1l NiCOLAI MONARDI 
hominum ufum cedunt : namillo adminiftro, ex his vafa fiunt, moneta cuditur &inne- . 
ceffarium ufum reducuntur : alus itaque omnibus potentius cft, quandoquidem illa do- 
mat, atque ita molit & concutit, üt ci cedere debeant. Sed antequam ulterius progredia- 
mur,cuüm de ferto nobisagendum fit , commodum etit, ut Ortunnus , in Cantabris na- 
tus, nobis declaret, quo modo ferrum eruitur & paratur , & quzcunque alia de hoc me- 
tallo illicomperta funt; quia, iis cognitis,cum firmiore & folidiore fundamento negotium 
conficiernus. Onr. Doctor adeó multa nobis differuit, ut in hoc certamen me etiam de- 
fcendere obftringat.dicam ergo, licet Cantabrico more, quz mihi nota fünt. Sciendum 
e(t, montana omnia Cantabrizloca, Ferri venas magná ex parte habere, non tamen om- 
nes excoli, fed illas duntaxat , qua magis divites funt, & majorem ferri quantitatem prz 
bent: reliquas negligi;quia fumptus refundere nequirent. Lapides infu mmà vena cxiften- 
tes ferrum rigidius & magis folidum reddunt,ut illud, chalybem à foliditatca ppellentzipfa 
vena plerumque eft in magnis rupibus, quibus fuffoffis, ignem ad eas con fringendasinii- 
ciunt: deinde malleisin fragmenta contundunt, quz fornacibus ardentibus injecta diffol- 
vuntur & emolliuntur,ut in minutiora fragmenta diffiliant,quz fornaci ad cam rem aptae 
impofita, liquantur; ferrum in infimam fornacem ftillat, & in magnam maffam coit:eain 
partes fecta incudi fuübiicitur, && ingentibus ferreis malleis abaquáí ublevatis in hujufmodi 
laminas contunditur, quales parieti innixas confpicitis. Venas quidem reperiri certum eft 
quz aliz aliis magis durum, illudque elaboratu magis difficile ferrum praebeant... 1n Ger- 
maniá erutum, magis blandum eft, & in elaborando mapis obfequiofum.  Belgicum , 
afperum eft & incommodum; eamqQueob caufam; fragili funt quz ex co conflantur. Ita- 
lia, omnis generis przber. Cantabricum autem reliqua bonitate füperat, quia claboratu 
facile, & reliquis validius eft, caue de caufa in omnes regiones transfertur, D, M. Scd cha- 
lybsne é Cantabrisadvehitur, quemadmodum ex Italià ? Os. In Cantabris Fetri genus 
eruitur adeó durum & folidum, ut; elaboratum, chalybis vicem prz beat; praefertim adhi- 
bità, ut folet, temperaturá, licet valde difficulter elaboretur. Chalybs ex Italià delatum, 
prafertim Mediolano,longé ab hoc differt, nam magis blandum eft, & magis obfequio- 
fum, atque etiam praftantius : eam ob caufam , fabri magis expetunt , & illo frequentius 
utuntur. p. M. Non defuerunt, qui Chalybis venam à Ferri vena diftingui velint. O n T. 
Falluntur, quia omnes funt Ferri venz;in co differentes, quód aliz aliis magis durum prz- 
beant: id autem quod fortius & folidius cft, propter duritiem, Chalybem appellamus; & 
quzdam funt loca, é quibusaliud ferrum non eruitur, quàm durum illud, quale eft totum 
illud territorium Mez4ragog vocatum, in quo omnes venz iítius duri ferri fünt: cam ob 
rem, Chalybem appellantomneferrum ex eo erutum; quod ex locinaturá fieri arbitror : 
^ fed ex Italià delatus chalybsalteriuseft nature. |. Nam iflic diverfa funt ferri venz , alix 
: videlicet blandi & in opere obfequentis; alix autem, afperi, duri, & elaboratu difficilis: ad 
Chal». conflandum autem chalybem quem ad nos mittunt, hoc artificio utuntur. Ferri blandi 
fandinaio i» cam quantitatemfumunt, quz commoda videtur; é quo parvas & tenues laminas con- | 
14i - $fant,deinde marmor & ferri fcoriam in tenuiffimum pollinemterunt:iffafimulcom- ^ | 
mixta cum prunis ardentibus in fornacem ejus rei caufa paratam iniiciunt, & incendunt; 
deinde ferrum illud durum , quod elaborati nequit, adiiciunt: ignis ardore hzc omnia 
AE os colliquantur; & maffa conflatur, ex quá crafíx ille chalybis lamina fiunt, qux ad nos tantà 
copià inferuntur. Chalybs autem appellationem fumpfit à populis fic nominatis, qui duro 
illoferroabundabant. —— .— — Uu j 
claisan. . V lis porro eft chalybs ad multa, propter duritiem quà ferrum fuperat, & quia majore 
litas. vi & adiione pollet : illo igitur ferrea inftrumenta exacuunt , & cisrobur addunt, ut diu- 
e tiüs perdurent, & faciliüs majoreQue celeritate opus fuum peragant: purius enim & magis 
nidum eftferrum,ideoQue ficcius,magis album & fragile,celerisque actionis. Hzc funt 
quz de ferri & chalybis otigine intellexi. n. M. Eleganter Ortunnus differuit; necid brevi- 
.. &er)fed prudenter & fapienter. Multas nationes ifta duo mezallafibi comparare neceffe eft; 
quandoquidem ad plerafque res fnt utilia. Og. Multi àme redimunt, fed longé plures 
'Alloutuntur : nam nulla cft arsin hac urbe, cui non fit neceffarius chalybis ufus. p. M. Pet- 
gratum Burgo & mihi effet, (i in quibus artibus ut plurimum ufurpantur, nobis enatrares. 
Onr. Adcó mültz funr, ut plurimis diebus enumerari vix poffent, quanto minis hoc exi- 
guo, quod nobis fupereft, tempore ? n. v. Przcipuas & magis neceffarias duntaxat enume-- 
13 pto temporis brevitate. Onr. Quz mihi occurrent, referam. "x. 
Maxima fetri, & magna chalybis pars in conficiendisarmis infumitur, quz vel ad de- 
fenfionem, yel ad offenfionem funt idonea: quia nulla eft univerfi orbis regio, in quà non 
: excrceantut, & in plerifque etiam non fabricentur : plurimum autem abfümiturin confi- 
ciendis pyxidibus ferreis, quarum tam ingens in bellis & exercitibus cft ufus, ut m s 
praftan- 
