98 l)K RAriO.\E NUMMORUM, PONDERUM ET MENSURARUM ETC. 



defiiiitain constat ex diplomale Cai'oli Calvi , et ex regula monachorum in 

 (jUii legiiniis; « Ubi autern viiuim noil est, unde emina detur, duplicem 

 » einitiiic rnensuram de cervisa bona n (i). 



52. Licet vero has mensuras Ilomani quoqiie habuerint, non lanien 

 inde certo tradendiiin est, euindem perdurasse sub Francis numerum 

 scxtai'iorum et heminarum in modio, eamdemtjue cunctonim capacitalcin. 

 Quiu iuio vel sub ipsis Romauis huiusmodi mcnsurae mutatioui obnoxiac 

 fiiissf dicendae sunt : cum eniin postremis reipublicae temporibus et sub 

 primis imperatoribus , modius sexdecim sextariis , sextarius vero unius 

 librae esset (2) , post occasum vero imperii romani res alitor se habueril 

 [ inf. § 34 ] ; concludendum est extremis imperii saeculis aliquid muta- 

 tionis iam supervenisse ; non enim verisimile est uno temporis puncto 

 mensuras ubique immutatas. Nee pariter e frequentissimis testimoniis 

 saeculo \ posterioribus, in quil)us res est de hisce mensiiris, quidquain 

 inferendum de modio sextario, hemina iMerovingiorum et Carolingiorum. 

 Ut enim superius observavimus [ § 8 ] post saeculum x plurimae ac 

 diversissimae diversis in locis mensurae usu venerunt. 



55. Sed ncc ipsi auctorcs coaevi et documenta tutam omnino nobis 

 praestabunl rationem liuius rei expediendae ; cum et ipsi in diversas 

 tlistrahuntur sententias. Isidorus sane, qui initio saecnii vii florebat , 

 modium viginti duorum sextariorum, sextarium duainim librarum facit, 

 huiusque dimidium, seu heminam, imiiis librae (3). Eldefonsi, cpii anno 

 845 scribebat, et septendecim sextarios in modio ponit, in re nostra, 

 ut superius [§21] vidimus, incerta auctoritas est. Sed et Vetus Agri- 

 mensor, qui saeculo ix in Galliis floi'uit, ita diversas de modio sententias 

 refert: « Aliis placuit xri sextariis modiain iinplei'i ; vXviS xx et duobiis ; 

 » aliis vero xxiiii. Sed has mensuras ad votum principum vel iudicum 

 » esse deprehendimus . . . Nobis vero videtur esse rectissimum ut trium 

 » librarum sextario vicies et quater multiplicato modius impleatur (4) " . 



(1) Cap. 2J. an. 817 ( M. G. H. III. 201) 



(2) «... sextarius aequus aequo cum librario siol, scxdccimque librae in modio sicnt ». Plclii- 

 ^citum Sillianum an. U. C. 510, rel:ilum a Fcstf» in />uA//fn/jo«(/e;-fj(HauboId. Anliq. Rom. Monum. 

 Lpi;al. Berolini 1830. p. 2 ). 



(3) " Emilia aiitcm appcndit librain umim. r|uae |,-cminal:i scxlanum facit Moilius diclus 



J ab eo quod sit suo raodo porfectus. Est aiiU'in luonsura libninini Ti.nn , id est icxlariorum \mi '• 

 On-, lib XVI cap. XXV. 



(4) Goesius. Rei .Vqrariac .\ucl. cic. pag. 321. 



