i8i 



koloniën onder duizeniltallen alle> gefixeerd, zoodai men, voor de eerste maal deze 

 feiten waarnemende, aanvankelijk meent, dat de bijvorm slechts een toevallifj uit de 

 lucht afkomstige vreemde sistsoort is, welke als verontreiniging; in de cidturen van 

 den hoofdvorm is beland. Maar spoedig overtuigt men zich door de krachtige 

 azijnethervorming bij den bijvorm, dat hier een \ ariatieverschijnsel bestaat. 



Gaat door eene of andere oorzaak de bijvorm verloren, d,in kan men daartoe 

 steeds weer gemakkelijk terugkeeren, door het uitzaaien van oud geworden, dat wil 

 zeggen langdurig bewaarde gelatineculturen van clen hoofdvorm, il ie dan steeds een 

 klein getal bijvorm-koloniën oplevert. Jonge, dat is spoedig overgeënte hoofdvorm- 

 culturen, zijn echter zeer constant en leveren volstrekt geen bijvorm-koloniën. Daar 

 in oude gelatine-culturen, de gelatine steeds vervloeid is, kon men verwachten, dat 

 oude culturen in voedingsvloeistofifen zich juist zt)o zouden verhouden als die op 

 gelatine. Dit is echter niet geheel het geval, de laatste zijn beter geschikt om de 

 bijvormente verkrijgendandeeerste. Ik schrijf dat verschil echter alleen aan een bijoni- 

 standighcid toe, n.1. aan de luchttoetreding, die bij de gelatine-culturen rijkelijker 

 moet zijn dan in de vloeistoffen en ik heb neiging, hoezeer het bewijs nog niet volledig 

 kon gebracht worden, in de zuurstoftoetreding, den eigenlijken aanstoot tot de 

 vairiabiliteit te zien, welke tot het ontstaan van den bijvorm voert. Ik xoel mij daartoe 

 gedr(.)ngen, omdat ook hier, evenals in enkele andere nauwkeuriger bekende gevallen 

 van variabiliteit, temperaturrsverhooging het optreden der variatie op overeenkomstige 

 wijze begunstigt als het oud worden der culturen. Zeer krachtige oxydatieverschijn- 

 selen, welke wellicht een gedeelte van de levende stof der varieerende cel blijvend 

 vernietigen, liggen misschien aan het verschijnsel ten grondslag. 



De afwijkende koloniën, welke in omvangrijke culturen van den bij\orm kuimen 

 worden aangetroffen, zijn, zofials boxen reeds is opgemerkt, niet aan den hoofdvorm 

 gelijk. 



Een volledige terugkeer van uit den bijvorm tot den hoofdvorm is mij tot nu toe 

 niet voorgekomen. Wel is een gedeeltelijke terugkeer daarbij, onmiskenbaar. Er 

 ontstaat namelijk nu en dan uit den bijvorm een witachtige, meelig bestoven koloniën- 

 vorm, die uiterlijk wel op den hoofdvorm gelijkt en ook vrij gemakkelijk een 

 »azijnetherhuid« op cultuur-vloeistoffen voortbrengt, maar mikroskopisch aan den 

 bijvorm gelijk is gebleven. Juist aan het betrekkelijk algenieene voorkomen van 

 dezen tusschenv.irm schrijf ik het toe, dat ik tot nu toe geen volledigen terugslag 

 van bijvorm tot hoofdvorm heb waargenomen. Want wanneer dit verschijnsel even 

 zeldzaam is als het omgekeerde, dat is als het ontstaan van bijxdrm uit hoofdvorm, 

 dan moet het moeielijk zjin onder de tusschenvormkoloniën, die veel algemeener zijn, 

 den daarvan moeielijk onderscheidbaren hoofdvorm te herkennen. Ik hecht dus aan dit 

 hiaat in de waarnemingen niet veel gewicht. 



Eer ik met deze beschouwing over de variabiliteit der azijnethergist eindig, moet 

 ik opmerken, dat er ook nog andere tusschentrappen tusschen hoofd- en bijvorm be- 

 slaan dan de zooeven genoemde welke direct uit den hoofdvorm ontspringen en onder 

 dezelfde omstandigheden als, maar iets min<ler vaak dan de bijvorm. Onder deze 

 tusschenvormen is er vooral een tamelijk karakteristieke midden\orni, die betrek- 

 kelijk dikwijls ontstaat, terwijl de vormen, die meer naderen hetzij tot hoofdvorm 

 of tot bijvorm, veel zeldzamer zijn. 



In den aanvang dezer paragraaf wees ik op de schijnbare overeenstennning met 



