í 
OBSER VATIONVM LIB I 49 
* ' X 
Natura numquam oblctata cft perfe&tiorem fubftantiam elementarem condcre,quam 
aurum : nam non minis parum & fincerum eft in fua qualitate , quàm ipfa fimplicia, ex 
quibus compofitum eft,clementa. Non igiturimmeritó prz reliquis divitiis illud. atima- 
mus, atque reliquis metallis przcellere cenfemus. Nam Natura; zquà quantitatis propor- 
tione cum clementorum fymmctrià refpondente illud condens, ab ipfa origine jam ex- 
purgatum reddidi, ipforum elementorum fimplicium inftar: atque iftà elementorum; 
in virtute pari, conjunctione adeó delicatam & perfe&am indiffolubilisunionis mixtura 
generavit, ejus colligatnionem tam fideliter fabricans,ut incorrü ptibilem maffam conflàrir; 
qua in fua excellentia & bonitate in xternum permanet. Eam ob caufam nequeàtempo- 
ris injuria vinci, neque ullam excrefcentiam , aut rubiginis fuperfluitatem in fe continere 
' aut ferre poteftaurum,. Nam tametfi multo tempore aquáà merfum aut igrie (epulum 
mancat, nullam tamen inde maculam contrahit, neque aliam qualitatem , aut ponderis 
imminutionem adquirit. Illud fingulare privilegium prz reliquis merallis obtinet. 
Ex Siderocapf fodinis ingens auri & argenti fumma Turcarum Imperatori accedit : 
nam fingulis menfibus deductis operarum ftipendiis,pto (ua portione decies odties mille 
ducatos, nonnunquam triginta millia, interdum plus, aliquando minus accipit. Qui cen- 
fum pendunt, non meminiffe affirmárunt iam inde à quindecim annis minus pendiffe no- 
vemaut decem ducatorum milibus infingulos meníes pro Turcarum Imperatoris jure. 
Mezalla veró iític purificantur labore & induftrià Epirotarum, Grxcorum , Iudxorunm, 
Wallachorum, Circaffiorum;Servianorum & Turcarum. Circiter quingentz aut fexcen- 
tz fornaccs per Siderocapfz montes fparfe (unt: neque ulla eft qux peculiarem dominum 
non habeat, qui fuis expen(íis omnia neceffatia in ca péragi curer. Porró cüm foffores;tüm 
qui effoffam fodinam educunt, Caducxo five. virgula divina non. utuntur, fed (ine forte 
aur fupputationis calculo; foffionem profequuntur prout illam commodam & utilem 
initio invenerunt.  Pyritis.five Marcálitz; genera variis przdita funt: coloribus. Aurum 
yero atqueargentum purum nonrepetiunr; quin priis fufüm fuerit. Neque Chryfocoila 
iftic eft; neque Gobaltum: neque foffilium carbonum apud illos ufus: alià veró ratione 
metalla excoquunt: quàm in: Germania: Eorum fodinz fluoribus:catent.. Leges intet 
Mcuallicos fancitz diligenter ut in aliis provinciis obfervantur. Qi argentum ab auro 
aquz fortis beneficio feparabat, Chriftianus erat Armenius. Vocabula quibus nunc Side- 
rocapfz res metallicas exprimunt, neque Greca neque Turcica funt : nam Germani qui 
primüm 'eas*fodinas excolere: coeperunt ; incolas metallicarum venarum , & inftru- 
mentorum quibus in eruendis venis utendum, nomina Germanica edocuetunt, qux dc- 
inde exteri cüm Bulgari tàm Turca obferyarunt. Eorum officinz à Germanicis differunt: 
in quibustota hebdomada laborare folent, initium à die Lunz facientes & die Veneris fi- 
nientes, quoniam Iudzi die Sabbati fcriantur. Omnes camini feu fornaces fccundum 
riuulos ex(tru&z funt, quia rotas quibus folles fublevantur aqux impetu verfari neccífe 
eft. Septem autem fünt ii riuuli;quorum hac funt noorina, Pianize, Amerpach, Kyprich: 
qui vero ad Orientem fpedtant, Ro(clietz & Ifvotz nuncupantur, Fornaces in quibus Py- 
rites colliquancuz, viliter.ex(bructx funt: ut qua duntaxat ou alleribus plutei fivc ta- 
bulatiin modum cooperta (unt : Ampli funt camini &in zdificii meditullio exftrudi, va 
lido muro pofteriore parte conftantes, atanteriorc levi materia «claufi., quam die Veneris 
füb no&em diruunt: nam éüm fornicisquodammodoin modum ex(tru&ti fint ;, fümum 
fivecandidam fuliginem recipiunt; Vezeribus Spodos appcllatam;ex metalli vapore exha» 
lantem, & quo flamma maximé ferit loco, dum venacolliquatur , camino adha-rentem; 
Grxcorum. vulgus. Papel, alii Papulá. nominant, cujusapud illos nullus eà ufus, aut pre- 
tium. Invenitur & Pompholyx, fupradidà paulo candidior: utriufque fi quis colligere 
vellet, facile ingulis feptimagis decem libias cogeret, Folles eredi (tatuunturore in ter: 
Iam ad.caminiimum. obverío ; (üblevantur veró.& deprimunrur brachiisé tota qua aqua 
imperuextra dicium verfatar;immiffis., Rota. binas cruceshaber, qua: odona brachia 
conflimun: em Wir rota infixa. . Quatuor priora brachia follescomprimunt: reliqua 
YCIÓ quatuor perpctuó.non exercentur,quoniam ad.alios folles;quibus plambum ab ar- 
ganto.feparatur , umpellendos funt deftinata. , Carinus, fivc fornax ingenti ote hiat, pcr 
quad carbones &.ycna colliquanda alternatim-ipiieiüngur : atque bina foraminahabet al 
teruminferné juxta tcrram, per quod liquefadia vena effluit, alterum paulo füpra in ipfius 
caminiquedammodo medicillio, qua ventus exfpirat, .& is, exhalatione opus habens, 
aéxem recipit; Materia per imum foramen cffluens, cum (uo exeremenro, quod fempcr 
fupernatat, delabitur: perpetuoQue id excrementumá mcrallo,quod. inimo fubfidit;parva 
quadam foffa fornaci contigua, eximendum É Quoniam epi Sid i " 
l i ati iiciunt: nam cüm frigefcunt, crüftam 
WA ups get illa paulatim auferunt & abii riga üamíspra 
