OBSERVATIONVM' LISBER IIT. 177 
Iudxi magni negotiatores, & varias calluerunt lingtias; quod cüm cx Hiftoriis ,tüm ex: 
facra fcriptura probari poteft... Nam cum ludzi undique confluxiffent Hierofolymam, ut 
intercffent fefto Pentecoftes ; Domini noftri lefu Chrifti Apoftoli, qui Galilza nunquam 
egreffi erant, neque aliam linguam noverant quàm vernaculam cjus regionis , co camen 
die finguli loquebantur omnibus Tinguis;quod maxime admirati (unt ludzi prafentes,qui 
ex Parthia & Media advenerant, Elamitzz, Mefopotamiz & ludzz incola, Cappadoces, 
Ponti & Afizs, Piüidie, Pamphyliz, Zigypti, Lybiz accolz, Romani , profelyti plerique , 
hoc eft, qui fponte ludaifmum amplexi erant, przterea Creteníes & Arabes: eamque ob 
caufam fefc mutuó interrogabant: Nóune hi omnes Galilzi (unt? & tamen finguli audi- 
mus eos loquentes lingua in qua nati fumus. Hxc autem defcripta funtin A&tis Apofto- 
lorum: ex quibus probare volumus, ab omni antiquitate per univerfum orbem negotiari 
foliros.- T'urcatum fimplicitasadmodum corrupta eft ludxorum commercio : quemad- 
modum Galli nonnihil immutati funt exterarum nationum commercio ; ad minimum , 
ipforum ingenia torpentia,excitatiora funt reddita. Vbicunque tandem ludai vivant, te. 
liquas nationes verfucià fuperant: Omnem Turcicam ncgoziationem ita amplexi funt, 
ut tota Turcici [mperatoris opulentia , ejufque univerfus cenfus in eorum fit poteftate. 
Nam majore precio redimunt quzfturam cenfus provinciarum, teloniajue & navium ex- 
cenfum , aliadue T atcici imperii vectigalia: Eam ob caufam feduló eorum linguam edi- 
fcuntcum quibus negotiantur.: Eà aftucià utuntur, ut in Italiam negotiationis caufa pro- 
fecuri, capirisopcrimenrum colore albo inducant , ut Turcz cffe exiftimentur; nam Tur- 
carum fidei plustribuitur quàm ludxorum : alioqui l'udai peregrinantes, operimentum 
illud capitis lavumgeftare folent; Armeni; Graci, Marouitz, Indi, Cophthi , & reliqua 
nationesquz Chriftianam religionem ample&untur;czrulo-purpurci coloris geflantillud 
diadema,vel verficolor.foh enim Turcz album ferunt... Quoniam autem ludxorum ope- 
1 uti (rpenumcro coacti fuimus, atque cum illis verfari; facile deprehendimus, aftutià & 
malitià reliquas nationes füperare- Non vefcuntur carnibus, à Turca, Grzcóve, aut Lati- 
no fivc Franco, ut vocant, apparati: nihil pingue edunt ;neque quod Chriftianorum aut 
Turcarum (it, fed nec vinum à Chrifliano vel Turca redemptum bibunt. Tot contro- 
vcrüz & fchifmata inter illos funt, ut plurimi contraria: ab aliis fentiant.. Nonnulli Chri- 
ftiana mancipia poffident, mares & feminas, quorum operá variis in rebus utuntur dic 
Sabbathi; veluti in Conftantinopolitana typographia, aut exercenda mercatura : feminis 
etiam abutuntur tanquam ludzis:. Hacalii reprchendunt, & in Legem peccari afferunt, 
negantes udxolicere mancipio feminei fexus Chriftianoabuti ,quód mulier Chriftiana 
fit; neque maresad labores die Sabbathi adigere, quoniam ipíius opera peragantur. Ac illi 
prohibitum non effe refpondent, quandoquidem res (int fua pecunia redemptz..-. Recenti 
adhuc memoria Iudxo cuidam , medico filii Turcarum Imperatoris Iconii habitantis, 
mancipia fucrunt binx Hifpania puella: eleganti forma praditz , & Italicam linguam 
callentes , quibusábutebatur; & licet ex iis proles fuftuliffet, vendere tamen voluit :1pfaf- 
que intelleximus moctoreanimi admodum adfcétas, quód in Turcarum poteftatem ven- 
turz effent: Cüm enim Turca puellaaliqua fuo acre redemptaabufi fuerint, tametfi cx ea 
| proles fufceperint,illam quam maximo poffunt precio denuó vendunt, utaliam ea pecu- 
nia redimere queant. | Hinc fit urinterdum mulier aliqua viciesaut tricies publicé venun- 
detur, viri nonnumquam quadragies, modà Iudzis, modó Turcis. Qni magis fcrupulofi 
funt Iudzi, aiunt fibiprohibitum ne cum exteris mulieribus commifceantur; mancipio vc- 
ró corum religionem profitente , pro arbitrio abuti poffz. Qui per /Egyptum, Syriam, 
AfiamqQue minorem , & uniwerfum Turcicum dominium medicam artem profitentur, 
magna ex parte Iud fnt, licet etiam nonnulli Turca teperiantur, Iudzis plerumque do- 
&iores, & fic fatis in praxi induftrii: in reliquisautem rebus quz in abfoluto medico requi- 
runtur, non admodum verfati. Facile eft ludis medicam artem callere, ob librorum 
Gracorum, Arabum & Hebrzorum commoditatem, qui in ipforum vulgarem linguam 
converíi funt, uti Hippocratis, Galeni, Avicenna, Almanforis five Rhafis, Serapionis , & 
aliorum Arabum auctorüni. Turca étiam Atiftotehs-& Platomis:opera in Arabicam & 
"'urcicam linguam converfa habent. Aromatarii , quos Marerialiftas vulgo appellant, 
Turcici dominii urbes incolentes,magna ex parte ludaifant: T'urcz autem in Aromatum 
cognitiorie. peritiorcs , pluraQue fimplicia medicamenta in fuis officinis venalia: habent 
quàm.nos in.Furopa : 1mo aufim dicerc , primarium. Aromatarium Venerum tabernam 
varictate-aromatum.& medicamentorum adeó inftru&am non babere, ut Aromiatarius 
aliquis.Lurcicus i de numero& varjetare dico;non de quantitate, Prafcriptoáliquo me- 
dicamento, illud &artim 'Acomatatio mittit Medicus (nulli enim apud.eos funt Pharma- 
eopari).&. medicamenta fimplicia ab illo przfente pecunia. redimit, more apud cam 
ts A gentem 
