235 



reeksen van die feiten zelve. Dit is het groote bezwaar bij het doccercn der Bio- 

 Icgische wetenschapen, de Bacteriologie niet uitgezonderd. Kunnen er nu zeer veel 

 uren aan de behandeling der stof besteed worden, dan komen de leerlingen ten slotte 

 toch in het bezit van een toereikend feitenmateriaal om zelfstandig te oordeelen. Maar 

 als ook dit niet het geval is, dan is van de colleges niet veel vrucht te verwachten. 

 Gelukkig geldt het echter ook hier, dat het er minder om te doen is om kennis te 

 verzamelen, dan wel om zich de geschiktheid daartoe eigen te maken, en dat deze 

 geschiktheid veel beter is te verkrijgen door laboratoriumwerk dan op de colleges. Van- 

 daar dat op Biologisch gebied de praktische oefeningen op zoo gelukkige wijze te hulp 

 kunnen komen. Zeer in het bijzonder .nu is dit alles van toepassing ten opzichte van 

 de Technische Mikroskopie. 



Op een college behoort deze als zoodanig natuurlijk in 't geheel niet thuis, om- 

 dat de verschillende daaraan ten grondslag liggende wetenschappen, — grootendeels 

 biologische, — eigenlijk ieder voor zich een zelfstandig college zouden vereischen, 

 waarvoor de tijd ontbreekt. Nu dient hieruit, weliswaar ook wat de oefeningen be- 

 treft, een keus gedaan te worden, maar tot het karakter der praktische oefeningen 

 behoort juist, dat daarbij het scherpe verschil tusschen de wetenschappen gedeeltelijk 

 vervalt, zoodat bijbedoelingen biiv. het nut, die keus mede kunnen bepalen. 



In verband met het voorgaande wil ik nu de volgende vraag trachten te beantwoor- 

 den. Welke is de beste voorbereiding, om later, als het praktische leven zal zijn 

 gekomen, handig, vlug en zeker het mikroskop te gebruiken, voor de beantwoording 

 van de uiterst veelzijdige vragen, die door een ervaren onderzoeker daarmede' kunnen 

 worden opgelost? 



Ik weet, dat het antwoord op deze vraag verschillend kan zijn, omdat daarbij 

 steeds neiging bestaat de leerschool, welke men zelve doorloopen heeft te overschat- 

 ten. En toch geloof ik niet, dat het alleen daardoor komt, dat ik voor mij zelf om- 

 trent dit punt geen oogenblik in twijfel ben. Ik ben botanist en het is mijn stellige 

 meening, dat de planten-anatomie en een deel der plantenphysiologie de praktische 

 leerschool moeten zijn voor den technischen mikroskopist. Mocht de tijd voor een 

 college beschikbaar zijn, dan zou het over dit vak moeten loopen, maar ik ben van 

 oordeel, dat het laboratoriumwerk alleen voldoende is, ja, om de redenen welke ik 

 boven uiteen zette, verreweg de voorkeur boven colleges verdient. Niet het geheugen, 

 maar het waarnemingsvermogen en het nadenken moeten hier geoefend worden en 

 dat kan het beste in de praktische lessen worden bereikt. Ik geloof dan ook, dat ik 

 niet alleen sta in mijn opvatting omtrent de beteekenis, welke hierbij aan de botanie 

 moet worden toegekend. Want spelen niet in den handel en in de industrie de waren, 

 welke aan het plantenrijk ontleend zijn bijna overal een hoofdrol? Levensmiddelen, 

 looimaterialen, verfplanten, vezelstoffen, houtsoorten, — zij kunnen bij dozijnen op- 

 gesomd worden. En heb ik niet dubbel recht om hier ter plaatse zoo te spreken, 

 wanner wij bedenken, dat de tijd zeker niet ver meer is, wanneer de toepassing van 

 het mikroskoop op de materialen, van de levenlooze wereld afkomstig, in het Mikro- 

 chemisch Laboratorium der P S. den triomftocht zal voortzetten, welke de kracht- 

 dadige bouwmeester der Mikrochemie daaraan heeft weten te verzekeren? 



Ik verkeer in het aangename geval, dat de Nederlandsche Regeering bij de 

 stichting van dit Laboratorium mijn raeening heeft overgenomen. Er is aan deze in- 

 richting een proeftuin verbonden, niet al te omvangrijk, en ook niet te klein. Tech- 



