23 



Eenigc mcrkwaardige instinctcn en gcwoonte- 

 vormingcn bij vogels 



DOOR 



A. F. J. PORTIELJE F. N. Z. S., 

 Inspecteur Kon. Zoöl. Gen. „Natura Artis Magistra". 



Bij de handelingen der dieren moet, om groote misvattingen te 

 voorkomen, allereerst onderscheid worden gemaakt tusschen han- 

 delingen, die geen psycliischen grondslag hebben, en handelingen, 

 die psychisch worden opgewekt, handelingen dus, die niet uitslui- 

 tend als gevolg van een eenvoudigen prikkel verloopen, maar 

 overeenkomstig de beteekenis („meaning") der betreffende 

 omstandigheden. 



Tot de eerstgenoemde handelingen moeten de reflexen worden 

 gerekend, die om zoo te zeggen het antwoord zijn van onderge- 

 schikte, lagere zenuwcentra (in de z. g. „oerhersenen" of subcor- 

 ticale centra en in het ruggemerg gelegen) op een bepaalden, 

 eenvoudigen prikkel, zonder dat de hoogere, allerlei associatie's 

 bewerkstelligende centra der hersenschors bij het procès betrokken 

 behoeven te worden; stereotiepe antwoordbewegingen dus, die 't 

 gevolg zijn van eenvoudig „causaal" gebeuren in de lagere zenuw- 

 centra; of zooals Lloyd Morgan (Habit and instinct. London, 1896) 

 deflnieert: „plaatselijk begrensde reacties op speciale prikkels." 



Men heeft verkeerdelijk het dier wel beschouwd als „reflex- 

 machine", er niet meer dan een, zij 't ook zeer samengesteld 

 „automatisme", maar geen „psyche" in willen zien. Zeker zal in 

 het dier (maar dan evenzeer in den mensch), waar het de eenvoudige 

 reflexen betreft, van automatisme gesproken mögen worden. 



Maar „het dier is — zooals Prof. Jordan het in een te Amster- 

 dam in 1921 gehouden rede ongeveer zeide — meer dan een „ma- 

 chine", het dier is geen conglomeraat van cellen, doch 

 een organisch geh eel van in allerlei betrekking tot elkaar 



