: i * ; b . v. ew i 
- And. Matthioli j 
994 And.MatthioliComm. | —— 
Y£inc. ; IXIA. CAD, : i 
Xia, quz vlophonon appellatur;inter potandumaliquid ocimo fimile guft a : : ^i 
mentemlinguz inflammationem excitat : mentem mouet :o mnesexcrementorum ; 
ftrepitum cum animi deliquiociet: iisqueinteftina latrant, nec egeritur quicq ROT 
aluumq; refolutam,auxilium preftat aqua,in qua abfinthium maduetit;exvino am. ] 
fo po:a: ruteque fjlueftris femen;aut laferis radix item tragorigani decoGtum; og 
di E ; E : ; cum 
rum,out lackc;anc refina terebinthina;aut nardo;aut caftorio;aut laferpitio , quorum figg 
ueniunt :quin & nuces iu glandes exvino,cum refina;caftotio.& ruta tritz,ita vt 
duszquent. Itidem chamelzz, aut thapfiz, aut abfinthii fucci ficilicus cum ac 
tum calidum potum. : : 
io venefica ES Uf Ite nomendatio vtri chameleoni fit communis , quód ambo gummi vi[co fimile profe 
sig Eus silaliud ne loco quam nigrum Chamaleonem. Si d M 
appellationes, que Diofcoridi adfcribuntur, vbi fic legitur. Chamaleo niger, quem quidam vlop 
li Cynoxjlon vocant. Que verba adeb vem claram faciunt ; vt ab bac fententia difcederemeg 
piam adeo fuerit. jumudens,vt nomenclationes illas tanquam Diofcoridi adultermas rel] j" 
lofas. Quid fi adbuc vecalátvabit, Plinium illi in oculos obyciam. Quippe qui libro 2 2.Gp. itd dm 
feiptum reliquit. Ex nigris Chamaleonibus aliqui marem dixere,cui flos purpureus efftt.ci E 
na[cuntur caule , cubitali , craffitudine digitali. Radicibus eorum licbenes curantur, cum [ulphum 
colis , commanducatis vero dentes moliles , aut cum aceto decottis. Succo  frabiem etiam quadrupedum f 
canum necant : Inuencas quog, angina modo ; Quare quibufdam V lopbonum vocatur , & Cynozolur ; 
MC uitatenr. Ferttut e hec vifa vlceribus viilifamum.Omnium atitem generum eorum radices, i 
4 der ai bactenis ille. His itag imt atis comprobafJe arbitror Leiam chamalconem effe nigrum. Quare aper 
chameleone, ifAiplidentif'inus ille , qui Ixiam contendit plantam effe ab vtroque chamaleone different. 
- "Theopbraflus libro fextoscap. 4. de plantarum bifforia, Y Ein appellat.Deprehenditur err 
dà qua diximus , fed etiam ex ipfius Theophrafli biforia. Siquidem X£iysnibilaliud Tbeophrafi 
chamaleonem.Namque hec notis omnibus illum omnino vefert 1ta enim de ca feribit Theophrellus 
locis prosenirepotefl Eft ab radice foligerayqua de media feminalis acamus veluti malum extuberat, foliswim 
iatu..Hic laerymam iucundi faporis parte profert poftrema, quam [pinalem wmafHicbem.yocamt : Hac ills 
perpenderit, C inter Yom album chamaleonem nullam effe notarum differentiam non agnouerit imi 
appellari poterit , C prefertimsum Y £éuvnufquam dixerit Theopbaftus effe venenofam , & 
eius vquàm extet mentio apud Diofioridem, Galenum C Plinium. Topoféttra bec funt, 
iuuentus epe decipi folet.TxxA ird, (vt Nicander, quem Diofcorides eft fecutus, in alexipharmacis 
fimilem japorem prabet:hauffa extremum lingua tradium exafperat,interiora adurens, quinetiam 
inaniam v[que qui fumpferit, ac linguam penitus den tibus lacerat. Porro snente attonitus redditur, 
los vtrinque tieatus C» liquidorum, c efculentorum bdurans, qua c intrinfecus (iritum 
anodico tvatu volutatur. Qui item loc mele quaes, agri magnag, difficultate re[pirat , adeog, 
protinus exarementa eicit ouorum frunlitu ime : hatlenus Nicander. Caterim Mauritani Ixiam: 
proprie vifeum fignificat 1deoc, etfi feripferim ego antea Yeiam vicum effe Chamaleonis , mon obi 
eft. c» pre[ertim, ciam non viinus venenofumm effe iam buiufce plante gummi quàm fit ipfa radix. 
commodis inprimis fuccurrunt, Aui tefle, excitata vomitiones , C infuf clfferes, qui js 
fed mitiores lentoresó, effe oportet Proflant deinde. auxilium Theriaca, C Mithridatis antido 
fantonici decoto pota. Profunt item epithemata,que cordisimbedlliati dicantur:quin C Yi 
afferuati, additis margaritis,corallis, pretioforum lapidum figmentis, mofcho , ambaro , & 4 
Chamalco- conuenit infuper rofaceum aceto admiftum, cy fincipiti vbi futura inter[ecat, limteisilitum, : 
MEE remorantur, frangunt, veneni vim. fed omnibus etiam incommodis ab eo exdtatis mri 
mé&r- , t 3 .. : : » MED WR C 
friedia. vadice allá chamaleonis , qui in Italia prouenit, nullam hactenus Ixiam veperiattamen fupe 
Cortu[ó viro fan? infigni , C plantarum indagatore maximo , c àFrancfio Calzol Vom 
- dum fludiofo;plures Chameleonis planta integra ad me Pragam miffe funt; qua gum Foy jim 
Antéa verà quidam Cretenfis rei herbaria fludiofus mibi pro certo a[firmauit , € Carline Yu 
Txiam ab ijs colligi; quà fegittas conficiumt,vt pennas fagittis conglutinent. Nec moe i 
me genere caule viduo,fed etiam quandoque in altero. Ceterum bicreferre non prateribo que. 
mo,C» eius remedijs memoria prodiderunt Paulus C Acti zitaenim firibunt.A i 
e lingue tumor, cum rugitibus inteflinorum fequitur: facies diflorquetur, cy vomitus 
€» totins corporis conutlfiones, ac vocis interceptio concomitantur, Caterim curantur ex ph 
Datur eis Cy tblafpios , C beta [accus , c triticea ptifana creme ex pa[fo abfinthj dilutum 
Vli vero euomuerint,lacrecens muldum fepe exbibeto, c» aluum cum lubricis infufis cluito. 
decoctum. dijs etiam fomenta, ac calfactoria adbibeto. M) 
GU 
Txiz veneni 
curatio. 
lm 
E 
&um aur lac calidum.aut 
autirinum,pcrficorum offa cum hordei 
a :autgammi;quod vImus plorauit: 
edtum quoque vomant.Conaucnit ctiam t 
aut humor, quem vImcafoliare! 
hapfiz fuccus,aut fcammonkz» 
j 
cum 
