Over het ontstaan van knoppen en wortels 



uit bladen. 



Nederlaiulsch Kruidkundig Archief, Nijmegen, 2' Serie, 3'' Deel, 4' Stuk, 

 uitgegeven in 1882, blz. 438 — 403. 



Inleiding". 



Eer ik met de beschouwing; der re[)roductieverschijnselen aan bladen een begin 

 maak, komt het mij noodzakelijk voor een kort overzicht te geven van de 

 belangrijkste feiten, welke ten aanzien van het ontstaan der zoogenoemde adven- 

 tiefvormingen van stengels en wortels bekend zijn, en van den invloed welke uit- 

 wendige omstandigheden op de plaats van dit ontstaan uitoefenen ; voor deze 

 organen is het niet moeielijk een onmiskenbaar verband aan te wijzen tusschen 

 de stroombanen van het voedsel en de plaatsen waar de nieuwvormingen op- 

 treden. Zoodra dit verband is vastgesteld, laten zich de meer gecompliceerde ver- 

 houdingen der bladen gemakkelijker overzien. Hoezeer Vö chti ng dit onderwerp 

 in zijn boek over de orgaanvorming in het plantenrijk ') uitvoerig behandeld heeft, 

 en de ten deele reeds lang bekende feiten, welke daarop betrekking hebben, door 

 zijne zorgvuldige onderzoeking op nieuw bevestigd, uitgebreid en gerangschikt 

 zijn, komt het mij toch voor, dat een andere volgorde, dan door hem is aange- 

 nomen, noodig is om den samenhang der regeneratieverschijnselen met de rich- 

 ting, waarin de zwaartekracht op de hoofdas der plant werkt, in het juiste licht 

 te stellen. Daarom heb ik ook de door V ö c h t i n g gebruikte woorden ^^top« en 

 »basis« vermeden en daarvoor »boven-« en «ondereinde in de plaats gesteld. 



Beter dan uit een definitie leert men de beteekenis dezer woorden kennen 

 door de beschouwing van figuur i. waarin tevens is aangewezen, welke adventief- 

 vormingen — knoppen of wortels — men aan het »boven-« en »ondereinde« der 

 betrokken organen of der daaraan ontleende stukken heeft te verwachten. Men 

 ziet daaruit dat het »boven-« en »ondereind« van de hoofdas bepaald wordt door 

 de richting waarin de zwaartekracht daarop werkt, en dat ditzelfde geldt 

 voor de zijwortels en de zijstengels van den eersten rang. Daarentegen is in de 

 vertakkingen van hooger orde onder en boven afhankelijk van het 

 m o e der o r g aa n. Geheel dezelfde redeneering geldt voor de stukken, die uit bla- 

 den kiuinen gesneden worden ; zooals men bemerkt, is het »ondereinde« daarvan 

 steeds daar gelegen, waar de krachtigste nerf, die er in voorkomt, het dikst is. 



Een belangrijke moeielijkheid ontstaat echter door deze nomenclatuur voor 

 de onderaardsche stengelorganen, zooals dit blijkt uit de vergelijking van den 

 aardappel met den wortelstok van Yucca in figuur i. Blijkbaar is de laatste 

 ten opzichte der regeneratieverschijnselen met een hoofdas of zijwortel van den 



') H. \'öchting, Ueber die Organbildung im Pflanzenreich, Theil I, Bouii, 1878. 



