( 
LI 
PEMPTADIS PKIMAE LIBER Lc. 7: 
Si etenim , exempli gratia , perfrigerato corpori calidum aliquod; quanturnuis diligenter... 
comminutui, infpargatur;prorfus non calfacit, Proinde;inquit Galenus, qua refrigerate 
funt partes eiufmodi medicamentis perfricamus, calorem perfricando excitantes , & vnà, 
dod: frigore fuit denfum , rarum reddentes , quo fcilicet introrfum pharmacum penetret, 
& cum naturali animantis calore coniun&um; mutetur ac calfiat. 
Comminuenda autem in parua & tenuia medicamenta funt , vc ad adtum deducantur; 
Nam & ligna ficca qua tenuiora, tum & quazzcumq; gracili, facilius quàm craffiora ignem 
concipiunt.Idcirco & de facultatibus alicuius guftatu iudicium fa&uri, idipfum prius com- 
minuunt aut dentibus atterunt. 
De facultatum differentgs , d eárum Prima , barímque ordinibus 
ac gradibus. CA P. YY1I. a 
En1CAMENTORYM autem facultates complures funt: Quxdam Primz funt & 
dicuntur:alie Secundz, qux ad has fequuntur : quibus iterüm fuccedunt T ertiz: po- 
fterioresQ uar, qux à prioribus non pendent, fedfohsexperimentiscognofcuntur. — 
Primz facultates ab ipfis elementis nullius interuentu proueniunt , reliquarum idcirco 
facultatum veluti bafis & fundamentum exiftunt; exceptis tamen quartis,qua non qualita- 
tem aliquam manifeftam , fed fubftantiz potius formam confequuntur. T sí 
Primz (unt , vtcalfaciendirefrigerandi, humectandi, teficcandt,& quz per horum con- 
iugationem nafcuntur : calfaciendi & humedtandi : calfaciendi & reficcandi : refrigerandi. 
& humectandi: refrigerandi & reficcandi. : SORT 
In harum medio facultas eft cempetata ac moderata,quz ei,cui admouetur,temperatura 
refpondet, fic vt nec excalfaciat, nec refrigeret, nec humeütet, nec reficcer. Reliquzab ex- 
cedente & prapollente qualitate appellantur , in quibus ratio maioris ac minoris exceffus 
confideratur: Neque enim omnium eorum ;qua ad medicamentorum materiam referun- 
tur,zquéintenfe funt qualitates, Quedam enim mitiüs calfaciunt,refrigerant, humectant, 
aut reficcant:ifta pauló ampliüs:alia multüm: nonnulla plurimum. : 
Continentur autem iftorum receffus certis quibufdam limitibus, quos ordines , ZZe« zj 
dog ácq Galenus etiam Zp/fuouc fiue numeros:recentiores veró gradus appellant; qui om- 
nino quatuor habentur. 2r: : inbudn 
Ad primum ordiné referuntur quecumq;à medioac fnoderato tam exiguum declinant, I« 
"yt nó euidenter alterent, fed rationali quadam demonftratione indigent,qua alterare often- 
 dantur:veluti Oleum rofaceum, quod cos;qui aduftione tentantur, refrigerat ; refrigeratos 
etiam of endir: vnde & magis refrigerare quam excalfacere apparet, fed tamen valida abeo 
refrigeratio non percipitur, fed qux proxima temperiei medux. Atque eodem iudicandum 
modo, deijs qux à moderata temperie ad calidum, humidum, aut ficcum declinatunt. 
Quz veró manifefte ac euidenter ficcare, humectare, calfacere, autrefrigerare poffunt, 2* 
nec demonftratione opus habent , ea fecundo ordine cenfentur. : 
"Tertioautem annumerantur his potentiora, qux vehementitis, tamen nonfummé,qua- | 5. 
litatem fuamexercent. —— ; ; 
Ad quartum ordinem pertinent, calida quidem vehementer acria ac vrentiaqualiaquz — 4. 
exulcerant;& veficas excitant,& cruftas faciunt: frigida veró quz ftupefaciunt;ac fenfu pri- 
uant, qux maxime & longiffime à medio ac moderato recedunt. 
Siccum autera quarti ordinis nullum eft inuenire , inquit Paulus Zgineta , medicamen- 
tum,fi non vrat: nam quod fumme exficcat, id plane vrit, vt Calchitis, Myfi, Calx. Tertij 
veró ordinis ficcantium poteft aliquod effe etiam non vrens , quemadmodum quz vehe- 
. menteradítringunt omnia. - ; er | 
| - De Medicamenterum partium ac fubstantie effentia. Cuv. v. 
D E partium ipforum. medicamentorum effentia operzpretium fuerit paucis agere 
priufquam ad reliquarum facultatum explicationem pergamus. Citra enim huis cog- 
nitionem , Secundz ac Tertia facultates definiri ac explicari nequeunt. Siquidem hz non 
folas Primas facultates , fed & partium effentiam SOREONREUE. : 
. Partium autem effentia nonnullis tenuis contigit;aliis veró craffior . Haec craffarum par- 
tiüm & za» uepii ;illa vero tenuis eflentiz tenuium partium & Aeziouepii appellantur. — 
^ "Tenuiumautem partium fanz,quz facile in tenues ac minutulas parces diducuntur (tue, Tenuism 
quz celeriterintenuia foluuntur. partem. 
.. Craffarum verà partium funt , quz facilé in tenuia folui non poffunt , vt dura , folida, We rte 
: TA. A artium. 
- lenta;vifcida; quarum fubftantia haudfriabili. — — | s 
Galenustenuiffimarum partium aquam & acrem effc oftendit. Promptiffimé fiquidem, 
PEE A1 - vt de 
