167 



ademhalingsproces is, een grooter of kleiner deel der hierdoor gevormde energie als 

 licht vrij wordt, dat de ademhalingsfunctie direct zichtbaar en met eenige nauw- 

 keurigheid meetbaar maakt. Ofschoon de licht-functie in de organische wereld wijd 

 verspreid is en bij vertegenwoordigers van de meest verschillende klassen van dieren 

 en planten voorkomt, hebben toch alleen de lichtbacteriën een stelsel van eigen- 

 schappen, welke een systematische studie van den physiologisch-chemischen kant 

 daarvan veroorloven, en het is verrassend zich te overtuigen van de eenvoudigheid der 

 proeven en de zekerheid der resultaten, wanneer de lichtbacteriën het materiaal 

 uitmaken voor het onderzoek, bijv. van het verband van het ademhalingsproces met 

 den aard van het aangeboden voedsel, vergeleken met vele verwikkelingen, welke 

 deze studie met zich brengt bij de hoogere lichtende organismen. 



Uit het oogpunt der arbeidsvoortbrengiiig is de lichtfuiictie nog in zoover merk- 

 waardig, dat daarbij een buitengewoon groot gedeelte van de chemische energie der 

 door de ademhaling verbrande stoffen in licht kan worden omgezet, terwijl bij gewone 

 lichtbronnen het nuttig effect steeds, door de gelijktijdige warmteontwikkeling zeer 

 belangrijk verkleind wordt. Maar hoewel in sommige streken van Midden-en Zuid- 

 Amerika lichtkevers van het geslacht Pyrophoriis. welke ook bij ons in warme kassen 

 gekweekt kunnen worden, feitelijk als lantaarns gebruikt worden, doen de proef- 

 nemingen van T e s 1 a de practici tegenwoordig naar een geheel ander terrein dan 

 naar het organische leven den blik richten om het licht van de toekomst waar te 

 nemen. 



Het ademhalingsproces der bacteriën heeft aan Professor Engelman n te 

 Utrecht tot het nemen van belangwekkende proefnemingen op mikroskopisch gebied 

 aanleiding gegeven. 



Engelman n is de ontdekker van het feit, dat vele bacteriën in het mikro- 

 skopische preparaat plotseling ophouden te bewegen bij zuurstofonttrekking om even 

 onmiddellijk weder te gaan bewegen bij vernieuwde zuurstoftoetreding. De kleinheid 

 van vele bewegelijke bacteriën in aanmerking genomen, was daarmede een mikro- 

 skopisch reactief op vrije zuurstof gevonden van aan het fabelachtige grenzende ge- 

 voeligheid. Zoo zegt Engelmann; «Zuurstof hoeveelheden die zeker geringer zijn 

 dan een honderdbillioenste milligram kunnen daardoor nog gemakkelijk worden 

 aangetoond, en het is zelfs niet onwaarschijnlijk, dat de kleinste met zekerheid aan 

 te toonen zuurstofhoeveelheden gelegen zijn binnen de grenzen, welke de theoretische 

 physika voor het gewicht van het zuurstofmolekuul leert berekenen«. 



Engelmann heeft van zijn ontdekking gebruik gemaakt om de zuurstofaf- 

 scheiding in het licht door groene plantendeelen en door lagere groene organismen te 

 bestudeeren. Hij bracht daartoe de te onderzoeken groene cellen tegelijk met be- 

 wegelijke bacteriën in het mikroskopische preparaat en toonde aan. dat de beweging 

 rondom de groene voorwerpen ophield in het duister en op nieuw begon bij toe- 

 treding van licht, waardoor het verband tusschen lichtkleur en bladgroen-functie vast 

 kon gesteld worden en waarbij bleek, dat met den voornaamsten absorptieband van het 

 bladgroen-spectrum, welke tusschen de Frauenhofe r'sche spectraallijnen B en C 

 gelegen is, ook juist de plaats van de sterkste zuurstofafscheiding samenvalt. Dit 

 was in strijd met de toenmaals, in 1881, heerschende opvatting maar de juistheid is 

 later op andere wijze bevestigd geworden. 



Aan den eenen kant bewondert men in deze i)roeven de eenvoudigheid der mid- 



