100 



staan, ook meer of minder geschiktheid tot worteivorming bezitten, maar dat het 

 omgekeerde niet het geval is. zoodat er een aantal bladen bekend zijn die wel 

 wortels maar geen knoppen voortbrengen. Daarom zal ik bij het bespreken der 

 knopvorniing als een van de worteivorming onafhankelijk verschijnsel, in menig 

 bijzonder geval om duidelijk te blijven, gewag moeten maken van de wortei- 

 vorming uit hetzelfde blad, en daardoor den geregelden gang van het onderwerp 

 nu en dan vooruitloopen. 



Bij de propagatie door middel van sommige leerachtige bladen, schijnt in 

 enkele gevallen een niet onaanzienlijk gedeelte van het volwassen blad onmiddel- 

 lijk een blijvend deel van het nieuwe individu te kunnen uitmaken, zonder vooraf 

 den meristeemtoestand te doorloopen. Voor de bolrokken derLiliaceën geldt 

 hetzelfde met betrekking tot het kleine gedeelte van het weefsel, dat tusschen 

 den adventiefknop {ak fig. 2, 3) en de adventiefwortels {a7V fig. 2, 3) gelegen is, 

 doch hier is het verschijnsel van tijdelijken aard, daar de worteivorming grooten- 

 deels van den adventiefknop uitgaat; zoo is l>7i> fig. 2 de eerste bijwortel welke 

 op deze laatste wijze is onstaan. Dit zijn dus in zekeren zin meer of minder 

 duidelijke uitzonderingen op den boven uitgesproken regel, volgens welken het 

 nieuwe individu alleen uit den adventiefknop ontstaat, en het zijn vooral de leer- 

 achtige bladen welke in dit opzicht nader onderzocht verdienen te worden, maar 

 ik was tot nu toe niet in de gelegenheid om dit te doen. 



Afgezien van deze beide gevallen van uitzondering, waar zich waarschijnlijk 

 nog wel andere zullen bijvoegen, laten zich de overige knopvormende bladen tot 

 twee groepen brengen, die echter niet altijd scherp van elkander te onderschei- 

 den zijn. Aan sommige bladen heeft namelijk de reproductie eerst en alleen dan 

 plaats wanneer zij, na van de moederplant afgenomen te zijn geworden, in de ge- 

 legenheid worden gesteld een callus voort te brengen : uit dit callus ontstaat dan 

 later een adventiefknop. In andere gevallen treden daarentegen de nieuwe knoppen 

 uit het bladweefsel onmiddelijk op, en vertoonen daarbij een meerdere of mindere 

 onafhankelijkheid van de plaats der verwonding indien het blad van de plant is 

 afgesneden, of van de moederplant zelve indien de bladen nog door deze ge- 

 dragen worden. 



Onze kennis aangaande het reproductievermogen der bladen in verschillende 

 ])lantengroepen is nog niet zeer uitgebreid en berust ten deele op onvolledige op- 

 gaven in tuinbouwkundige werken, van welke ik voor mijn onderwerp geen ge- 

 bruik kan maken, maar die naar het schijnt in overeenstemming zijn met den 

 regel dien ik beneden zal opstellen; ik zal mij dientengevolge moeten beperken 

 tot de vermelding van die gevallen alleen, welke door Alexander Braun') 

 zijn waargenomen, of ook door andere plantenkundigen, welke daarvan het onder- 

 werp van bijzondere onderzoekingen hebben gemaakt. Eenige tot nu toe slechts 

 onvolledig bekende gevallen heb ik zelf nader onderzocht. 



§ 2. Bladmossen. 

 Hoezeer de tegenstelling tusschen wortel en stengel in de afdeeling der 

 Muscinecn nog niet tot stand is gekomen, en het protonema de functie van 



') Ueber Polyembryonic und Keimung von Caelebogyne ilicifolia, pag. 181 f. f., Ab- 

 handlungen der Academie der Wissenschaften zu Bcrlin 1859- 



