302 



kan ik alleen de volgende onvolledige waarneming mededeelen. Aan een blad van 

 Blechnum brasiliense, dat in vorm op het blad van Poly podium vulgare 

 gelijkt, was de schijf door een onbekende oorzaak op uiterst jeugdigen leeftijd 

 volgens de middelnerf in tweeen gespleten. Aan het boveneinde hadden zich uit 

 de naar elkander toegekeerde wondvlakken der halve middelnerven enkelvoudige 

 zijblaadjes ontwikkeld, die echter veel korter waren gebleven dan de normale; 

 aan het benedeneinde van de wondvlakte, in de nabijheid van het punt waar de 

 middelnerf niet was verdeeld, ontsproot ; in het vlak van de schijf van het moeder- 

 blad, een klein enkelvoudig gevind blad, geheel onafhankelijk van adventieve knop- 

 vorming. Voor zoover men uit deze op zich zelf staande waarneming een besluit 

 mag trekken, schijnt het regeneratievermogen van de bladen van Blechnum 

 brasiliense iets grooter dan bij de mergkool. 



Aan de uiteinden van de takjes van potexemplaren eener Selaginella, welke 

 onder ongunstige voorwaarden groeide, heb ik herhaaldelijk met een fijn schaartje 

 de jongste bladen, voor zoover die over het vegetatiepunt heenreiken, afgeknipt. 

 Daar de bladen in zulke eindknoppen gelijkmatig in grootte afnemen naarmate 

 zij jonger zijn, treft men daarbij tegelijkertijd ongeveer een 24 tal bladen van 

 verschillenden leeftijd. Onderzoekt men de toppen van de ondereinden der doorge- 

 knipte bladen wanneer zij volwassen zijn geworden, dan bevindt men dat alle meer 

 naar buiten geplaatste bladen, hoezeer zij zich aan een stengeldeel bevinden, dat 

 zich na de beschadiging sterk verlengt, het verlorene volstrekt niet hebben her- 

 steld. Alleen de afgeknipte toppen van de allerjongste blaadjes waren onvolkomen 

 geregenereerd ; daarbj was uit de wondvlakte een plaatje van weefsel gegroeid, 

 waardoor bij benadering weder de normale bladvorm was ontstaan, maar noch 

 de eigenaardige prosenchymatische cellen die aan den omtrek van de bladen mijner 

 plant liggen, noch ook de op zaagtanden gelijkende haarcellen van den bladrand, 

 waren in de nieuwvormig zichtbaar. Ik meen hieruit te mogen besluiten, dat het 

 herstellingsvermogen van de bladen van Selaginella zeer gering is en zeker niet 

 heel veel grooter dan dat van de koolbladen. 



Het is gemakkelijk om den eindknop van bladmossen op dezelfde wijze te 

 verwonden, als zooeven bij Selaginella is beschreven. In 1881 en 1882 heb ik dit 

 meermalen gedaan aan plantjes van Polythrichum formosum, Catharinea 

 undulata en Bryum nutans, welke ik onder glasklokjes in mijn kamer 

 kweekte en die tamelijk goed groeiden. Bij Polythrichum formosum worden 

 bij ieder, op de beschreven wijze aangebrachte verwonding, ongeveer 20 blaadjes 

 van verschillenden leeftijd tegelijk doorgeknipt. Het resultaat was ongeveer als 

 bij Selaginella, maar het regeneratie vermogen der mosbladen was eer kleiner 

 dan grooter dan dat van het laatstgenoemde geslacht. Daarentegen vermeldt Karl 

 Muller dat de bladen van uit Nieuw-Holland toegezonden planten van Bryum 

 billardieri, welke door een dier afgeknaagd en doorboord waren, weder ge- 

 deeltelijk waren aangegroeid. Hij zegt ') van deze bladen sprekende: »Wie sie auch 

 zerrissen sein mochten, immer war bereits wieder eine Erganzung der Lamina 

 eingetreten, die sich durch eigenthümliche Zeilen kenntlich machte .... Die merk- 



') Zur Kenntnis der Reorganisation im Pflanzenreiche, Botanische Zeitung 1856, 

 pag. 200. 



