146 



dogma van de abiogenesis, dat is van het ontstaan van levende organismen, be- 

 paaldelijk bacteriën, uit levenlooze eiwitachtige stoffen. Van toen af aan kon er 

 door niemand meer aan getwijfeld worden dat de gistingsprocessen niet door 

 eiwitachtige precipitaten, niet door contact met dierlijke vliezen, en niet door 

 trilling ten gevolge van reeds bestaande ontleding, maar door de bij de gisting 

 steeds aanwezige levende gistcellen of bacteriën veroorzaakt worden. In de ge- 

 schiedenis der biologische wetenschap zal dientengevolge het genoemde jaar als 

 het tijdpunt beschouwd moeten worden, waarin de gisting voor goed als physio- 

 logische functie, als een werking van het leven, werd erkend. 



Maar ik mag thans niet langer stilstaan bij dit aantrekkelijke oogenblik uit 

 de geschiedenis der wetenschap. 



Gelijktijdig met de omverwerping van de abiogenesis, gelukte het aan Pasteur, 

 een ander daarmede nauw verbonden gezichtspunt te ontwikkelen, waarvan hij 

 zelve zeide »dat daarmede een nieuwe physiologie was ontsloten. « De mogelijkheid 

 van het leven zonder vrije zuurstof, de anaerobiose is het hier bedoelde feit, dat 

 door Pasteu r aanvankelijk blijkbaar als zijn belangrijkste wetenschappelijke vinding 

 werd beschouwd. Op 25 Febr. 1861 deed Pasteur daarvan mededeeling in de Aka- 

 demie van Wetenschappen te Parijs, en tastte daarmede een ander alom verspreid 

 wetenschappelijk dogma aan, het dogma van de onmisbaarheid van de vrije zuurstof 

 voor het leven, waaraan de groote naam van Lavoisier onafscheidelijk ver- 

 bonden was. 



In 1774 had Priestley de zuurstof ontdekt. Twee jaren later werden door 

 Lavoisier de samenstelling van het koolzuur en het wezen van de verbranding 

 van de organische stoffen vastgesteld. In den zomer van 1779 ontdekte onze 

 landgenoot Ingenhousz de plantenademhaling en de chlorophyllfunctie. Toen 

 nu, de eerst door Lavoisier alleen, later door hem in verbinding met Séguin 

 uitgevoerde proeven over den gaswissel bij de ademhaling der dieren, in de jaren 

 1777 en 1789 in het licht verschenen, was daarmede een daad verricht van zoo 

 groote beteekenis, dat drie vierde deelen van een eeuw konden voorbijgaan, eer 

 de ernstige tegenwerping van de anaerobiose de vraag deed rijzen of de algemeen 

 aangenomen stelling van de noodzakelijkheid van de vrije zuurstof voor het leven, 

 werkelijk als bewezen moest worden beschouwd. 



Wel is waar was reeds kort na het bekend worden van de uitkomsten der 

 proeven van Ingenhousz en Lavoisier, doorRollo en d e S a u ss u re voor 

 planten, en beter nog door den italiaanschen abt Spallanzani, die met rupsen, 

 slakken en kruipende dieren had geëxperimenteerd, het bewijs geleverd, dat de 

 koolzuurafscheiding uit de levende weefsels niet direct van de vrije zuurstof afhangt, 

 maar zelfs in een stikstof- of waterstofatmospheer een geruimen tijd, bijvoorbeeld 

 3 — 6 uren, met een, aan die in lucht gelijkgebleven, of ten opzichte daarvan slechts 

 weinig verminderde intensiteit, kan voortduren. Maar de algemeene aandacht richtte 

 zich op deze uitkomsten even min, als op de overeenkomstige en betere waar- 

 nemingen van Bérard in 1821 en van William Edwards in 1824. Het »zonder 

 vrije zuurstof geen leven» bleef standhouden tot in onze dagen. 



Eerst Pasteur, zooals wij zagen, heeft den grondslag dezer stelling aan 

 het wankelen gebracht. 



Door de waarneming van de verschijnselen der anaerobiose is er een nieuw 



