indiaenfchc ehde andere Vrcmdc Cruyden... 



14 1 * 



baft ecnt'gïje toebben ban tt mat dien / oft ootb om bare 

 rjroote tautoen oft nabcls ban te d; acpen/ ö.icr fp De bah' 

 hen ban hun fiupfrn mebe binoen. 



f Indiaenfchen Papier-boom , ban <ClufiuS Papyriféra 

 arbor gijebeeteu/is eenen boom beocebtmet een feer bun; 

 ne toitte fehojffc oft «IteS / baermen allerlep letters op 

 fcöjrjticn nan/alfootoel nlsoppapier.ienbe befe fdjojffc 

 isfcan be mebc-ghefcllen ban 5f. traite upt het eplanbt 

 3|aba oberghebtogljt gbetoeeft. 



©an bicrgbelncben toom becmaent pigafetta/ fcg; 

 gljenbe bat be üjoutoen tan'teplanbt 'Sïiboie haetfeha; 

 mettjepbt met eenen boetlt oft toebbe bebecben / bie fp 

 ban be frfwffe ton eenen boom albuSmaerhen: jêpnc^ 

 men bc fcijojffc af / enbe toepchenfe m toater tot batfc 

 tneecii tóojbt: ftootenoft ftampenitmet een hout / enbe 

 trer ben bat foo bun ban een/bat het tenen fijben oft an; 

 teren lamper met bweerfe loopènbt abcren ghttoebcn 

 fchrjnt te toefen. 



^ Eenen anderen Indiaenichen Papier-boom , fepbt 

 <CIuiïus/en heeft bc fciunffe met tuit/ató be ijootgacn; 

 be / maer vofac|)tigh oft baftamr-bjupn / biniae eenen 

 boet langh/ bier btoceefe bupineu bjeebt/nilefinj) foo 

 ï ffeu enbe slat als eeiifgf) papier mngh toefen / niet 

 feer bieb ; maer nochtans ban fcjJ enbe meer berfchep; 

 ben blieshens oft ticllc&cns ghemaernt / Uit haer feer 

 licötelrjcb ban een lieten ftfiepben oft afblccrten / alle; 

 naber beguaem om op te frinrjben/ fonDer bat ben incfit 

 bloepbc oft boojOoegh. ©icrgheliirbc fcho^ffe heeft Ijn 

 doch ghefieu / baer bla beren ban Cabacb in gftetoonben 

 tnaeren. a 



f Papier van Brafilien jijn bie bjeebe blaberS baer het 

 fcupebet m gepaebt tooibt/bacimeu op fr-ju nben magU/ 

 Ijp be fooitcn ban flirt nermaent. 



f Papier Riet van den Nijl, bacu in oube ttjbcn het !0a= 

 sier ban gijemaeebt toierbt/ is oocfc bp De ghruaclitcn 

 ton fitctbefchjeben/ nubtfetabecs het Berd i oft Burdi; be 

 Papirus bet oubets/oft be Biblus, met noch mibf re mcbe- 

 foojttn ban be felbe/ alS Papier-Riet van Vrancknjck , 

 tnbe oorfe Ijet Qict baermen Irbathttn oft fchjijf-pennen 

 Dan maeebte ; baerom Arundofcriptoria , bat IS S>cöjrjf- 

 fiiet rrbeheettn. 



«; Bloemen daermen op fchrijvcn kan ;numbe <£p\m' 

 tien ban jBalebioa gbemepn ; fierï luit/ groot / fitten 

 aft geltïfbigh ban blaberen : baer fp met een mes oft nad- 

 oe op ichMiben bat fp totïltn / rn> fonberljept als fp eeni; 

 ghe boebtêcS oft bymtoen boa% minne-btieuen groeten 

 toillen: Want fp gheben haer bit felüe foo bcfrbjcüen 

 Woemeninbe tonbt / oftfcpnbenfc haer. £>p jijn ooc» 

 goebt ban rcuciV enbe toeerbigh om toegfi te fclicncben / 

 sIS pmarb betunnht. 



f Guiabara, oft GuaiaBara , itt 't £>pat nfctj Vmt, is ttnttt 

 ooom baer o?bictmo ban bermaeut / in Ijet eplaubt 

 ^ifpaniola roaffenbe : B3tens hout roobtatbtigjj i3 / 

 roubt /btcljt / bequaem om baer kolen ban te bjanben. 

 i©eta£ben sijnberrtenbebJtjtuptghefpjepöt. 3Ficbe3ien 

 3öu als 3D*npben ( bact ban fiomt ben énaenfcljen 

 natm ) vunbt »an ten tóaffenbc / als iBoerbe3t'en oft 

 fioofen gl)ebetüjt / baer tutïmigljaent'etcniS-' mantbe 

 foerncn 3ijn foo groot als ^afelnoten / met ten bicfte 

 feeefl. ïjët ulabtisronbt/ foo gtootalsben palm ban be 

 ftanöt/gtotn / fomttjbts toobt/ foo Dieft als tbJtt^epI- 

 blaöertn opeen ghelcpbt / aen bepbe ft)ben btguaem om 

 toaetop te fc^öben/als op papier/ tt bieten met een fpel= 

 te oft natlbe/uiannect be blaberen berfch gheplucHt 3tjn : 

 toant bt letteren fchtjntn ban biit/oft foo gtjebctbu bat; 

 menfe tnel lefen fean. 



m Copey ts eenen anberen papier-boom /oocn in het 

 tplanbt ï»ifpaniola ïoaffenbe / hooghet ban Guiabara, 

 tnet biergljelijCHC ronbe blaberen/ maer tttieemael ticktt 

 «nbe grooter/ bemiaemer om met een fpclbt oft natlbe 

 fecfthjtbcntcteOïben/mibtSbatbeaberHenSbacrbbjeerjj 



öooilooptnbe hltpnet 3tjit. ©atrom maeeften be i>paeg= 

 naertö baer Haert-fpeltn ban: mibts batmrn baer al bat; 

 men in txul graberen ton :tnbe ootli om batfc niet hatft 

 entaenen. ,, .. 



^ Bladeten daetmen op fchnjven kan. $ito\aUfifX £oi 

 fta btrmatnt bnn blabets baermen op fcljjnft als op 

 3&apitr/tt tutten mtt int&t oftttnighe berroe : met een 

 ton bt totltto / als fttt mijt uptghefpjepbt i& t>w mtn= 

 fcfjtn hun felben tegücn brn rcgljen bcberften hounen. 



^>p watTen bpOt ^>tabt €nï\ aen tenen boom fonbre Meel-boomoftSagou 



b?uf fjtcn. «?Irfi blabt is biel ttft tlltn Iangfj/ enbe ooeft 

 tuclfoobieebt / moer foo bun / batmtn't in een fjanbt 

 foubc ftonntn bcflupten. 



ï Tal ijj tenen boomtn't lanbtfcljap 5»angi maffen; 

 be / met groote blaberen / bie brei 3nbien booj dooi 

 papier (Itctben om op te fthinBcn. 5?ie tü02telen 31711 

 als gtoctc öapen. '& gbrnc Dat onber be fcljojffc friiuplt 

 iSirmlS/foctenbeaenghenacmom eren: maerbe frrjo'ffe 

 fclffmatcbt fonnnight beter ; enbe Ijert Vguetal. ^ttts 

 iniffttjitn ben boom oaer f>icolaus a «Cofta oan fpicecbfj 

 fcggljcnbc bat ljp ghcen biucijteu en Ijrefi : oorb foo en 51J11 

 be bjuthtcn ban bit '«tal niet btlient/ «I is 't bat be mor; 

 telen ectbaet jiin. 



<p Bladeren om op te fchrijvcn , van den Dadel-boom 

 oft Indiaenfchc Noten-boom ghenomen. 3,n De befchifj; 

 btnge Ban be anbiacnltlje Sloten hebben top brrmaent / 

 bat be blaberen ttan be ftlnc cnbtanbere biergfjtlnrfte 

 boomen gjiebjupcbt ïuierötn om baer op te frinnnen j 

 'ttoclcb Jjier onnoobighis bjceber te herhaclen. ©an 

 in ^Balabarbicnen be blaberen taau Den opiechtcn^a; 

 bel-boom oft Palmites uooj papier : toant fp fchjnben 

 baer met nfere pjiemcn oft tlfens op / arngjjeucn bat 

 fp eben foo langt; enbe b;eebt 31111 als be blaberen oan 

 ben 3nbiaenfc|)en ^oten^boom oft docos / maer bieftet 

 enbe ljarbcr ; enbe 3011 geel bon bertoe. 30aer rnaet* 

 ben fp nis boecbeu ban/ niglienbebe fclbe aen een / ais 

 fp boben aen een gat gbcboojt hebben / enbe legghene 

 ber foo beel op een als fp toilleu : oft tot meeroer bet' 

 fcfteringhe maecfetn fp onbertoaerts oocb een gat / 

 enbe bcfluntcn tit blaberen aen benbe fiibeu in ten ber; 

 Dcl.ru / bat Dooi een topcrtojic ftrerbt. <ChDe fulrfit 

 boecben 3fin fjïet 'e fotioe op betrrhepben plaetfen tt 

 ften/ fclbeh bjeeber ban be palm ban een Ijnnbt / both 

 meer ban eenen boet langjy met iUalabattfche toooiben 

 befchicnen. 



f Macarequeau ts ttntn ftfjoonen toom / in 8t en* 

 lanoen ban jBaltbiba toafferibe/ fepbt pp?atb / fees 

 heogh / enbe tont btrfpicpbt met fijn tatben/ enbefeet 

 gbebmptHelnch. g>»n tooitclen puplen oft btrljeffen 

 haer felben boben D'nerbe : enbe 3ijn langh / bic6 / 

 ïrhotm / effen enbe glat / enbe en houben atn ben 

 gronbt niet baft / ban atn ten blepn epnb ; enbe men 

 fttt ben Dagb baer ban onber boojfchijnen / recht al 

 oft befen boom op ttu tralie front. Hip fp eenigh effen 

 glat ijout ban boen hebben/ ban fnijben fp een ban beft 

 toojtelen/ enbe lacten bengantfehen boom allrcnlrjcft 

 aen biet ban beft too;te!en baft i ben melcben baec 

 gheenletfelban en glieboelt / maer Brijght terftont tot-- 

 berom anbere toojtelen / als ban ben boom 3lt)egaft£ 

 eibers ghefepbt ia. 3De blpeme is ttnen bott langfj / 

 bich enbe Ottfjt/ Wit /bobbcI/tnDcomgfjeflaghen/ fett 

 Iieffcli)tb ban teucb. ©e bjucfit is groot /als een €i- 

 trulle oft CnuüioojDe / ijccl ronbt. 3De bupcenftt 

 fcfiojs is toat öarbtarijtigh/ flöebeplt oft gfjefpieten in 

 toerbante enbe anbere fiurfien/ groebcnenae hloben/ 

 bie tot ftet bmiicnftr tot bomen/ gijeliic&piin-appclen: 

 maer bat onbertcln! tffer in / bat alle befe Kanten ban 

 een bjutljt 3rjn /bit albus open ghebaen cnbt óhcliclit 

 toojbt / enbe feer uptnemtnbe goebt ban finaecb ie- 

 ban bertoe &o°3Ö mrarnaet / oft Infbertofgïh : maeC 

 ijet bicbftt ban be bmt|)t en toójbt niet gtten : maer 

 binnen ffft bol beetnhens als pijn-beernbeng / bie feet 

 finaccHclncu 3im / enbe beter ban bt Piniolen ban onfe 

 lanben. ®t blaberen si'nanberfjalfellelangh/eenfpan; 

 ne oft bott bjeebt. épbeplen befe blaberen m ttoecn / oft 

 trccUenfe ban mal&anberen/ enbe ban götlijcBenf!i t\ntè 

 btlltn oft papier blaberen :enbt baer op fcïnrj&en fp niet 

 tnebt ( ghtliicb top op peteftement oft papier ) enbe itiaec- 

 l'.cn bare boctben ban/ bie foo langlj buren afs otift. mt 

 hout is nerghen» toe nut/ bocöt / boos/ gbegaet/ aol bt fels 

 oftbiaepen. 



9 Ijferboum, ban 3ulius êcakgtr Mettoflderos gfte- 

 heettn /is eenen toom in «Broot gjaba toafftnöc/focnneii 

 fepbt/ ban ftanbt blepu / maet foo harben mergh in rriri 

 youbt litbbenbe / ban onber tot boben toe / batmrii't' 

 booj fjfer houbenenbe ghebjuptben foube mogöcn. ®t 

 mtooonbets ban t felbe eplanbt gljflootien/öat oe gfinie 

 bteeen fiucbban bit 3tfer-hout ooet hunbjagben/met 

 gijeen rjfer gequetft en bonnen toojben- JSnnae fco jjarot 

 isjjet Ijout ban ben 23oom Hairi , enbe oeejj oar Baiibtri 



^fEcnert 



