i68 



delen, waardoor zulk een belangrijk wetenschappelijk resultaat is verkregen, aan den 

 anderen kant de ontdekking eener zoo fijne bewerktuiging van het bacteriënlichaam, 

 dat instaat blijkt te zijn opgeloste zuurstofhoeveelheden te herkennen van de straks 

 genoeinde orde, en daarop reageert door het uitvoeren van richtingsbewegingen, die 

 niet wel door mechanistische beschouwingen te verklaren zijn en ons schijnen te 

 noodzaken, het bestaan van de psychische eigenschap der gewaarwording, reeds in de 

 materie der kleinste bewegelijke bacteriën aan te nemen. 



De warmte bij het ademhalingsproces der mikroben ontwikkeld, is onlangs op 

 een eigenaardige wijze practisch toegepast voor de verwarming van den grond in 

 plantenkassen. 



Het broeien van hooi, van mest, van tabak en andere dicht in elkander gedrukte 

 organische stoffen, berust op twee gansch verschillende processen. Ingeleid wordt de 

 warmteontwikkeling door het leven. De physiologische verbranding namelijk, welke 

 in het lichaam van de, in de genoemde stoffen aunwezige, snelgroeiende mikroben 

 plaats grijpt, gaat met warmteontwikkeling gepaard, welke tot omstreeks 50° C, 

 volgens sommige waarnemers in broeienden tabak zelfs tot 70" C. stijgen kan. Deze 

 temperatuursverhooging is voldoende om tot chemische oxydatie van allerlei bestand- 

 deelen aanleiding te geven, waarbij de warmteontwikkeling voortgaat en de tempera- 

 tuur meer en meer stijgt, de mikroben gedood worden en ten slotte zelfontbranding 

 volgen kan. 



Van de eerste phase van dit proces wordt nu op de volgende wijze gebruik gemaakt: 

 Ruwkatoen,directuitdebalenafkomstigennietgereinigd, is in vochtigen toestand sterk 

 aan broeien onderhevig. Het wordt in bloempotten gedaan en goed aangedrukt. Door 

 een weinig water wordt de geheele massa min of meer vochtig gemaakt en de bloem- 

 potten worden in den te verwarmen grond gegraven. De onzuiverheden van het katoen 

 vormen het voedsel van de in de massa verspreide levende organismen, deze beginnen 

 zich te vermenigvuldigen en hun ademhaling ontwikkelt warmte. Door nu en dan 

 een weinig water in de potten te doen, kan de warmteontwikkeling weken lang voort- 

 gaan. Worden de levende organismen vooraf in het katoen vernietigd, dan is er van 

 temperatuurstijging ook na bevochtiging niets te bespeuren. 



Ten nauwste in samenhang met de ademhaling staan eenige oxydatieprocessen, 

 welke op de zoogenoemde »zuurstofoverdraging« door de levende cel berusten. Zij 

 zijn bij de hoogere organismen onafscheidelijk met allerlei andere ingewikkelde 

 physiologische processen verbonden, maar zij worden op Bacteriologisch ^gebied door 

 verschillende meer eenvoudige werkingen zooals de nitrificatie, de azijnvorming, het 

 vermolmen en vergaan voor onderzoek toegankelijker gemaakt. Hetzelfde geldt ten 

 aanzien van de reductie-functie. 



Maar laat ons thans van het ademhalingsproces afstappen en een ander hoofd- 

 stuk van de Biologie beschouwen, waar de Bacteriologie begint nieuw licht op te 

 werpen en grootere uitbreiding aan te geven. Ik heb hier de Enzymologie op 't oog, 

 dat is de leer der enzijmen of chemische fermenten, waarvan de meest gewone, 

 namelijk de diastase uit mout, de invertine uit biergist, de pepsine uit het maagsap, 

 de trypsine uit het buikspecksel en het lebferment uit de kalfsmaag U bekend zullen 

 zijn. Evenals vele mikroben aan bepaalde stoffen geadapteerd zijn, zooals 

 gistsoorten aan de suikers, de influenza-bacil aan de haemoglobine, het nitraat- 

 ferment aan nitrieten, sommige rottingsbacteriën aan de peptonen, — zoo ook de 



