112 



De uitwendige differentieering welke langzamerhand aan de grooter wordende 

 knolletjes der Nasturtiumbladen zichtbaar wordt, is zeer eigenaardig. Eerst ziet 

 men twee, drie of meer kegelvormige verhevenheden op de oppervlakte ontstaan, 

 welke groen van kleur zijn en een geruimen tijd in de richting welke zij toe- 

 vallig bezitten, doorgroeien : zoodoende vormen zich eenige cylindrische staafjes 

 welke ruim l a 2 niM. lang kunnen worden (Inv fig. 10). Is deze lengte echter 

 bereikt, dan treedt bij verderen groei plotseling verandering op: zij verliezen hun 

 groene kleur, worden positief geotropisch (biu fig. 11) en nemen in één woord de 

 eigenschappen van wortels aan. In droge kamerlucht doorgroeiend, blijft de opper- 

 vlakte dezer wortels langdurig glad, in een vochtige atmospheer daarentegen vormen 

 zij talrijke wortelharen. Gelijk uit deze beschrijving duidelijk is op te maken en uit 

 de figuren 10 en Ii gemakkelijk is te zien, is de opperhuid dezer wortels een directe 

 voortzetting van de opperhuid van het moederblad, er is dus niet de minste twijfel 

 aan hun zoogenoemd exogenen oorsprong. Voor het geslacht Cardamine geldt 

 volkomen hetzelfde. 



Het is mij gebleken dat de bijwortels, welke zich onder normale omstandig- 

 heden in groepjes van drie tot zeven rondom en uit de zijknoppe.i in de oksels 

 der bladen van N a s t u r t i u m o f f i c i n a 1 e , N. a m p h i b i u m en N. sy 1 v e s t r e 

 vormen, even als die der adventiefknoppen, exogeen ontstaan. Voor zoover mij 

 bekend is zijn dit de eenige gevallen van dien aard onder de D i co t y ledo n e n 1 ), 

 maar wellicht zal een bepaaldelijk daarop gericht onderzoek nog vele andere 

 gevallen leeren kennen waarin wortels zich niet zooals gewoonlijk endogeen 

 (tegen de vaatbundels aan) vormen en later de schors en de opperhuid open- 

 scheuren, maar waarbij ook deze meer naar buiten gelegen weefsels in de wortel- 

 vorming zelve opgaan, zooals bij Nasturtium. Het komt mij op grond van 

 de onderzoekingen van Janczewsky") waarschijnlijk voor, dat zich een lange 

 reeks van alle mogelijke overgangen tusschen deze beide grensgevallen zal laten 

 aanwijzen, en dat de ouderdom der weefsels, waaruit de wortelvorming plaats 

 heeft, hierbij een hoofdrol speelt. Ik houd dit daarom voor waarschijnlijk, omdat 

 in geheel volwassen organen de wortels steeds op betrekkelijk groote diepte 

 onder de epidermis, uit de meristemen van Nasturtium en Cardamine 

 daarentegen geheel exogeen ontstaan, terwijl bij de vorming van bijwortels uit 

 andere wortels ter plaatse waar deze nog in meerdere of mindere mate in de 

 lengte groeien, óf alleen 't pericambium, óf 't pericambium en de drukgrens, óf 

 ook behalve deze beide bovendien een veranderlijk aantal cellagen van de schors 

 betrokken zijn. Het is niet onmogelijk dat er tusschen deze verschillende ge- 

 vallen en den afstand waarop de bijwortels van het in den snelsten lengtegroei 

 verkeerende deel van den moederwortel ontspringen een zeker verband bestaat, 

 in dier voege dat de wortelschors des te minder in de bijwortelvorming is begrepen, 

 naarmate dit proces verder van den streek der snelste lengtestrekking plaats vindt' ). 



') Hofmeister, Allgemeine Morphologie, 1862, pag. 426. 



°) Recherches sur Ie développement des radicelles dans les Phanérogames, Annal. 

 d. SC nat. Bot., 1874, pag. 208. 



°) De in de lucht gevormde wortels van Nasturtium zijn tengevolge van hun 

 doorschijnendheid buitengewoon fraaie demonstratieobjecten voor de vorming van het 

 wortelkai)je uit de opperhuid van den wortel {u<k fig. 11). 



