153 



waterstof, mij tot de overtuiging, dat zij het contact met de vrije zuurstof slecht, 

 zeer kort kunnen missen. 



Alleen bij de biersarcine. een kleine melkzuurmikrococcus, kon ik noch door 

 toevoer noch door onttrekking van zuurstof, de allerminste wijziging bespeuren 

 in het verloop van de levensprocessen. Maar ik kan geen gewicht hechten aan 

 enkele onvolledige en strijdige waarnemingen tegenover een lange reeks van 

 welsprekende feiten. 



De slotsom van al deze beschouwingen laat zich gemakkelijk opmaken. 



De stelling, dat de vrije zuurstof noodzakelijk is voor het leven, heeft zich 

 tot nu toe, niettegenstaande zij in '86l dreigde om te storten, tegen alle ver- 

 wachting weten staande te houden. 



De beteekenis dezer stelling is echter geheel en al veranderd. 



Toen zij ontstond werd gemeend dat de zuurstof noodzakelijk is omdat zij 

 oxydatie veroorzaakt ; — de ademhaling, de bron der levens-energie, werd als een 

 oxydatieproces beschouwd. 



In de gisting werd een bron van energie erkend, die de oxydatie kon ver- 

 vangen. De heerschappij der zuurstof scheen gevallen. 



Men had zich vergist. Van een geheel andere zijde, en met tot nu toe 

 onbetwist recht, verscheen de vrije zuurstof plotseling op nieuw op het tooneel 

 der wetenschap. In het geheimzinnige gewaad der excitabiliteits-of prikkelfunctie, 

 noodzakelijk voor de instandhouding der levensbeweging, beheerscht zij, volgens 

 de gegevens onzer hedendaagsche kennis, in onmeetbaar kleine hoeveelheden het 

 leven in zijn ganschen omvang, van de hoogste verrichtingen der zenuwcellen tot 

 de eenvoudigste der bacteriën. 



De toekomst moet leeren of zij zich voor altijd op haar troon zal weten 

 te handhaven. 



En nu nog een enkel woord tot besluit. 



Overzien wij de voorafgaande bladzijden in verband met enkele andere daar- 

 mede nauw verbonden ontdekkingen, dan ontwikkelt zich een eigenaardig geschied- 

 kundig beeld. 



Het is thans twee eeuwen geleden dat An t o n i e van Leeuwenhoek de 

 bacteriën en de gist ontdekte. In 1680 herkende hij de gist. Drie jaren later. 

 14 Sept. 1683, schreef hij zijn beroemden brief aan de Royal Society te Londen, 

 waarin hij de ontdekking der bacteriën mededeelt, die hij voor 't eerst in tandslijm 

 heeft waargenomen. Juist twee eeuwen geleden in 1687 verscheen zijn Anatomia 

 waarin hij de aanwezigheid van spirillen in het menschelijk darmkanaal beschrijft. 



Juist 100 jaren zijn verstreken sinds Fabroni. in 1787, de eerste gistings- 

 theorie, die op wetenschappelijke gegevens berust, uitsprak. Omstreeks dienzelfden 

 tijd werden het ademhalingsproces en de chorophyllfunctie der planten door onzen 

 landgenoot Ingenhousz ontdekt, en verschenen Lavoisier's klassieke ver- 

 handelingen over de dierlijke ademhaling en de theorie van de alkoholvorming 

 uit suiker. 



Leeuwenhoek was zijn tijd ver vooruit geweest en deze was nog niet 

 gerijpt bevonden om zijn mikroskopische ontdekkingen te kunnen waardeeren of 

 gebruiken. Anderhalve eeuw moesten voorbijgaan eer Cagniard Latour en 

 Schwann. Leeuwen hoeks ontdekking herhaalden en uitbreidden en den 



