234 



bereikt wordt is de geschiktheid om nuttige kennis van nutteloos weten te onder- 

 scheiden en gemakkelijk tot zich te nemen. Niemand kan er een oogenblik aan den- 

 ken, dat uit deze woorden en uit andere dergelijke toespelingen in mijn voordracht 

 geringschatting voor nuttige kennis zou blijken; ten overvloede wensch ik echter 

 nog te herhalen, dat ik die als een gewichtige levenstaak beschouw, en alleen mijn ge- 

 dachten uitspreek over de beste middelen om dit ver over het onderwijs heenreikende 

 doel te verwezenlijken '■). Aan en Polytechnische School moet natuurlijk het streven 

 bestaan om beide doeleinden zooveel mogelijk gelijktijdig te bereiken, zonder de 

 subordinatie daarvan uit het oog te verliezen. Dit is in zoover moeielijk, als de 

 docenten zich daardoor beperkt kunnen gevoelen bij de keus der concrete feiten en 

 voorbeelden, waaraan de algemeene beschouwingen, — als grondslag der wetenschap- 

 pelijke opleiding, — bij voorkeur moeten worden vastgeknoopt, nl. de nuttige. Maar 

 het is voor het onderwijs zelve ten slotte toch dubbel vruchtbaar, want bijna zonder 

 uitzondering is alles wat nuttig is voor het praktische leven beter doorgebracht, 

 rijker geworden aan wetenschappelijken inhoud, dan de in de groote maatschappij 

 minder bekende onderwerpen en dientengevolge juist daardoor buitengewoon geschikt 

 het onderwijs belangrijk te maken en in veelzijdige richtingen bij begaafde toehoor- 

 ders ideeën op te wekken. En zoo kan, en naar mijn oordeel moet, zonder het tweede 

 doel op te offeren, bij het onderwijs vooral aan het eerste worden gedacht, terwijl het 

 najagen van nuttige kennis alleen, niet thuis behoort in het kader van vrije studie 

 en hoogere ontwikkeling. 



De drie middelen, die ons ter beschikking staan om ons doel te bereiken zijn: 

 de colleges, de praktische oefeningen en de uitvoering van zelfstandige wetenschap- 

 pelijke onderzoekingen. 



Op de colleges kunnen de theoretische grondslagen in samenhang behandeld, de 

 hoofdfeiten geordend, gegroepeerd worden. Het nadeel van colleges is, dat de leer- 

 lingen daarbij op den achtergrond treden, de individualiteit van den leeraar te veel 

 op den voorgrond ; daarbij komt dat vele onderwerpen voor colleges weinig geschikt 

 zijn. Zeer goed geschikt daarvoor zijn vakken, waarbij het mogelijk is, uit duidelijke 

 concrete gegevens, door korte logische redeneeringen tot scherp omschreven gevolg- 

 trekkingen te komen, gelijk dit bij de Natuur- en de Scheikunde het geval is. 



Kan meer dan elders, naast het streven naar wetenschappelijke vorming, op 

 het verwerven van nuttige kennis het zwaartepunt gelegd worden, zooals bij 

 Mechanische- en Chemische Technologie, ook dan komen colleges tot hun volle 

 recht. 



Worden de onderwerpen der voordrachten meer ingewikkeld, vereischen zij veel 

 mathematische voorbereiding, dan kunnen de draden der redeneering van den leer- 

 meester, ook al blijven zij zichtbaar, in de hoofden der toehoorders nu en dan afbreken 

 en dan wordt de stilte van de binnenkamer onschatbaar voor 't opnieuw aanknoopen 

 ervan. 



Buitengewoon groot worden de moeielijkheden echter, wanneer de draden, die 

 de feiten verbinden eerst zichtbaar worden door de aaneenschakeling van lange 



') Dat ik alle zuiver wetenschappelijke ontdekkingen, ook al schijnen zij slechts 

 van theoretisch belang te zijn, als in hooge mate nuttig beschouw, zal ik hier wel 

 niet nader behoeven uit een te zetten. 



