155 



Niets is verschillender dan de wijze waarop men iets weet. Door twee personen 

 zal een en hetzelfde verschijnsel in dezelfde woorden kunnen beschreven worden, en 

 niettemin zal bij den eene de daartoe vereischte kennis vruchtdrasjend kunnen wezen 

 indien hem tevens het verband met andere \erschi jnselen helder voor den geest staat, 

 terwijl een ander, met even spoeden aanlej;, maar minder ingewijd in den samenhan-;; 

 van het onderwerp met aangrenzende wetenschappelijke gegevens, dat is in de bijzon- 

 derheden, toch in zijn kennis een kapitaal zal kunnen bc-zitten, dat lager rente afwerpt. 

 De meer en meer veldwinnende overtuiging, dat men in de bijzonderheden, in de 

 schijnbare kleinigheden moet treden, is een gevoelen, dat eerst in onzen tijd in de 

 samenleving is doorgedrongen, doorgedrongen met voldoende kracht om practische 

 gevolgen mede te brengen, en deze zijn ten slotte zichtbaar geworden in ilen ontzag- 

 lijken vooruitgang, in ons, overal rondom ons. De menschelijke geest had vooral 

 vroeger, maar heeft ook thans nog zooveel neiging om zich in bespiegelingen te ver- 

 liezen en te gelooven aan algemeene beginselen, waaruit zich alles laat afleiden! Het 

 is nog niet heel lang geleden, dat Schopenhauer, den wijsgeer, die wereldsyste- 

 men uitdenkt met den Mont Blanc, den natuuronderzoeker, die feiten verzamelt met 

 een molshoop vergeleek. Maar de Mont Blanc is de Mont Blanc gebleven, terwijl de 

 molshopen de vruchtbaarheid van het aardrijk hebben verhoogd. 



De haarden, waar de overtuiging van de noodzakelijkheid om aan de nietigste 

 verschijnselen geestkracht en nadenken te wijden ontwikkeld en aangewakkerd wordt, 

 zijn vele en velerlei. Een daarvan en voorzeker een van de machtigste, moet gezocht 

 worden in de Laboratoriën. 



Daar is de plaats, waar de wetenschappelijke en praktische ontdekkingen \an alle 

 tijden als het ware op nieuw gedaan worden, op nieuw gedaan door de leerlingen, door 

 de dragers van de toekomst. De proeven, welke aan de ontdekkingen eenmaal ten 

 grondslag hebben gelegen, passeeren in alle bijzonderheden de revue, en al die 

 kleinigheden, welke zich in een voordracht niet wel laten inlasschen, maar wier 

 essentieele beteekenis toch niet is te miskennen, moeten in acht genomen worden en 

 de leerling moet zich daarvan zoo duidelijk rekenschap geven, dat hij de waargenomen 

 verschijnselen in zijn later leven nog met voldoende scherpte zal zien om daarvan 

 onder geheel andere omstandigheden gebruik te maken. 



Nieuw is deze beschouwing voorzeker in geenen deele, maar er zijn oude waar- 

 heden, welke steeds verdienen herhaald te worden, en het behoort onder anderen tot 

 den taak van het onderwijs dit tegenover het jongere geslacht te doen. Bovendien is 

 er in het bijzondere geval, waarin ik voor U sta, ook bijzondere reden om ile genoemde 

 waarheid ter harte te nemen, daar het hier de Biologische wetenschap geldt ten 

 aanzien waarvan de ilenkbeelden in de maatschappij zoo geheel verschillend zijn van 

 die met betrekking tot hare oudere zusters, 'de Schei- en de Xatuurkumle. 



Tot voor korten tijd heeft de Biologie als wetenschap in de algemeene schatting 

 achter gestaan vergeleken met de beide laatst genoemde. Niet omdat er eenig verschil 

 van gevoelen bestaat omtrent de ontzaglijke theoretische waarde van de gegevens, 

 waarmede zij rekening heeft te houden, maar wel aangaande de praktische resultaten, 

 welke door het wetenschappelijk biologisch onderzoek tot nu toe zijn verkregen en de 

 wereld, die slechts zelden geheel onrechtvaardig veroordeelt, heeft ook hier in menig 

 opzicht recht. Maar de wetenschap, welke ongetwijfeld voor de maatschappij daar 

 is, wordt even ongetwijfeld door die zelfde maatschappij voortgebracht en gevormd. 



