'4*4 ir™""'*}-"" & 



f Eenen Indiaenfchen boom dienende voor eenen wet- 

 ftecnujaft oorb in het boojfepbe «i&root 3aba/fepDt Ciu= 

 fine : ent» heeft foo lirijtni hout / bat Ijct brjnae anOerö 

 niet Dan 't merci) toon Den IDIirr-boom en frl)ijnt te tutï 

 frn/ boos ban ftoffe/ tnöe oocb tuit/ bebetnt met een feer 

 Dunne enbebnnac blicfaeimghcafchgraubJefthoid.jBet 

 Dit ijout nijpen fn hun nuffen : Daerom heet {jet Lignum 

 cotis vicem prxbens. 



f Indiaenfch hout dienende voor een vierflagh. JBen 

 binbt cttehjrn 3<nbiaenfrh hout; toiens tatnen ttgjjen een 

 gheftmtensijnbebonchen biets nan hun gheben : fulrns 

 ib ben bolghcnfcen boom <C anbeu. 



Candou ijer een boom in <0oft-3nbien / boo^ allen in 



Befchrij vinghe van de DroghetL, ; 



Doen tv anDerjj niet Dan toiratfitigfi toat afthgrauto por- 

 Der/ fout Dan fmatrft/ enDe De tonghe toat trerficnDe- 

 Daerom foo ïjet frhijttt / btquacm om o» De fputen té 

 Doen. «JnDe bushauinhefleSHens 3tin gheejoght Dan be 

 eplanben ftibe Stee Dicmtn Mar del Zur jjeet gbelegfteti. 

 CnDeDenfelbentfluitusisi Dan gtjeborlen/ bat bit tne 

 flegnens 5tjn Daer ainerinijs ©efputims ban fcftjrjft / 

 fegghenbe : Dat in $cru eltftcn man aen fnntn hals jjjabbe 

 hangenbe ttoee nlcpne bjooghe Rtghtng/ eenbetbuit met 

 ttupbt bat hp nnautobe/ enbe een anDet bol ban reu 

 tuitte foo: te Dan meel ; enbe Dat hp met een ftoröeiicn ' 

 Dat jjp in fijnen monbt nat gftemaeent habbe/ bat mee! 

 Daetupt nam/ tube battmebebefpjopbe bat rrupbt bat 



jfêalebiba/ feer ghrmepn / fepbt $prarb/ foo groot hplmautobe; enbe bat feer DicfttohW miffchien om Den 



ais eenen <©hcrnoten-boom / bod) fonber öjurijten / 

 ban blabercn Den #opeliet gtjcïrir f; ; oor ft toit ban jjout/ 

 maer uptnemenDe toeerfi/ enbe norh lichtetbaniföoicli: 

 Daer fp berbers ban faghen aio hp D£Oogh ia ; ban De 

 toelrne fr> {jitn Doobtniften maetfcen: enbe met bc felbe 

 treriicu fp be fteciicn tipt Den gcouDt / in be tonfe als 

 bolght. £>p biuben'tghene Dat fp upt be Zet haclcn 

 toillen toel balt met een nabel oft fterefte tauto : enbe 

 Dan nemen fp een ban beft plantnen / enbe maetntn 

 Daet een gat in ; Doo? 't Welen fn Den nabel (tenen : 

 enbe binben bat berbt Diefjt aen Den fiecti / enbe Daet 

 Doen fp Dan noth tiet btel ban Defefoo Doojboo^De ber- 

 Dersop : tn boeghen Dat Defe houters aen Den boojfen= 

 Den nabel tfamcu ghereghrn /Den fteen tot bobtn toe 

 treeften / al tooegh hp Dupfent ponDt. üBet Defe mibbel 

 fupbe ren fp hun habcnS/ enDehaelen alleftoare farrlieti 

 enbe frurucn ban ftlippen(iae ootft grof ghefchut/ Dat ghe; 

 fontiicn ;c ) upt Den gtonDt / enDe alle Den (leen Daet fp 

 Ijiin hupfe n mebt bouwen. Ban De felbe maetuen fp oork 

 platte blotten als ponten / om ban het een eplanbt tot 

 Set fltibet te nomen : enDe Defe nomen oft fchoutoen 31J11 

 foo litht/bateen mtnfeh tien anDete fonber aerbepbt ober; 

 fetten ban : enDe fp enflacn nhnmeimeer om. Slltfnien 

 ten ftutn ban Dit hout tegen een anDeiTinrjt/Dan fpnngh- 

 tet biet upt; enbe foo ontfttneti fp Ijun bictl;iae en g"l)t^ 

 bjupeften anbetö gheen bietflagft. ©an booj bjanbtjjout 

 tn Dient Ïjet niet. 



f Een hout dienende voor lemmet, tn't iLatijn Lignum 

 fomitis vicem prabens, is eet een boofatlitiglje «£ain- 

 pernoelie / oft een foojte ban Itoicü / Dan hout: enüe 

 een fluca Daer ban ( fepDt Clufius ) toaö eenen boet 

 langh / fonDet fthojfle / ttoee DupmbjetDDrn Dit» / 

 Dotj) aen fijfi buptenfte fijDe De teccfetnen ban De tat; 

 Ittn/ Die Daet aen ghetoatjen toaeten/ bettoonenbe/ aen 

 te binnenfle fi)De tenigljc tonDe fchrjben / met eeniglje 

 tupmte ban ten ghcfthepöcn hebbenDe / alssmen inbetle 

 foojtcn ban hout bat obet btocertj gijefucben i.s • plccgijt 

 te fien / te toeten alffe ouDt 5ijn. 30e luiptenfte fribe 

 iss bfimnachtigh geel / De binnenfïe gtelarhtigD. 5>>it 

 ftout Dient om Jjet biet te batten / als een lemmet/ 

 iLonte oft 5»toamme : enDe nae 't uptttiijfen ban fijn 

 hrhtighcpt foubcmen Dat oocli toel Uooj Itojrft mogtjen 

 gjjebjupeften. 



5 Lonten van de Indiaenfche Nootfchors 3tjn bo^cn 

 bermaent/ Doen )mpbt ^nbiaenfclje fiotebefchjebcn. 



5 Bcx5m daermen Salpeter van maedet , ia 't Hatrjn 

 baii fommiglje Garab Maurorumgenotint/ifS een bjembt 

 gheflatijt ban l©ilghe/ m êpmn toaffenbe : baermen 

 feer goeDt Salpeter ban maetkt / tot het bufpoeDet 

 bicnenbe ; niet hoogh fchictenbc / maet beele tnfen ben 

 JpiepbenDe/DitHet enDe ftiibec Danonfel@ilghe tijfen/ - 

 enbe min bcquaem om manben oft ho^ben af te btetlj- 

 ten- ®e fchojffe is geel oft bleecftartjtiglj y. als ootft jnn 

 Dt blaberen / Die een palmt langh jrin / ttoee bingljers 

 bjecbüen bieebt / tonbom gljefr haett / bijnat alö De jïBeU 

 De blabtten ' ban fmaetit toat bevbjooghenbe tnbttfa-- 

 mentreefienDe. 



% Flefchkens vaneen Americacnfchc vrucht ghemaeckt, 

 ban ChlTlUS btfthftbtn / enbe Lagenula: Americanx 

 « ftuftu gijefcetten / toojbtn gtjtlooft ban eenen boom 

 ghenoinen te jim : maet ban toat boom en toeet hp 

 niet te ftgejhtn : anbers Defe bmthten 3ijn brinae bal 

 tonDt / ttoee bupinbieebben langh/ enDe biinae foo Ditft/ 

 meteen fiatDe glabbt ftaftanie-b?upne fcljojfTe bebecht/ 

 bienrnDebooi BtlTtjjtn: toant bieban Hmttica maetften= 

 bet gheniepnltjtft ttoee aen inalftanbeten bafi / met een 

 k«0}beiten boo; De fxhtlle ghtttotfttn ; enDe Daet in tn 



Do?(t te betllaen/inibts bat hun 't berfrh toatet bitfetoriia 

 ontbteerftt. 



f Seepbejeien, in 't ILatijn SphirulvE faponaria: ghty 

 fietten/ in 't «engljelfth Sope berries , 3311 bmcljttn ban 

 eenen 3noiaenftljtn boom oft ljte|ter / tltft foo groot 

 als een £>lehepmpme. g^an fjün gheDaente is ttoee* 

 Detlep / als Clufius frh^rjft s ^oinmighe hebben bat 

 tippenen / kroonden oft ftammeften Dat op be opper? 

 fte bjurljt bH(l is/ ban het {teelften afhangjjeube/plat: 

 fommigöe hebben aen bat namme&en ttoee &nobbel= 

 ftrno / aen elcbe fribe ban ben (leel eeu / foo Datfe een 

 bogljels ftopften fthrjnen te gljelnthen. ©oojts foo is 

 Defe bjutht ftaflaniebjupn / toat nae Den bmpnen/ met 

 een gljernnpelDe feho?(Te bebeeftt / ban binnen toat 

 bjupnathtigh nae Dsn geclen / teer enDe bjeuthfaem / 

 inhouDeube een fteetnc oft fteenhen heel bal ronbt/ 

 ftoatt/ foo baft enbe hatbt Datmtn Date nautus iet met 

 bijlen af ftan gljeftrijghen ; Doth nnDer aen toat tutts 

 arl)tigf)S hebbenbr. «Ciibe Defe bmthten toafen alleen / 

 oft ootft ( foe-<!Ilufius bie oiitfangfjcn heeft) ttoee te (a= 

 men aen een fttrtuen / als fict frfjnnt / foo groot als een 

 üjriteft / not!) berfch / enbe met taep lijmathtiglj fap 

 betbuit / biupn ban bettoe/ maet teghen De locyt gi)c= 

 houben upt Den tooben geclarhtigb ; ten hntbt ftoart 

 fteenftcn tnhoubenbe foo tonbtal oft het upt €bcnhout 

 flhtbjaepttoaer. 



Dt «?nghelfthe/ Die beft tajurftt upt <5upanagfics 

 b;ogi)t habbtn / toieben hun hanDen met Dit fap; enbe 

 als fp bie met tor.tet af uiieffen / guam Daer frhtipnt 

 ban als ban S&eep : Daerom noemen fp Die Sope ber- 

 ries , bat is ibeepbacpen / oft Saponarix baccx m'tiLfl* 

 tijn. 3n boeghen Dat bit De b2ut5t ig Daet ©uiebus ban 

 fp?eeekt/ enbe bie JBonatbeg Sphxruk faponarue nbeint/ 

 feaghenbe : ©efeballekens ( iu 't ILatijn Saponarij glow 

 buli oft Saponarix fphxrulx ) 3511 mp ghtlonDen gtjt- 

 toct)tineen boosfcenuan laojtftgheHoten/ enbe toaeten 

 heel tonbt / ftoatt enbe blinttienDe al of fe ban «Jucnfjoiit 

 gheinacrlit toaeten. «?nDe toaeten ghenomen upt een 

 bjurljt aen een Ijeeiler oft eenen leeghen eet dimmen Dan 

 mijten boom toaflhibe / als ben JBupS-bo^en / met 

 blabcrs alsbiebaniaaren/ liltpnet/ D^agljeuDe ronDe 

 bmrljtcn foo gtoot als een jüote /met ten tarp bleeftö 

 beberfit ; 't totlcn afgljettochen 3ijnbe Dan binDtmen 

 Daet een ronbt bollenen/ ftoart /enbe foeftarbt Dat het 

 fonber Ijaincr oft (leen niet ghebjonen en ftan tooiDen» 

 «JnDe Defe bjutljt / te toeten B« buptenfte blerftft/is foo 

 btttet / Dat gbeeu bogdden oft auDete Dieten De felbe 

 eten en toillen. JDaet De SuDiaenen gheojuptfienfe in 

 fttbe ban ^»eep ■• toant fp Doen ttoee oft Djp ban Defe 

 bmcfjten in toatm toatcr/ enbe toaffcöen hun hembben 

 enbe anDete ftleeDetcn Daet mebe : De toclcfie Daet booj 

 beel repnet too^ben/ Dan ofmen een g^eheel ponbt ;S>eerj 

 gfjenomen haöbe : boojtoaet fp gjjeben btel fchupmft 

 ban hacr / enDt Doen al Dat De ê>ten betmagh/allenghs* 

 liciisin 't toatet fmilter.be/ tot Dat De miDDtljtc harDe 

 (leenfiens alleen cberbhtbeir-betoelcke oorfthaet nuttige 

 ijept Ijebben: toaiit fptoojDen gftegaetet oft Doojbotnt/ 

 enDe Daet toozDcn liranplicns ban ghemaetftt ( om #a= 

 temofters enDe anDete gljtbebcn te lefen ) ootft foo ftaep 

 als Cbcnfjoute boilelieiis/ tae norlj langhet DuttnDe/ 

 miDto Datfe füo()atDt3rjn/minbjeutJtfaem: ootft 3ijnft 

 lithtet. 



€>biebus fepDt Dat Defen ;§>rrp-uoom ia Öifpaniola 

 gtoept / enDe niet leegft maet hoogh ia / met ten bmcht 

 foo gtoot ais een jfettec&e oft $afelnote/ met een frtoon* 

 ben bettittt: Die in De £>oune ghetnoogl)t Ijaet geelatöti* 

 ghe bcttoe nothtans behoubt. ï?et (hennen ig toel ftoart/ 



aki 



