OBSERVATIONVM:TIBER i3 
ab ipfa pueritia Scythico arcu fefe exercere folent: quin &z ipfi pucri in cunabulis (i itafcan: 
rur & ejulent, oftenfo illis arcu, autfagirta in manus data placantur: propterea ipfos eriam 
T'utcas atcus jaculaione fupcrant. Quemadmodum autem antiquitus ftrenui erant in 
pugnis marinis: fic etiam nunc adcó dextri , agiles & (trenui funt, ut & fais naviculis 
quas $quiraces appellant , magno animo hoftibus re(iftant.. Hxc idcó referimus; quo- 
niam experti fumus , & vidimus illos à Piratis oppugnatos inter Zacynthum , nunc 
Zante ,& Cerigo , olim Citheram , tam fortiter pugnantes, ut bini myoparones , etiam 
in malacia , parvam Cretenfem naviculam adgredi cominus non fintaufe. Hac Infula 
Creta difficile vi oppugnari poteft; nam cümad cam nullus (it aditus nifi per mare, & in- 
commodos habeat portus, munitior propterea cfl. Verum quidem eft urbium & caftcl- 
lorum muris cinctorum incolis non dceffe commodos portus, ut in Canea, Candia, Sctia, 
Voulifmeni, Chifamo, Selino, Spachia : fed prterquam in pradidis urbibus , rariadmo- 
dàm funtin littore portus: atque omnes;lli; procul ab urbibus:é quorum numero unicum 
dumtaxat in tota infula commodum novimus, /a $42 nominatum, qui pone Caneam ur- 
bem cft: in quem Ariadeni Barbaroffa cognominati triremesappulerunt, poftremo quod 
Turca adverfus Venetos geffit bello. Sed, ut di&um eft, reinfedta ,imó vix confpecdto 
quidem hofte, militem in triremes recipere coadus fuit, ob exiguum numerum, & loci in- 
commoditatem. Tres folummodo celebres urbes nunc (ünr in infula Creta. Primaria 
Candia nominatur (olim Matium) à qua univerfa infula appellationem defumpltit. Am- 
plitudine fecunda poft Candiam, Cazea vocatur, olim Cydon, à qua cotonea niala cydo- 
nia dicta funt, Tertia eft RJetymo, quam veteies Rhithymnam nuncupabant: paulo in- 
commodiorem habet illa portum pro navibus & triremibus , quoniam minoribus folüm 
naviculis aditus in eum patet: at Canea & Candia commodiffimos habent, proomnibus 
navium generibus, cofQue egregie claufos, & ab omnibus ventistutos. Hac de tribus pri- 
mariis populofis urbibus: de caítellis autem hinc inde per infulam fparfis tranfcuríim age- 
mus. Voulifmeni caftrum olim Panormus dictum . adhuc integrum cft, inter Cytiam & 
Candiam ad littus maris in edito fitum ad cujus latus nitrum horrenda eft maris vorago. 
Cytia, olim Cyteum, quartum e(t Cretx propagnaculum:nam oppidum pufillum eft;po- 
pulofüm tamen, ad infimam infulz cufpidem, é regione Rhodi, ut centum duntaxat mi- 
lium paffuum interftitium fitinter Rhodum & Cytiam urbes. Duo fünt praterea alia ca- 
ftella in fummo capite infulz.. Vnum mare ZEgaupi fpedtans ad Septemtrionem,C/y/ame 
nunc, olim Cyfamum appellatum , omnino feré dirutum, cujus tamen vetcres muri ad- 
huc integri permanent: füblimi loco non eft itum, fed humili,telijadtu à littore, Dimidio 
à Chyfamo miliari, verfus Canofpata, vel Capofpada, vetuftz cujufdam urbis in colle (itc 
rudera inveniuntur, dimidio à mari miliari, ubiadhuc murorum reftant veftigia, & tantus 
. elegantium cifternarum numerus, ut nemo fine magna admiratione cas contemplari 
queat: incolz Paleo Hclenico caftroappellant. Portus muriqui jam fere arena oppleti 
funt , magno indicio funt , cam urbem antiquitus fuiffe potentem. | Ex adverfo Chy- 
fami , infüla tranfverfim dimenfía , aliud eft caftellum in colle fitum ad maris littus , 
nomineScelino. Aliud eft praterea oppidum Spachia nominatum , quod muris non cít 
cin&um , fed xdificiis hinc indé fparfis magnum quendam pagum efficit ad. celíiffimo- 
rum montium , olim Leuci nominatorum, nunc verà dela Spachia , radices in declivi fi- 
tum: ibi parva quzdam arx folummodo eft extruda adverfus piratas perfugium , in qua 
prafe&us vix commodam habitationem habet. Hujus pagi incola belli fcientia & fagit- 
tandi peritia reliquos infulanos longe fuperant : dele&antur propterea validioribusarcu- 
bus,quàm reliquarum provinciarum incole, Q uidquid olim de Creta: fluminibus didum 
fit, perfuaderi mihi non poteft, unicum in tota infula reperiri quod navigabile fit, aut par- 
vam fohim naviculam ferte poflit.: Certum eft multos inveniri magnos rivos, in quibus 
fponte & finc cultura Colocafía crefcit : quod mihi non mediocrem admirationem attulit 
tantàm cjus quantitatem iftic confpicienti.. Inveniuncur & in illis Ruviatiles cancri. Aéris 
tempeties , & rivorum fluentium commoditas occafionem prabent incolis cultiffimos 
hortos infttuendiy& elegantia vireta, eadue magno numero ingentem illis cenfum adfc- 
rentia. Horum nonnulla adeó amano loco funt; ut eorum contemplatione nunquam 
quempiam tadium capiat , przfertim in poffeffionibus nobilis cujufdam Veneti, cui no- 
men loannes Francifcus Baroczo, qui nosin omnibus fuis przdiis & villis honorifice exci 
pi curavit, & quz in illa regione fingularia erant, dcmonftrari. Vireta maxima ex parte 
funt confità amygdalis , oleis, malis punicis, ziziphis; ficis , aliique frudtifenis arboribus, 
inter quas vaftz magnitudinis aurez mali, citrize, & Adami poma ferentes, € quorum fru- 
&ibus Graci fucco:expreffo dolia implent , quibus fuas naviculas Squiraccs nuncupatas 
onerant, & Conftantinopolim, vel inalias Turca fuübjcdas pintinties rebunpj sn cum 
ucc 
Fd 
