240 



Gaarne zou ik u nog andere gevallen van onverwachte levensvoorwaarden van 

 mikroben willen noemen dan de twee beschouwde, maar thans ontbreekt daarvoor de 

 tijd. Het is bovendien niet alleen door zulke eigenschappen, dat de mikroben ons tot 

 verdere proefneming uitlokken, of laat ik liever zeggen noodzaken, zij doen dit niet 

 minder door hunne verre verspreiding en hun verbazend aantal. Zoo is bijv. de 

 genoemde, bij kookhitte resistente groep, naar het soorten-aantal slechts een klein 

 onderdeel van de onzichtbare organische wereld, die wèl door kookhitte wordt ver- 

 nietigd en evenzeer gevonden wordt, zoowel in het zonnestof van de atmosfeer, als in 

 het stof, dat alle voorwerpen van dagelijksch gebruik bedekt, zooals meubels, kleeren, 

 huisraad, boeken, — zoowel in het slijk en zand van straten en wegen, als in den 

 grond van bosschen en velden. Voeg daarbij nog een tallooze menigte van mikro- 

 skopische wezens, welke aan de zee en de binnenwateren eigen zijn, verder de rijke 

 flora's van de meeste voedingsmiddelen, eindelijk, die van de vele organische stofïen, 

 welke in de natuur aan zichzelf overgelaten, de prooi worden van bijna voor elke stof 

 eigendommelijke soorten en die het bekende gezegde tot waarheid maken: »rien n'est 

 proie de la mort tout est proie de la vie«, dan kunt gij 1.' eenig denkbeeld vormen 

 van de verscheidenheid en de veelheid der levende wezens, welke in het Bacterio- 

 logisch Laboratorium het voorwerp van onderzoek en studie zullen uitmaken. 



Alle Bacteriologische proeven ontleenen een eigenaardig karakter aan den aard 

 der voorzorgen, waarvan hun welslagen afhankelijk is, en zij vormen daardoor een 

 oefenschool voor den geest, welke op gelijke lijn moet gesteld worden met die, welke 

 het praktisch onderzoek op het gebied der schei- en natuurkunde verschaft. Deze 

 voorzorgen zijn gewoonlijk eenvoudig, vaak zelfs nietig en klein, maar zij vereischen 

 aanhoudende aandacht en opmerkzaamheid en een zekere fijnheid in het manipuleeren, 

 die den beoefenaar langzamerhand tot een goed waarnemer kan maken. Ook dit wil 

 ik door een voorbeeld toelichten. 



Bederf, gisting, rotting zijn processen, welke in plantensappen of in extrakten 

 van dierlijke zelfstandigheden door levende mikroben worden teweeggebracht en hier 

 vooral meende men de duidelijkste bewijzen te vinden voor den direkten overgang 

 van het plantaardige of dierlijke eiwit, in de bederfkiemen, dat is van de spontane 

 generatie, waarover ik reeds gesproken heb en waarop ik thans in ander verband 

 weder terugkom. 



Pasteur toonde aan, dat de voorstanders van deze hypothese bij hun proeven nog 

 een geheel andere en veel meer voor de hand liggende fout hadden gemaakt, dan hun 

 bovengenoemde vergissing omtrent het vermeende niet bestaan van tegen kookhitte 

 bestand zijnde levende wezens. Zij hadden een voorzorgsmaatregel verwaarloosd, 

 welke zoo nietig en eenvoudig schijnt, dat men zich eigenlijk niet genoeg verwon- 

 deren kan, waarom eerst een Pasteur in staat geweest is om daarop te wijzen en 

 voort te bouwen. 



Wat hier verwaarloosd was is het volgende. 



Men had verzuimd maatregelen te nemen om de bederfkiemen, welke wellicht 

 van uit de omgeving in de onderzochte materialen konden overgaan, buiten te sluiten. 

 Pasteur bereikte dit doel door een hoogst eenvoudige voorzorg: hij plaatste een watte- 

 prop in den hals der kolven, waarmede hij zijn proeven deed om aan 't stof uit de 

 lucht den toegang te beletten, zonder de lucht zelve af te sluiten. Hiertoe bepaalde 

 hij zich echter niet alleen, ook anderen hadden dit reeds vóór hem gedaan, zonder 



