i66 



chemische, physische, psychische werkingen in ons, en rondom ons in de levende 

 i\atuur, mogen diep verborgen in hun oorsprong en raadselachtig in hun uitwerkingen 

 zijn, energie wordt daarbij niet uit niets geboren. Het celmechanisme werkt voor- 

 zeker op tooverachtige wijze met de toegevoerde krachten, maar zonder aanhoudende 

 toevoer daarvan wordt het als het stoomwerktuig met uitgebluscht vuur. \'an waar 

 verkrijgt de cel de energie noodzakelijk voor hare veelzijdige arbeidsverrichtingen ? 

 Wij weten het, uit het voedsel, maar hoe? Een eeuw geleden heeft Lavoisier 

 op deze vraag in praktischen zin, maar natuurlijk zonder de kennis van het verband 

 daarvan met de wet van het behoud der energie, het antwoord gegeven en in de 

 weefselademhaling of de physiologische verbranding, dat is in de uitwisseling van 

 koolzuur en water tegen van buiten opgenomen zuurstof, den oorsprong van de krach- 

 ten van de levende cel aangewezen. Tot aan het jaar 1860 was nauwelijks door 

 eenig bevoegd denker op de algemeenheid van de ontdekking van Lavoisier een 

 uitzondering vermoed, tot zoolang kan men zeggen, dat in de zuurstofbehoefte voor 

 de weefselademhaling een natuurwet is gezien, welke zich over al wat leeft scheen uit 

 te strekken. Maar omstreeks het genoemde jaar is door Pasteur de anaërobiose, dat 

 is de mogelijkheid van het leven zonder vrije zuurstof ontdekt en in het gistings- 

 proces een energiebron aangewezen, welke tot zekere hoogte het ademhalings proces 

 kan vervangen. Anaërobiose en gisting zijn bij uitnemendheid bacteriologische 

 werkingen, zoodat de theoretische opvatting omtrent de bron van energie voor alle 

 levensprocessen, dat is de eigenlijke grondslag der physiologische wetenschap, door 

 een bacteriologische ontdekking van vorm veranderd is. Evenals de meeste ont- 

 dekkingen van Pasteur is die der anaërobiose ééne van merkwaardige vrucht- 

 baarheid, en zij geeft tot een lange reeks van meer of minder samengestelde proeven 

 aanleiding, alle in hooge mate leerrijk. Bij de vele onderzoekingen, welke dienaan- 

 gaande reeds verricht zijn, zijn tal van gradatien bekend geworden, tusschen de 

 groote zuurstofbehoefte der cellen van de hoogere planten en dieren, en de, naar het 

 schijnt volkomen onafhankelijkheid van dit gas bij andere organismen bijv. bij de 

 nielkzuurfermenten, welke evengoed functioneeren en groeien, wanneer de lucht kan 

 toetreden als bij volkomen afsluiting er van. Bovendien zijn er een aantal bacteriën 

 ontdekt, wier groei en wier levensuitingen door de aanwezigheid van zuurstof 

 benadeeld, of zelfs geheel tegengehouden worden en daaronder vele soorten van 

 groot praktisch belang. Onderwijs en onderzoek hebben zoodoende omvangrijk 

 materiaal ter beschikking gekregen, evenzeer uitmuntende door de hooge weten- 

 schappelijke als door tle praktische beteekenis van de daaraan verbonden vragen. 

 Maar hier ligt een in menig opzicht onontgoTuien veld, waarvan de vruchten nog slechts 

 ten deele bekend zijn. 



Het zijn overigens volstrekt niet alleen deze afwijkende uitingen van het 

 ademshalingproces, welke zich zno uitnemend vcrleencn voor proefneming zoowel 

 voor den beginner als den meer gevorderden onderzoeker, ook het normale verloop 

 daarvan, volgens het schema van Lavoisier, laat zich door de bacteriologie langs 

 geheel nieuwe wegen bestudeeren. Een dezer wegen, in het jaar 1875 in een verhan- 

 deling over langzame verbranding en phosphorescentie bij levende organismen door 

 den physioloog P f I ii g e r aangewezen, maar eerst door de ontwikkeling der bac- 

 teriologie begaanbaar gemaakt, berust op het feit, dat bij vele levende wezens naast 

 of in plaats van de warmteontwikkeling, welke een standvastig begeleidster van het 



