233 



niet als uitgemaakt, dat <le vegetatiekracht der chlorellen dezelfde is als die <ler 

 vrijlevende wieren, en ik houd het voor mogelijk, dat daarin door het verblijf in 

 het dierlijk protoplasma een vermindering kan zijn gekomen, welke het verder 

 voortgroeien, zelfs onder overigens gunstige conditiën kan vertragen. In elk geval 

 is het zeker, dat de chlorellen in het lichaam van lluha viridis voor een deel in 

 gedesorganiseerden toestand verkeeren, en ik kan ten dien aanzien de volgende 

 niet onbelangrijke waarneming mededeelen. 



De chlorellen van Hydra liggen, gelijk reeds lang geleden is opgemerkt, niet 

 tusschen maar binnen in de cellen van het entoderm, en komen zelfs volgens 

 Hamann in de voortplantingscellen voor'). Het is gemakkelijk om in de grootere 

 amoeboidcellen de chlorellen in beweging te vinden, gedragen door het stroomende 

 protoplasma. Veelal ligt een groep van chlorellen, bestaande uit individuen van 

 zeer verschillende grootte, in één enkele cel. Onderzoekt men nu de lichaamscellen 

 van Hydra viridis zeer nauwkeurig, dan blijkt het, dat in een groot getal daarvan 

 donkerroode pigmentkorrels voorkomen, welke uiterst klein zijn, maar niet kleiner 

 dan de kleinste groene chlorellen. Aan de grootere onder deze roode pigmentkorrels 

 laten zich een kleurloos blaasje en een excentrische, roode chromatophoor waar- 

 nemen. Door een zorgvuldig microscopisch onderzoek overtuigde ik mij, dat zij 

 vreemd aan het protoplasma van Hydra en desorganisatie-toestanden van chlorellen 

 zijn. Dit feit staat boven allen twijfel en is het gemakkelijkst te bevestigen door 

 de beschouwing van die cellen in het Hydralichaam, waarin behalve de roode 

 pigmentkorrels ook chlorellen zijn gelegen ; daarbij ziet men namelijk, dat de 

 chlorellen door alle overgangen met de pigmentkorrels zijn verbonden en dat 

 deze laatste niets anders kunnen zijn dan kleine chlorellen, wier chromatophoren 

 de bladgroenkleurstof tegen erytrophyll hebben verwisseld. Dat de pigmentkorrels 

 involutietoestanden zijn door een verteringsproces van de zijde van het dierlijk 

 protoplasma op de kleinere chlorellen uitgeoefend, houd ik voor zeker. Op grond 

 van deze waarnemingen komt het mij niet onwaarschijnlijk voor, dat alle chlorellen, 

 ook de normale, aan zekeren schadelijken invloed blootstaan, welke de vitaliteit ver- 

 mindert in vergelijking met de vrijlevende Chlorococcumvofmen, en de gelatineculturen 

 bemoeielijkt. Hiermede in overeenstemming is de mededeeling van Kleinenberg 

 volgens welke de pseudochlorophyllkorrels van Hydra als gewoon voedsel verteerd 

 worden"). Intusschen heb ik het voornemen de cultuurproeven met het bladgroen 

 van Hydra en andere soorten te herhalen. 



Proeven nut Chlorococcum genomen. 



Wordt het groene bezinksel eener vloeistofcultuur : ' i van Cldorococcum met 

 gesmolten gelatine gemengd, dan kan men, door deze massa in reageerbuizen of 

 in dunne lagen tusschen twee glasruiten te laten stollen, gelijkmatig groen gekleurde 



') De door mij onderzochte zoogenoemde »knopzwermers« van Hydra viridis waren 



echter vrij van chlorellen. 



-) Hydra, eine anatomisch-entwicklungsgeschichtliche Untersuchung, pag. 4. >*7- 

 s ) Zoolang het groene water zelve beschikbaar was; kon daaruit door bezinken 

 genoeg groene stof voor deze proeven verkregen worden, de bacteriën werde- 

 hinderlijk als de proef genomen was. 



