295 



stortten in het omgevend water, dat daarna de randen van het in de cellen 

 terugblijvend protosplasma zich naar elkander toebuigen en versmelten, waartoe 

 slechts enkele minuten of seconden noodig zijn. Zoodoende vormt de oorspronke- 

 lijke buitenlaag van het protoplasma een onafgebroken doorloopende bekleeding 

 over de wond, waaruit weldra de afscheiding van celstof begint, die onder nor- 

 male omstandigheden niet zou hebben plaats gehad. Beneden zal blijken dat bij 

 de regeneratie van het slakkenoog, en bij het ontstaan van zoetwaterpolypen uit 

 stukken, welke uit den maagzak gesneden zijn, een geheel analoge toenadering 

 van de randen van de buitenste lichaamslaag, — in deze gevallen dus van het 

 ektoderm, — wordt waargenomen. Maar wij zullen laten zien dat bij de her- 

 stellingsverschijnselen van de vegetatiepunten der hoogere planten de inwendige 

 weefsels zich juist zoo kunnen gedragen als de peripherische. Zoo ontstaat daar- 

 bij bijvoorbeeld de nieuwe epidermis uit alle weefsels die door de verwonding zijn 

 blootgelegd; bij het doorgesneden stengelgroeipunt dus uit het merg, de procam- 

 biumstrengen, de toekomstige vaatbundels, de primaire schors en de oorspronke- 

 lijke epidermis. Prantl heeft aangetoond, dat dit voor den worteltop even zoo 

 is, en ik heb hetzelfde gevonden voor den allereersten aanleg van koolbladen. 



Bij de beschouwing van dien vorm van regeneratie, welke op celvermeerdering 

 berust, moeten nu natuurlijk de organismen, welke uit losse cellen bestaan, of 

 die, wier cellen tot celkolonien verbonden zijni buiten bespreking worden gelaten; 

 ■doet men dit niet dan moet men hun normale vermeerdering regeneratie noemen; 

 blijkbaar is het juister om bij deze organismen het begrip regeneratie uitsluitend 

 te verbinden aan de herstelling van wonden aan enkele afzonderlijke cellen. 



De lagere veelcellige dieren staan, niettegenstaande hun uiterst gecompli- 

 ceerden lichaamsbouw, wat hun regeneratievermogen betreft, naar men mag aan- 

 nemen over het algemeen met de eencellige planten gelijk: Geheel volwassen, 

 en volstrekt niet alleen de embryonale weefsels zooals bij de hoogere planten, 

 kunnen bij deze dieren tot regeneratieverschijnselen aanleiding geven. Vooral de 

 Coelenteraten, de Echinodermen en de Wormen hebben gewoonlijk, 

 zelfs in volwassen toestand, een ontzaglijk groot herstellingsvermogen '). Maar 

 niet bij alle leden dezer groepen is de genoemde eigenschap even sterk vertegen- 

 woordigd: bij sommige afdeelingen van wormen, zooals de Nematoden en de 

 Nemertinen, schijnt het zelfs geheel te ontbreken. 



Het regeneratievermogen der Mollusken is veel kleiner dan dat van de 

 genoemde lagere afdeelingen van het dierenrijk. Zoo kunnen volgens J. Ca rrière") 

 slakken wier kop is afgesneden op zoodanige wijze, dat daarbij de slokdarmring 

 is verwijderd, het verlorene niet weder aanwinnen maar sterven; is de slokdarm- 

 Ting niet beschadigd dan kan een afgesneden kop weder aangroeien. 



Bij de Myriapoden is het herstellingsvermogen nog altijd relatief zeer 

 groot te noemen, en schijnt in alle lichaamsdeelen aanwezig te zijn, maar het 

 is buiten twijfel geringer dan bij de slakken ; zoo is de verwijdering van den 

 kop van het volwassen dier hier niet mogelijk zonder dat de dood volgt. 



') C. V. Bülow, Regeneration bei Coelenteraten, Echinodermen und Würinern, 

 Biologisches Centralblatt, Bd. III, 1883, pag. 14. 



'■) Studiën über die Regenerationserscheinungen bei den Wirbellosen. I. Die Re- 

 generation hei den Pu lm o nat en, Wiirzburg 1880, pag. 50. 



