I()3 DE RATIONE NUMMORUM , PONDERU.M ET MENSUIWRUM ECC. 



» modia 12 ad nostrum modium mittant etc. » (r). Quibus etiam ina- 

 iiifestuni fit, Caroluin Magnum atlhiic regem et anno 'jQ^ circitcr lianc 

 rem innovasse. 



45. Porro si quaeramus quae proporlio inter veterem ct novum nin- 

 dium intercesserit : unum tantum superest testimonium, scd tale nt rem 

 indubitantcr absolval. Edicit enim imperator in Capitulari anni 802 : 

 » Ut aequalcs mensuras ct rectas et pondcra iusla et acqualia omnes 

 » habcant. Et qui ante dedit tres modios , modo det duos n (2). Ex quo 

 discimus tres Merovingioinim modios legitimes aequasse duos raodios legi- 

 limos Carolingiorum, atque ideo fuisse litrorum 4ij964- 



44. Dixi modios legitimos : non enim unam niensurarum rationem sub 

 Merovingiis in omnibus Franciac provinciis viguissc turn res ipsa docel , 

 t«m ratio quae Carolum Magnum movit ad legem de novis mensuris 

 sanciendam , scilicet : « Ut aequales mensuras et rectas , et pondera 

 » iitsta et ae'qualia omnes habeant sive in civitatibus sive in raonasteriis, 

 » sive ad dandum sive ad accipicndum « (3). Sane univcrsi erroris ac 

 varietatis in ponderibus et mensuris haec fuit praecipua causa , quod 

 compulsores tributorum et qui census colonorum exigerent, maioribus men- 

 suris uti solercnt. Sic etiam tradit saepius citatus Velus Agrimensor ; 

 (t ministeriales imperatorum maiores in accipiendo, minores in dando 

 » mensuras habuisse » (4). Eiusdem moris in exigendis censibus colono- 

 rum meminit in cpistolis Gregorius Magnus. Pari modo sub postremis 

 Carolingiis mensuras adultei'atas variis in locis fuisse vix dubium est: 

 cum impossibile sit uno temporis puncto tot mutationes inductas , quot 

 saeculo xi deprehendimus in Franciae provinciis. 



4o. Quod vero de modio sub Carolingiis aucto vidimus, idem de sex- 

 tario , silula , corbo , ceterisque mensm'is , quarum mox mentionem fa- 

 ciemus , asserendum est. Non enim varius sextariorum numerus in sin- 

 gulis mensuris fuit , sed ipsa sexlarii quantitas aucta ; cum sexdecim adhuc 

 in modio sextarios fuisse sub Ludovico Pio constet ex allato testimonio 



(1) Anni 812. cip. (14 ( M. G. II. Ill, 186). 



(2) Capil. Excerpta an. 802. cap. 44 (M. G. H 11! lOO;. 



(3) Capit. Eccles. an. "789. cap. IS ( M. G. il. III. «5). 



(4) Rei Agr. Auclores clc. ( Goesii p :i21 ). 



