158 



klaard worden uit die van de waterstof en de zuurstof en de ons bekende krachten 

 van de anorganische natuur. 



Volgens het Vitalisme zijn er in alle levende wezens, de hoogste zoowel als de 

 laagste, beginselen werkzaam, die zoodanige verklaarbaarheid, bij den tegenwuordigen 

 toestand der wetenschap onmogelijk doen schijnen. 



Mechanisten en Vitalisten zijn beide diep doordrongen van de éénheid van het 

 leven. De nieuwere biologische onderzoekingen brengen van jaar tot jaar, van dag 

 tot dag grooter eenstemmigheid in de opvatting, dat niet alleen de hoogere maar zelfs 

 de allerlaagste organismen, dat is de bacteriën, de lagere wieren, de amoeben, de mona- 

 den, uit een stof van een uiterst ingewikkelden bouw bestaan, welke uit een chemiscli 

 en physisch oogpunt door het gansche organische leven dezelfde samenstelling schijnt 

 tc' bezitten en ook niet verschilt van de materie, waaruit ons eigen lichaam zich ont- 

 wikkelt. Deze stof is het protoplasma, men kan met recht zeggen, dat aan de studie 

 daarvan de Biologische wetenschap in haar ganschen omvang gewijd is. Hoe meer 

 onze kennis van het protoplasma toeneemt, des te grooter en principieeler blijken de 

 verschillen daarvan met alle andere ons bekende niet levende stoffen te zijn, en dieper 

 endieper slaat deovertuigingwortel van het bestaan eener klove tusschen de doode en de 

 levende natuur, welke bij onze tegenwoordige kennis niet overbrugd kan worden. Wel 

 is waar gelooven de Mechanisten, en het is ook mijn overtuiging, dat het gelukken 

 zal om in de toekomst nog veel lager staande levende wezens te ontdekken dan de 

 eenvoudigste thans bekende, en die de klove zullen kunnen aanvullen, maar wij 

 moeten ons vooralsnog met het geloof aan de mogelijkheid dier ontdekking tevreden- 

 stellen. In elk geval moeten de telkens herhaalde popiiigen om aan de chemische fer- 

 menten of enzymen deze overgangsplaatsing toe te kennen, als mislukt worden 

 beschouwd, reeds om den eenvoudigen reden, dat de eigenlijke hoofdkenmerken van 

 al wat leeft, namelijk de voeding, de groei en de vermenigvuldiging bij de enzymen 

 volkomen ontbreken, hetgeen opzettelijk daartoe genomen proeven met de diastase 

 mij overtuigend geleerd hebben. 



De Vitalisten zijn van de éénheid van het leven zoo zeer overtuigd, dat zij zelfs 

 de hoogste, de psychische of zielseigenschappen van den mensch terug meenen tc 

 vinden in de levensuitingen de allerlaagste organische schepselen, en de trert'ende 

 overeenstemming tusschen de eigenschappen van de weefselcellen der hoogere or- 

 ganismen met die van het geheele lichaam der lagere eencellige wezens, voert hen 

 tot het besluit, dat in elke cel, zoowel in de zenuwcel van de hersenen van den den- 

 kenden mensch als in de groene cel van een grasblad, in een gistcel zoowel 

 ais in de kleinste bacterie, in het niikroskopische slijniklompjc, waaruit 

 het lichaam der amoebe bestaat en in dat van de aan de grens van ons 

 waarnemingsvermogen staande mikromonade, dat daarin overal een psychische factor 

 werkzaam is, waarvan alleen het bestaan zeker is, maar waarvan de diepere studie 

 zich aan alle, ons tot nu toe ten dienste staande onderzoekingsniiddelen onttrekt, en 

 die eerst dan als een voorwerp van wetenschappelijk onderzoek zal kunnen behandeld 

 worden, wanneer het zal zijn gelukt de zielseigenschappen van den mensch door 

 quantitatieve methoden te meten en nader te leeren kennen. \\'\j zijn daarvan echter 

 nog ver verwijderd, want het eigenaardige karakter van de psychische eigenschappen 

 van ons zelve is daarin gelegen, dat ons de middelen ontbreken, niet alleen om daar- 

 van de kwaliteiten in maat of gewicht uit te drukken, maar zelfs, om door de taal, 



