19 



III. Algemeene historische aanteekeningen. 



§ 6. Dat reeds in de oudheid de opmerkzaamheid van de schrijvers over natuur- 

 wetenschap niet alleen, maar zelfs die van het volk op de gallen van den eik was 

 gericht, houd ik voor waarschijnlijk. Onder een tiental galvormen toch die 

 Theophrastus aan genoemden boom kende (300 v. Chr.) komt er eene voor 

 (pilos) die wollig is, een harden kern insluit en even goed brandbaar is als de 

 zwarte galappel, waarom zij voor lampepitten wordt gebruikt •) ; een dergelijke 

 toepassing doet natuurlijk bekendheid in wijderen kring vermoeden. Niet onwaar- 

 schijnlijk heeft Theophrastus hier de gallen van Andricus ramuli voor zich 

 gehad '). 



Onder de negen overige vormen, die deze schrijver aanvoert, meen ik met 

 zekerheid de woningen van Aphilothrix lucida, Cynips Hartigii en Spathegaster 

 baccarum te herkennen. Van de eerste toch wordt vermeld, dat zij een kuif draagt 

 en in het voorjaar een sap afzondert, dat als honig aanvoelt en zoo smaakt ^). De 

 volgende wordt door T. met een moerbezie vergeleken; en wat de derde betreft, 

 weet ik de wasachtige doorzichtigheid in verband met het later hard worden van 

 vele exemplaren alleen aan de woningen van het genoemde insect toe te schrijven. 



Een vijfde gal, die ik uit de beschrijvingen van Theophrastus geloof te kunnen 

 interpreteeren, en waarvan vele latere schrijvers zooals Strabo, Tacitus en 

 Josephus hebben gewaagd, is deveel besproken, maarvaakvoor mythisch gehouden 

 »Sodomsappel« (poma sodomitica, mala insana, appel van de Doode Zee) '). De 

 standplaats in de oksels der bladen, de blinkend scharlakenroode kleur in het mid- 

 den der oppervlakte, de bittere inwendige zelfstandigheid waren aan T. bekend. 

 Deze opvallende eigenschappen komen overeen met de kenmerken, welke W. 

 E 1 1 i o t, die in Syrië de zaak opzettelijk heeft onderzocht, vaststelde voor de gallen 

 eener galwesp, die Westwood Cynips insana noemde, gallen, die volgens 

 E 1 1 i o t ontwijfelbaar de bewuste appels zouden zijn ^). Brengt men haar voor- 

 komen op lage eike struiken door de geheele Levant, haar spoedige ontwikkeling en 

 kortstondig bestaan in verband met de bovengenoemde eigenschappen, dan is het 

 eenigszins verklaabaar, waarom juist deze gal sints overoude tijden in het gemoeds- 

 leven der volken werd opgenomen. Ook aan de Arabieren is zij wel bekend. 

 Elliot zegt: »The Arabs told us to bite it, and laughed when they saw our 

 mouthes fuU of dry dust.« Ik kan echter niet nalaten hier nog bij te voegen, dat J. 



') H. O. Lenz. Die Botanik der Alten, Griechen u. Romer. Gotha 1859, p. 400. 



') Waar ik in 't vervolg over Cynips-gallen spreek volg ik de terniinologie van 

 Gustav Mayr. 



') Eenige exemplaren dezer gal heb ik aan Dr. G. Mayr te danken. Het knopje 

 aan het uiteind der lange stekels, die de oppervlakte bedekken, is met een doorschijnend 

 laagje eeher kleurlooze ingedroogde vloeistof overtrokken. Stekels en vloeistof zijn 

 ongetwijfeld een beschermend middel tegen sluipwespen. 



*) Lambert was de eerste die de galnatuur dezer producten verdedigde. (Trans- 

 actions of the Linnaean Society, Vol. XVII, June 1835). Hij hield ze echter op grond 

 van de niet zeer nauwkeurige teekeningen van de galappels van den handel door Oli vie r, 

 voor daarmede identiek. 



^) J. O. Westwood, Mr. W. Elliots account of the Poma Sodomitica. Trans- 

 actions of the entomological society of London, Vol. II, pag. 14. .\ug. 3, 1835. 



