375 



ming kan echter ook onmiddelijk uit de wortelschors geschieden. In beide ge- 

 vallen zijn het aanvankelijk alleen zeer oppervlakkig gelegen cellagen, slechts door 

 enkele kurkcellen van de buitengrens gescheiden, welke ziek dealen. Het is merk- 

 waardig, dat de zijwortels, waarvan zooeven reeds werd gewaagd, even als de 

 knoppen bijna volkomen exogeen ontstaan '). 



Aristolochia Clematitis heb ik aan een zeer nauwkeurig onderzoek 

 onderworpen. De wortelknoppen dezer soort staan zonder bepaalde orde over 

 de primaire wortelschors, welke nimmer wordt afgeworpen, verstrooid. Meestal 

 bevinden zich eenige knoppen achter elkander, maar de daardoor gevormde rijen 

 beantwoorden volstrekt niet aan de rijen der zijwortels, waarvan het getal, in 

 overeenstemming met het aantal houtbundels in den moederwortel meestal 4 — 6 

 bedraagt. Zelfs zeer oude wortels bezitten nog het vermogen om uit hun bruine 

 of zwarte oppervlakte knoppen voort de brengen. De eerste celdeelingen hebben 

 daarbij plaats in het kurkmeristeen, dat onder de dunne niet meer dan twee of. 

 drie cellagen dikke kurklaag is gelegen. Bijna dezelfde opmerking welke boven 

 ten aanzien der zijwortels van Orobanche werd gemaakt, geldt ook voor Aristo- 

 lochia; ook hier neemt namelijk een belangrijk deel van de primaire schors aan 

 de vorming dezer zijwortels deel, die dus niet, zooals dit bij de meeste andere 

 planten regel is, uitsluitend uit den centraalcylinder ontstaan. 



Ik ben overtuigd, dat de adventiefknoppen welke op de »schorswortels« van 

 Viscum album ^) en van andere Loranthaceën, en verder op het zooge- 

 noemd »Thallus" van de R a f f 1 e s i a c e ën en de Balanophoracecn voorkomen, 

 zich op geheel dezelfde wijze uit de peripherische cellagen der betrokken organen 

 ontwikkelen als bij Orobanche. Voor sommige dezer planten zal het bewijs 

 mijner stelling echter wel niet spoedig geleverd worden. — Wat de knoppen aan- 

 gaat welke bij de kieraplanten van Viscum album in het 2e jaar op de grens 

 tusschen »hypocotyl« en primairen zuigwortel ontstaan, deze schijnen uit een 

 callusachtige woekering naar buiten te breken'). 



Ook de Santalaceën brengen wortelknoppen vort. Volgens Irmisch, 

 welke Thesium montanum heeft onderzocht^), staan deze knoppen op het 

 hypocotyl en onder de zaadlobben en bevinden zich ook op den hoofdwortel. 

 Irmisch merkte op, dat zij »veel minder diep in de primaire schors ontspringen 

 dan de wortelknoppen van andere planten". De meer of minder exogene oor- 

 sprong van de wortelknoppen bij de parasitische Phanerogamen en de aan- 

 verwante vormen schijnt dus een algemeen voorkomend verschijnsel te zijn. 



2e GROEP. Knoppen welke uit den Centraalcylinder van den Moederwortel ont- 

 staan; zij bevinden zich in de rijen der zijwortels en beantwoorden 

 dientengevolge in hun plaatsing aan de oorspronkelijke houtbundels 

 en de primaire mergstralen. 



') Men vergelijke voor de éénjarige Orobanche speciosa, welke op Vicia 

 Faba parasiteert, L. Koe h, Untersuchungen über die Entwicklung der Orobanchen. 

 Ber. d. d. bot. Ges., Bd. i, 1883, pag. 200. 



') Hartig, Lehrbuch der Baumkrankheiten, 1882, pag. 18. 



*) F. Gümbel. Zur Entwicklungsgeschichte von Viscum album, Flora 1856, 

 pag. 433. Zie ook Ad Viscum album, Flora 1855, pag. 335. 



■•) Flora 1853, pag. 522. 



