i45 



ilic Fabroni vegeto-animale substantie noemt; hij hield deze stof voor identiek 

 met het gluten der granen en den celinhoud van de druivencellen : hij had gezien, 

 dat zich daaruit bij verhitting ammoniak ontwikkelt. Hoezeer Fa broni's opvatting 

 uit een chemisch oogpunt niet ver van de waarheid verwijderd is, heeft hij blijk- 

 baar het onwerkzame protoplasma en eiwit van graankorrel en druif niet weten 

 te onderscheiden van het werkzame protoplasma van de gistcellen, wier afzonder- 

 lijk bestaan, trots de ontdekking van Leeuwenhoek, nog steeds onbekend was. 



Het jaar 1787 kenmerkt zich nog door een ander feit, dat hier vermelding 

 verdient. 



Xadat van Helmont reeds in 1607 in zijn "Sleutel van duistere woorden« 

 ter loops had aangeduid, dat het woord »alkohol« somtijds voor zekere poeders, 

 somtijds voor gerectificeerden spiritus gebruikt werd, heeft Fourcroy in 1787 

 de uitdrukking »alkoholgisting« definitief in de wetenschap ingevoerd. Aan het 

 arabische woord »alkohol« is dus niet, gelijk Lavoisier beweert door hemzelven 

 in I78g, maar reeds twee jaar vroeger door Fourcroy de tegenwoordige be- 

 teekenis gegeven. Het waren intusschen de ontdekkingen van Lavoisier die 

 Fourcroy tot dezen doop hebben bewogen. Hij drukt de aanleiding daartoe in 

 de volgende curieuse bewoordingen uit: »Sints de vaststelling van de nieuwe 

 1 chemische) nomenclatuur (door Lavoisier) aan het eind van den zomer van 

 17N7 heb ik mij verzet tegen de uitdrukking »spiritusgisting - daar het woord 

 geest* in het vervolg uit de wetenschap moet verbannen worden. Ik heb daarvoor 

 in plaats de woorden wijngisting of alkoholgisting voorgeslagen. Wij kunnen dus 

 thans, in 1887, het eeuwfeest vieren van den naamdag van den eenigszins be- 

 driegelijken vriend van het menschdom, en tevens dat van de beroemde theorie 

 van Lavoisier omtrent de chemische oorzaak van zijn ontstaan. 



Anderhalve eeuw moesten voorbijgaan eer de draad van de ontdekking van 

 Leeuwenhoek opnieuw werd opgevat. Dit geschiedde gelijktijdig door twee 

 natuuronderzoekers, Cagniard Latour en Theo dor Schwann, geheel en 

 al onafhankelijk van elkander. De eerste deelde in 1836 en '37, de laatste in 1837 

 het feit mede, dat de bolletjes, welke zich in gistende vloeistoffen bevinden, de 

 oorzaak zijn van de gisting en dat zij zich door uitspruiting en deeling vermenig- 

 vuldigen evenals de cellen van de weefsels van hoogere planten en dieren waar- 

 mede zij zich ook in alle andere opzichten laten vergelijken. Door de laatst- 

 genoemde vergelijking heeft vooral Schwann zich groote verdiensten verworven. 



Liebig kon aan deze waarnemingen geen geloof schenken. Hij en Wöhler 

 namen twee jaar later in hun «Annalen der Chemie und Pharmacie« een anonymen 

 brief op onder den titel »Das entdeckte Geheimniss der geistigen Gahrungs waarin 

 de nieuwe ontdekking belachelijk gemaakt wordt, en de gistcellen worden voor- 

 gesteld als vraatzuchtige dieren, die nadat zij de suiker uit hun omgeving ver- 

 bruikt hebben, elkander verslinden niets overlatende als hun onverteerbare eieren. 



Het nieuwe feit, hoe belangrijk ook op zich zelve, bleef, — zeker voor een 

 deel ten gevolge van Liebig's tegenstand, — tot het jaar 1862 al te zeer alleen 

 staan dan dat het de noodige aandacht tot zich kon trekken om vruchtbaar in 

 de wetenschap in te grijpen. 



Eerst in het jaar 1862 gelukte het aan Pasteur, aan 't hoofd van een reeks 

 verdienstelijke natuuronderzoekers, den laatsten stoot te geven aan het wankelende 



M. W. Beijerinek, Verzamelilc Geschriften; Twee.le Deel. lo 



