346 
hico reseña ó alarde Hernando Cortés en 
la cibdad de Tascalteca, é hallóse con 
quarenta de á caballo é quinientos é cin- 
qúenta peones, los ochenta dellos balles- 
teros y escopeteros , é ocho ó'nueve tiros 
de campo pequeños, é con menos pólvo- 
ra que ovieran de menester; é hico de 
los de caballo quatro quadrillas de diez 
caballos cada una, y hecha. la reseña, é 
uno por uno visitados, con mucho placer 
€ con buenas palabras, é gentil é alegre 
semblante, el capitan general les higo un 
raconamiento de aquesta manera : «Cava- 
lleros é hidalgos é amigos: excusado es 
que gastemos tiempo en palabras, pues que 
soys españoles, é tan amigos y experi- 
mentados de las obras, assi naturalmen- 
te por la gracia especial que Dios, Nues- 
tro Señor, puso en nuestra nacion de Es- 
paña, como por la libertad y esfuergo 
particular de vuestras personas. Ya, se- 
nores, sabeys é os es manifiesto cómo 
vosotros é yo, por servir al Emperador 
Rey, nuestro señor, assentamos é pobla- 
mos en esta tierra, é los naturales della 
se dieron por vassallos de Su Magestad, 
é como tales perseveraron en su real ser- 
vicio algun tiempo, rescibiendo buenas 
Obras de nosotros é nosotros dellos, has- 
ta que sin causa los naturales de Culua 
(que son los de la grand cibdad de Temis- 
titan, é los de todas las otras provincias 
á ella subjetas) no solamente se rebela- 
ron contra Su Magestad é se apartaron de 
la pleytesia é obidiencgia que debian, mas 
aun malaron muchos chripstianos, deudos 
é amigos nuestros é*de nuestra nacion, 
E que en servicio de Céssar en nuestra com- 
pañia, sirviéndole, militaban ; é nos echa- 
ron fuera de toda su tierra con mano ar- 
mada, persiguiéndonos todo lo que pu- 
dieroÁ por=-nos matar á todos los que de 
su traycion é crueldad escapamos, con 
tanto trabaxo como visteys é padescisteys 
vosotros é yo. É por tanto es racon que 
os acordeys de tan grande é señalada ¡ in- 
LRISTORIA GENERAL Y NATURAL 
juria, é mireys quánto conviene al seryi- 
cio de Dios é de Su Magestad, é de la co- 
rona é ceptro real de Castilla, é 4 nuestro 
proprio honor é vidas é reputacion, que 
por nuestra espada propria se torne á co- 
brar lo que perdimos, pues que para ello 
hay de nuestra parte muy juslas é peren- 
torias causas é racones: lo uno peleare- 
mos en aumento de nuestra sagrada é 
sancta fée cathólica contra gente bárbara 
é infiel, sirviendo á Dios é á nuestro so- 
berano Rey é señor; lo segundo asegu- 
rarse han nuestras personas; é lo otro ter- 
nemos en nuestra ayuda muchos indios 
naturales destas partes, que son nuestros 
amigos é confederados, é que son enemi- 
gos de largo tiempo de nuestros advers- 
sarios , ques mucha parte para el funda- 
mento y esperanca de la victoria. E para 
que nuestros amigos estén confiados de- 
lla, ruégoos, señores é amigos é compa- 
ñeros mios, que os alegreys é useys de 
vuestro esfuerco natural é acostumbrado, 
para poner en efetto está sancta guerra. 
É porque yo he fecho é ordenado ciertas 
ordenancas para la buena órden y exer- 
cicio y execucion desta empressa , Oydlas 
é complidlas, pues todas ellas son justas 
é convinientes á todos nosotros, é tan nes- 
cessarias quanto por ellas vereys.». 
É con mucho silencio é atencion estando 
todos, un pregonero en alta voz las pregonó 
públicamente ; é acabado el preg0n, Her- 
nando Cortés replicó, añadiendo á lo que 
se contenia en aquellos capítulos, que les | 
rogaba que guardassen é compliessen todo 
lo que se les ayia notificado en aquel pre- 
gon; é assi se lo mandó de parte del Em- 
perador, nuestro señor, só las penas CA 
que incurren los inobidientes á la órden 
militar. É todos unánimes prometieron de 
lo guardar é complir de buena voluntad, 
é de no se apartar dello , poniendo las vÍ- 
das en servicio de Dios é de Céssar hasta 
cobrar lo perdido é vengar tan grand tray” 
- cion $ injurias como avian a, de 
_- 
