tterftcrrht be uva= 

 gfje ƒ baer op gfjtfmeert/ helptbe üerboutoingöe ber fpiM 

 feu / enbe ontlaitfe ttan alle tomben enDe Bcrftoptljebm •• 

 't feltte b*tt l»> aen be nul te / bit (jp ooch tttrmojtot alfft 

 harbtoft gljsftoQllen is. Uftann op bé lenbenen tnbe 

 magije gijelepbt/ ghCHtefl be lenbenfur ht/ nictfucljt enbe 

 ptinr bet maghen / ttan koube glicboinen : Ijet feltte tter- 

 »>aglj ü« ' ajtoen in een toarni byjobt tenigöe bjiiupert 

 Balfemji boft/; enbe Dat foa op legjjt. <#p 't gematht ght' 

 djeiiettbiflf«DepifTe, ijpt., iBfterttooja(le ijtiien Balfem 

 n^fefnjajHtfltrtou enbetprawDcclibtmatovm fonDerhcpr. 

 w'jftt éwpatcljt : toant hpttermof tot aflit otttrbUittenoe 

 harDighentenDegeftoil. £>p fa Itten/oliert enbe platfttren 

 iöjötn Balfem ooefr feer nut : ban fjet toaer te langh-om 

 te tterüaelen hoe enbe tcgheo toat göebjeften hp met anbe? 

 ïr.ttnflh«i» Bfiettiuptot fean ttiojben. ^aa toeoj allen 



10 



