PEMPTADIS PRIME LIB. L $ 
De facultatum differemtim, c earum prima ,barümque ordinibus 
ac gradibus. CAR IYTE 
M: DICAMENTORYM autem facultatescomplures funt: Quzdam primz funt & 
dicuntur: aliz fecunda, quz ad has fequuntur: quibus iterum fuccedunt terz:pofte- 
riores quartz,quzà prioribus non pendentfed folis experimentis cognofcuntur. 
Prima facultates ab ipfis clementisnullius interuentu proueniunt, reliquarum idcirco fa- 
cultatum veluti bafis & fundamentum cxiftunt; exceptis tamen quartis, quz nó qualitatem 
aliquarà manifeftam,fed fubftantix potius formam confequuntur. 
Primz funt,vt cálfaciendi, refrigerandi,humectandi,reficcandi,& qux per horum coniu- 
gationem nafcuntur: calfaciendi & humecandi : calfaciendi & reficcandi: refrigerandi & 
humedctand:: refrigerandi & reficcandi. n 
In harum medio facultas efttemperata ac moderata, quz ei , cui admouetur , temperatu- 
ra refpondet;fic vt nec excalfaciat,nec refrigeret,nec humedet,nec re(iccet. Reliqux ab ex- 
cedente & prapollente qualitate appellantur , in quibus ratio maioris ac minoris exceffus 
confideratur: Neque enim omnium corum;qua ad medicamentorum materiam roferun- 
tur,zque E qualitates; Q uzdam enim mitius calfaciunt,refrigerant, humc&ant, 
aut reficcant: ifta pauló amplius: alia multum: nonnulla plurimum. 
Continentur autem iflorum receffus certis quibufdam limitibus , quos ordincs,raZe so) 
as dade: Galenus etiam Zp/fuouc fiuc numeros: recentiores veró gradus appellant ; qui om- 
nino quatuor habentut. 
Ad primum ordinem referuntur quecunque à medio ac moderato tam exiguum decli- 
nant,vt non cuidenter alterent, fed rationali quadam demonftratione indigent, qua altera- 
re oftendantur: veluti Oleum rofaceum,quod eosqui aduftione tentantur,refrigerat ; refri- 
geratos etiam offendit: vnde & magisrefrigerare quàm excalfacere apparet , fed tamen va- 
lida ab co rcfrigeratio non percipitur,fed qua: proxima temperici mediz. Atque codem iu- 
dicandum modo, de iis quz à moderata tem fene ad calidum,humidü,aut ficcá declinarát. 
|. Quz veró manifcílé ac cuidentet ficare, humedare , calfacere, aut refrigerare poffunt, 
nec demonftratione opus habent;ca fecundo ordine cenfentur. 
Tertio autem annumcetantur his potentiora, qua vchementius, tamen non fummé, qua- 
litatem fuam exercent. : 
Adquartum ordinem pertinent.calida quidem vehementer acria ac vtentia , ds ua 
exulcerant,& veficas excitant,& cruftas faciunt: frigida veró quz ftupefaciunt, ac fenfu pri- 
uantqua maxime & longiffiméà medio ac moderato recedunt. — — 
Siccum autem quarti ordinis nullum eft inuenire, inquit Paulus JEgineta ,medicamen- 
tum,fi non vrat : Nam quod fummé exficcat, id plane vrit , vt Calchitis, Wu calx. Tertij 
veró ordinis ficcanrium poteft aliquod effe ctiam non vrens; quemadmodum quz vchc- 
menter adílringunt omnia. 
De JMedicamentorum partium ac fubflantia e(fentia. 
ATP.OV. 
D E partium ipforum medicamentorum effentia opcrzprecium fuerit paucis agere,priu(- 
qvam ad reliquarum facultatum explicationem pergamus.Citra enim huiuscognitio- 
nem,fecundzac tertiz facultates definiri ac explicari nequeunt. Siquidem hi non folas pri- 
masfacultates,fed & partium effentiam confequuntur. Ter 
— Partium autem effentia nonnullis tenuis contigit : aliis veró craffior. Haec craffarum 
partium & za3puepii:illa Vcró tenuis effentie, tenuium partium & 2ez/ouepii , appellantur. 
Tenuium autem partium funt,qua facile in tenues ac minutulas partes di lucuntur , fi- 
ue;qua celeriter in tenuia foluuntur. pios ; 
Craffarum veró partium funtquze facilé in tenuia folui non poffunt,vt dura, folida,lenta, 
viftida; quarum fubftantia haud friabilis. 
Galenus tenuiflimarum partium aquam & aérem cffe oftendit : Promptiffimé fiquidem, 
vt de fimp.med.facul.lib..cap.x1111.tefert,aqua per pilos & veftimenta profluit, partes ha- 
bens diuifibiles,& qua facile in minutiffimas diftrabi poffunt. Ar fimiliter , codem au&ote 
lib.r.cap.xxt rir. in enuiffimas partes cóminuitur,per corpora denfiffima exquifité penetrás. 
Atqueidcirco qux tenuitim funt partium,aérez effentiz ac fübftaptiz participantcuiuf. - 
modi odorata,quz quatenus odorata,tenuis funt fubftantiz; vt Paulus ZEgineta teflatur:fed. 
quz craffarum partium, hac terreftria funt. 2. 
Quazcunque autem tenuium funt partium , ea & facultatem fuam liquori alicui veluti 
A 4 - vino 
