Over het filter Pasteur-Chamberland. 



Maandblad voor Natuur wetenschappen, Amsterdam, [6e Jaargang, 28 Juni in- 



In het voorgaand nummer van dit Maandblad worden eenige proeven beschreven, 

 waaruit de schrijver de volgende conclusie meent te kunnen atleiden: 



»Uit de verkregen uitkomsten blijkt derhalve, dat het filter Pasteur-Chamber- 

 land, zelfs bij een aanmerkelijke' stroomsnelheid van het water, de microben der 

 nitrificatie 1 ) terughoudt. 



Men is dus in staat met behulp van een enkele bougie en een zuigapparaat, 

 dat gemakkelijk te vervaardigen is. zich dagelijks 5 tot 9 liter water te verschaffen, 

 dat geacht mag worden vrij van mikro-organismen te zijn.« 



Ik heb tegen deze conclusie enkele bezwaren in te brengen, welke ik hier 

 wil mededeelen. 



Vooreerst is het niet geoorloofd op alle mikro-organismen toe te passen, wat 

 voor een bepaalden vorm geldig is. De Heer Enklaar doet dit, duur aan te 

 nemen, dat het water, wanneer daaruit het salpeterigzuur-organisme door de bou 

 zou kunnen worden afgefiltreerd, daarbij tevens van alle andere soorten zou wor- 

 den bevrijd. 



Verder komt mij de tweede der drie beschreven proeven eenigszins zonderling 

 voor. In deze proef leest man n.1. het volgende: Het gefiltreerde water was 26 

 Sept. na 15 minuten kleurloos gebleven, 27 Sept. eveneens. 28 Sept. na 10 minuten 

 nog kleurloos maar na 15 minuten flauw blauw, op 4 Oct. en 15 Oct. na 15 mi- 

 nuten insgelijks flauw blauw. Wanneer hierbij een organisme betrokken is. waarom 

 heeft dit zich dan niet vermenigvuldigd? Is er wellicht iets anders afgefiltreerd. 

 dat voor de salpetrigzuurvorming of voor het salpeterigzuur-organisme nood- 

 zakelijk is? 



Vervolgens mis ik in de beschreven proeven tijdso urende welke 



het water heeft doorgestroomd, en toch schijnt de schrijver aan te nemen, dat 

 wat in het begin van het filtreeren geschiedt, ook na eenige uren nog het geval is. 



.Maar ik heb zelf een paar jaren geleden een groot getal proeven met deze 

 filters gedaan, welke mij hebben geleerd, dat zij een streng onderzoek volstrekt 

 niet kunnen doorstaan. Daar ik bovendien veel verschil had waargenomen tusschen 

 verschillende bougie's, heb ik mijn ervaring aan den heer Cham herland mede- 

 gedeeld en hem verzocht mij zonder tusschenkomst van agenten eenige bougies 

 te zenden, welke naar zijn oordeel onberispelijk waren. Hij heeft dit gedaan en 

 uit mijn proeven bleek, dat zij eer slechter dan beter waren dan het oudere 

 fabrikaat. 



') Z"" noemt de schrijver de vorming van salpeterigzuur uit ammoniak. 



M. W. Beijerinck, Verzamelde Geschriften; Tweede Heel. ' ."> 



